Jak zrobić tęczę? - Od mitów do matematyki

Prof. UP Władysław Błasiak

Na wykładzie zostanie podjęta próba historycznego przedstawienia kolejnych etapów coraz głębszego rozumienia zjawiska tęczy, poczynając od czasów biblijnych, poprzez takie postaci jak: Homer, Arystoteles, Ptolemeusz, Robert Bacon, Vitello, Theodoryk z Fryburga, Snell, Kartezjusz, Newton, Young, Potter i Airy. Szczegółowo omówimy zalety i wady modelu Kartezjusza. Pokażemy ogromną przydatność geometrii, algebry oraz metod komputerowych do opisu zjawiska tęczy. Powtórzymy historyczny eksperyment dominikanina Theodoryka z Fryburga z 1304 roku.

Jednym z celów wykładu będzie pokazanie istoty redukcjonizmu. Bazując na elementarnych prawach optyki pokażemy, w jaki sposób pozwalają one wyjaśnić niezwykle skomplikowane zjawisko. Najpierw zaprezentujemy mechanizm rozpraszania światła na jednej kropli wody, a następnie wyjaśnimy, w jaki sposób wiele kropel tworzy na niebie złudzenie barwnego łuku. Obliczymy kąty, pod którymi widoczne są tęcze kolejnych rzędów względem padających promieni słonecznych i skonfrontujemy uzyskane rezultaty z wynikami obserwacji.

Na zakończenie zaproponujemy dyskusję na temat tego, "co to znaczy rozumieć" oraz na temat roli piękna oraz rozumu w poznawaniu przyrody. Dokonamy analizy merytorycznej wybranych wierszy (M. Konopnicka, B. Leśmian, C. Miłosz, C. K. Norwid, M. Pawlikowska-Jasnorzewska, L. Rydel, J. Słowacki, W. Szymborska, ks. J. Twardowski) oraz przysłów ludowych o tęczy.

Konwersatorium Wydziału Matematyczno-Fizyczno-Technicznego, dnia 27.05.2009 r.