Britannica Online

Ukazująca się od 1768 roku Encyclopaedia Britannica zyskała sobie przez lata swojego istnienia markę jednej z najobszerniejszych i najrzetelniejszych (a na pewno najsłynniejszej) encyklopedii świata. Ta skarbnica wiedzy dostępna jest obecnie także w sieci Internet, za pośrednictwem World Wide Web.

Zawierająca prawie 110 tys. haseł Britannica Online obejmuje pełny tekst aktualnego (XV) wydania drukowanego encyklopedii, rozszerzony o szereg dodatków. Dodatkami tymi jest m.in. treść dwu roczników Britannica Book of the Year, uzupełniających tekst bazowego wydania o hasła dotyczące wydarzeń z roku 1993 i 1994, jak również kilkaset najnowszych haseł nie uwzględnionych jeszcze w żadnej drukowanej edycji Encyclopaedia Britannica.

Podstawowy sposób dostępu do zasobów Britannica Online to wyszukiwanie hasła lub haseł zawierających interesującą nas treść. Tytułowa strona, pojawiająca się po połączeniu z serwerem Britannica Online, zawiera odpowiedni formularz, w którym należy wpisać poszukiwane słowo lub zwrot. W odpowiedzi otrzymujemy wykaz haseł zawierających poszukiwaną treść; najpierw te, które zawierają poszukiwany tekst w tytule, a następnie - w omówieniu hasła (a więc np. podając słowo "Poland" otrzymamy na początku listy "główne" hasło omawiające w encyklopedii Polskę, a potem także inne hasła, w których treści jest gdzieś mowa o Polsce). Domyślna liczba pokazywanych haseł wynosi 10, ale jeżeli jest to za mało, można ją zwiększyć, aż do maksymalnie 300. Każdej pozycji na liście towarzyszy krótki fragment tekstu ukazujący kontekst, w jakim w danym haśle występuje szukane słowo, co pozwala się zorientować w jakim stopniu odnalezione hasło odpowiada naszym potrzebom. Wskazanie (w standardowy dla przeglądarki sposób) któregoś z odnośników z tej listy powoduje przejście do pełnej treści danego hasła.

Do "czarnej roboty" przy wyszukiwaniu haseł zaprzęgnięto najpopularniejsze wśród twórców Internetowych serwisów informacyjnych narzędzie przeszukujące bazy tekstowe - serwer WAIS (Wide Area Information Search). Elastyczność jego mechanizmów przeszukujących pozwala na podawanie poszukiwanej frazy w wielu różnych formach. Można szukać pojedynczego słowa (np. "Poland"), zwrotu ("river in South Africa" - coś dla miłośników krzyżówek!), a nawet zadawać pytania ("When was Albert Einstein born?"). Odbywa się to w bardzo prosty sposób: serwer opuszcza we wprowadzonej frazie pewną liczbę powszechnie występujących słów posiłkowych, takich jak "in", "when", "was" itp., nieistotnych dla znaczenia poszukiwanej frazy, i poszukuje hasła, w którego treści znajdują się wszystkie pozostałe słowa. A więc zadanie pytania "When was Albert Einstein born?" spowoduje odszukanie tekstu zawierającego wyrazy "Albert", "Einstein" i "born" (w dowolnej kolejności!). Najodpowiedniejszym do tych kryteriów będzie oczywiście biogram Alberta Einsteina, w którym niewątpliwie znajdziemy poszukiwaną datę. Ten sposób wyszukiwania może czasami prowadzić do błędnych rezultatów - jeżeli np. w poszukiwaniu informacji o ONZ wpiszemy zwrot "United Nations", zostaną odnalezione nie tylko hasła zawierające ten zwrot, ale też wszystkie hasła zawierające oba słowa "nations" i "united", choćby nawet jedno występowało na początku, a drugie na końcu tekstu! W takich przypadkach serwer WAIS oferuje możliwość używania w zadawanej frazie operatorów logicznych - wpisanie "United ADJ Nations" gwarantuje odnalezienie tylko tych haseł, w których oba słowa występują obok siebie i we wskazanej kolejności. Inne możliwości to np.

Jak każda encyklopedia, tak i Britannica Online zawiera mnóstwo odsyłaczy. Hipertekstowe możliwości WWW są tu rzecz jasna narzędziem wręcz idealnym: poprzez wybór zaznaczonych w treści odsyłaczy można przenosić się do zbliżonych tematycznie haseł. Odsyłacze w hasłach Britannica Online prowadzą jednak z reguły nie do jednego konkretnego hasła, lecz do indeksu, zawierającego wykaz innych miejsc w encyklopedii, w których dane pojęcie występuje - pogrupowanych w zależności od kontekstu. I tak jeżeli np. czytając w haśle "buddyzm", iż jest to religia założona przez Buddę, wskażemy odsyłacz przy słowie "Budda", otrzymamy na ekranie listę odsyłaczy do fragmentów tekstu dotyczących: związku Buddy z szeregiem innych postaci historycznych, przedstawień Buddy w różnych formach sztuki (włącznie z listą konkretnych dzieł), wzmianek o Buddzie w literaturze chrześcijańskiej, zarysu poglądów Buddy na różne tematy (stworzenie świata, zasady etyczne, reinkarnacja) itd. itp... Niektóre takie indeksy liczą nawet i po kilkadziesiąt odsyłaczy. Na czołowych miejscach występują oczywiście odsyłacze do "głównych" haseł odpowiadających danemu pojęciu, o ile takie hasło w ogóle w encyklopedii się znajduje - liczba terminów ujętych w indeksie przekracza ponad dwukrotnie liczbę haseł. Oprócz odsyłaczy do innych haseł czy indeksów, w elektronicznej encyklopedii występują też odsyłacze do ważniejszych zasobów informacyjnych w Internecie poświęconych danemu tematowi. Nie jest natomiast Britannica Online jeszcze encyklopedią multimedialną - brak w niej dźwięków, sekwencji filmowych; występują jedynie "zwykłe" ilustracje.

Napisałem powyżej o "głównych" hasłach, a nie o "głównym" haśle, ze względu na to, że Encyclopaedia Britannica składa się niejako z dwu, w pewnym zakresie dublujących się, części - Micropaedia i Macropaedia - i wiele haseł występuje w obydwu z nich. Micropaedia zawiera hasła bardziej szczegółowe, zawężone, ale za to ich omówienia są krótsze. Macropaedia odwrotnie: hasła są bardziej ogólne, a ich omówienia obszerniejsze (w miejsce kilku szczegółowych haseł z Micropaedii - np. "Budda" i "buddyzm" - Macropaedia zawiera z reguły obszerne omówienie zagadnienia w jednym, łącznym haśle).

Oprócz wyszukiwania haseł za pomocą serwera WAIS drugim sposobem korzystania z Britannica Online jest Propaedia - swoisty "katalog rzeczowy" haseł. Propaedia to zorganizowana w formie drzewa klasyfikacja haseł na kategorie tematyczne: na początek bardzo zgrubne (materia i energia, Ziemia, życie człowieka, sztuka, technika, religia itp.), potem kolejno coraz bardziej szczegółowe: wybierając np. kategorię "religia" musimy następnie dokonać wyboru między tematami mówiącymi "o religii w ogóle" i o konkretnych religiach; z kolei możemy wybrać jedną z konkretnych religii, po czym różne jej aspekty: historię, praktyki, zasady etyczne, organizację itp. I znowu, na ostatnim poziomie otrzymujemy indeks wszystkich haseł "mieszczących" się tematycznie w wybranej dziedzinie. Zaś dla miłośników intelektualnej rozrywki (są ludzie, którzy po prostu lubią czytać encyklopedie...) istnieje jeszcze trzecia metoda eksploracji wiedzy zawartej w elektronicznej encyklopedii - wskazanie odpowiedniego odsyłacza na stronie tytułowej powoduje wyświetlenie losowo wybranego hasła lub ilustracji.

Oprócz encyklopedii, serwis Britannica Online udostępnia także dodatkowo treść jednego z najsłynniejszych słowników języka angielskiego - Merriam-Webster's Collegiate Dictionary - bardzo przydatnego przy wyjaśnianiu znaczeń trudniejszych i rzadziej spotykanych angielskich słów. Hasła w tym słowniku wyszukiwane mogą być przy pomocy serwera WAIS w podobny sposób, co w encyklopedii.

Britannica Online będzie docelowo serwisem płatnym, przy czym przewidywane są różne formy subskrypcji w zależności od rodzaju użytkownika (prywatny, biznes, naukowy, licencja dla pojedynczego użytkownika lub site license). Póki co jednak, z encyklopedii można korzystać bezpłatnie przez (bliżej nie określony co do długości) okres próbny. Dostępna jest ona pod adresem http://www-pf.eb.com:189/, skorzystanie z niej wymaga jednakże rejestracji - uzyskania swojego identyfikatora użytkownika i hasła, przy próbie połączenia z powyższym adresem będziemy bowiem o nie zapytani. Podanie w odpowiedzi błędnych danych (lub niepodanie żadnych) spowoduje wyświetlenie informacji o błędzie i odsyłacza do formularza umożliwiającego dokonanie rejestracji. Rejestracji tej można także dokonać łącząc się bezpośrednio z adresem http://www-pf.eb.com:88/cgi-bin/eb?ticket=. *

Jako ciekawostkę warto zaznaczyć, że Britannica Online blisko współpracuje z wydawnictwem Time Inc., czego widocznym efektem jest obecność w elektronicznej wersji tygodnika "Time" (http://www.pathfinder.com/time/magazine/index.html - to także niezwykle obszerne i ciekawe źródło informacji!) odsyłaczy do związanych tematycznie z treścią danego artykułu haseł w Britannica Online.

* Już po oddaniu tekstu do druku został uruchomiony komercyjny serwis Britannica Online pod adresem http://www.eb.com/. Omawiana w artykule bezpłatna wersja była dostępna nadal do końca 1996 r. - obecnie została ona zamknięta i dostępna jest wyłącznie usługa płatna. Dla wcześniejszych użytkowników wersji bezpłatnej oferowane są zniżki.

Copyright (C) 1995 Jarosław Rafa. Prawa autorskie zastrzeżone. Żadna część niniejszego tekstu nie może być nigdzie publikowana ani rozpowszechniana w jakiejkolwiek innej formie (włączając w to umieszczanie na innych serwerach w Internecie) bez pisemnej zgody autora.
Adres do korespondencji: raj@inf.wsp.krakow.pl.

Wersja HTML opracowana 10.04.96, uzupełnienie 17.01.97.

Powrót do wykazu artykułów o Internecie Statystyka