H. W. Żaliński, Biografistyka polonijna

Konferencje

Henryk W. Żaliński

Biografistyka polonijna

W dniach 28-29 września 2001 r. w Kwaterze Naczelnego Dowództwa Połączonych Sił Zbrojnych NATO w Mons (Belgia) odbyło się VI Międzynarodowe Sympozjum Biografistyki Polonijnej pt. Polacy i osoby polskiego pochodzenia w siłach zbrojnych i policji państw obcych. Historia i współczesność. Głównym organizatorem sympozjum był prof. Zbigniew A. Judycki - kierownik Zakładu Biografistyki Polonijnej w Paryżu.

Uczestnicy konferencji

Problematyka podjęta na VI Sympozjum należy do zaniedbanych dziedzin biografistyki polonijnej. Powszechnie znane są tylko dokonania wojskowe kilku lub najwyżej kilkunastu Polaków, którzy służyli w obcych armiach, m.in. Tadeusza Kościuszki, Kazimierza Pułaskiego, Józefa Poniatowskiego czy Józefa Bema. Podobnych bohaterów było jednak o wiele więcej. Polacy, szczególnie w XVIII, XIX i XX wieku służyli w wielu armiach świata. Także obecnie wielu polskich emigrantów lub osób polskiego pochodzenia służy w siłach zbrojnych i w oddziałach policyjnych państw całego świata, osiągając niekiedy wysokie rangi i godności. Organizatorzy sympozjum pragnęli przypomnieć sylwetki tych osób, nieznanych prawie zupełnie zarówno w Polsce jak i w środowiskach polonijnych. W obradach VI Sympozjum uczestniczyła grupa oficjalnych gości reprezentujących polski korpus dyplomatyczny w Belgii, Ministerstwo Obrony Narodowej, Ministerstwo Edukacji Narodowej, Ministerstwo Kultury i Sztuki, Ministerstwo Spraw Wewnętrznych, Polskie Przedstawicielstwo Wojskowe SHAPE w Mons, a także liczna grupa naukowców, publicystów i dziennikarzy z Austrii, Belgii, Danii, Francji, Niemiec, Norwegii, USA, Wielkiej Brytanii, Włoch oraz z Polski (Białystok, Bydgoszcz, Częstochowa, Gdańsk, Gorzów Wielkopolski, Katowice, Kielce, Kraków, Lublin, Łódź, Olsztyn, Poznań, Rzeszów, Szczytno, Warszawa, Zielona Góra). Gościem honorowym sympozjum był płk Kazimierz Lenard, bohater Stanów Zjednoczonych, który walczył w oddziale zwiadowczym słynnej I Dywizji Armii Amerykańskiej, stawiając jako pierwszy stopę w Afryce, na Sycylii, a także na plaży Omaha podczas II wojny światowej.

Otwierająca obrady red. Agata Żmudzińska-Judycka z Zakładu Biografistyki Polonijnej w Paryżu, po zapoznaniu uczestników z historią sympozjów biografistyki (1996 r. - Londyn, 1997 r. - Paryż, 1998 r. - Rzym, 1999 r. - Wiedeń, 2000 r. - Kraków) przekazała informację, iż z woli organizatorów obecna konferencja jest dedykowana amerykańskim policjantom i strażakom, którzy zginęli niosąc pomoc ofiarom wrześniowego ataku na World Trade Center. Następnie głos zabrał konsul generalny RP w Brukseli Jerzy Dróżdż, odczytując w trakcie swojej wypowiedzi list prezydenta RP Aleksandra Kwaśniewskiego do uczestników i organizatorów sympozjum. Na ręce organizatorów napłynęło wiele przesłań, listów i pozdrowień, m.in. od Edwarda Moskala, prezesa Związku Narodowego Polskiego i Kongresu Polonii Amerykańskiej, który napisał m.in.: "Nasz wizerunek w wielu regionach świata przedstawiałby się o wiele korzystniej, gdybyśmy wcześniej i usilniej zadbali o udokumentowanie wielkiego wkładu, jaki dali Polacy w dzieje współczesnej cywilizacji i kultury wielu państw".

W trakcie sympozjum odbyło się pięć sesji, którym kolejno przewodniczyli: prof. Kazimierz Dopierała z Poznania, gen. Mieczysław Bieniek z SHAPE (Mons), prof. Wiesław Hładkiewicz z Zielonej Góry, prof. Elżbieta Trela-Mazur z Kielc i piszący te słowa Henryk W. Żaliński.

W obradach VI Międzynarodowego Sympozjum uczestniczyło trzech pracowników naukowych naszej uczelni: rektor, prof. Michał Śliwa - reprezentujący Instytut Nauk Społecznych, mgr Hubert Chudzio i Henryk W. Żaliński z Instytutu Historii. Bardzo dobrze został przyjęty referat prof. M. Śliwy. Referent przypomniał sylwetkę gen. Walerego Wróblewskiego, który przez cały niemal XX wiek uchodził za patrona tradycji demokratyczno-radykalnej, a u schyłku stulecia, w wyniku zmian ustrojowych i przewartościowania tradycji, utracił swoje wysokie miejsce w panteonie narodowym. w czasie powstania styczniowego należał Wróblewski do aktywnych działaczy lewicy "czerwonych", był wojennym naczelnikiem woj. grodzieńskiego, a po klęsce polskiej insurekcji wyjechał do Francji, gdzie został działaczem radykalnych organizacji emigracyjnych. Po wybuchu Komuny Paryskiej (1871) otrzymał stopień generała i dowodził obroną prawego brzegu Sekwany.

Hubert Chudzio przygotował referat o ppłk. powstania listopadowego Auguście Schultzu, który jako "dyrektor robót" pracował przy fortyfikacji twierdzy Modlin, a będąc później na emigracji uczestniczył w wojnie jaka toczyła się na terenie Azji Mniejszej pomiędzy wicekrólem Egiptu Muhammadem Alim, a sułtanem tureckim. August Schultz wĘsłużbie egipskiej zmienił nazwisko na Iussuf Aga i dzięki niezwykłym talentom i praktycznym umiejętnościom został inżynierem i budowniczym twierdz Muhammada Aliego.

Henryk W. Żaliński w swoim referacie ukazał dokonania wojskowe wodza naczelnego powstania listopadowego Jana Zygmunta Skrzyneckiego, który po 1831 r. został internowany przez Austriaków w Linzu, a następnie w Pradze Czeskiej. 13 stycznia 1839 r. uciekł z Pragi, przedostał się do Brukseli, gdzie 1 lutego 1839 r. otrzymał nominację na gen. dywizji armii belgijskiej. Nominacja ta wywołała ostre protesty Austrii, Prus i Rosji, i omal nie doprowadziła do wybuchu wojny europejskiej, o którą w poetyckiej modlitwie prosił Adam Mickiewicz. Wojna taka miała przywrócić niepodległość zniewolonej Polsce.

Sympozjum towarzyszyły dwie publikacje oraz dwie wystawy. Pierwsza publikacja - to 702 stronicowa książka zawierająca teksty referatów zgłoszonych na sesję wraz ze streszczeniami w języku angielskim. Druga - to słownik biograficzny autorstwa Agaty i Zbigniewa Judyckich Rodacy w obcych mundurach, zawierający kilkaset biogramów Polaków i osób polskiego pochodzenia służących w armiach i policji m.in. amerykańskiej, argentyńskiej, belgijskiej, brazylijskiej, brytyjskiej, duńskiej, francuskiej, greckiej, holenderskiej, kanadyjskiej, meksykańskiej, pakistańskiej, tureckiej, węgierskiej i włoskiej. NaĘpierwszej wystawie eksponowano grafikę o tematyce militarnej, zaś na drugiej - emblematy policyjne z różnych państw świata. z okazji sympozjum ukazał się też piękny, kolorowy plakat, autorstwa Leszka Wiśniewskiego mieszkającego w Austrii, wydrukowano specjalną kartę pocztową oraz wybito okolicznościowy pins.

W następnym dniu po zakończeniu sympozjum 30 września 2001 r. odbył się II Salon Książki Polonijnej zorganizowany w Centrum Polskim w Brukseli. Na Salonie tym przedstawiciele Akademii Pedagogicznej zaprezentowali kilka tomów Wielkiej Historii Polski autorstwa pracowników naukowych naszej uczelni oraz rozdali w celach promocyjnych kilkanaście egzemplarzy "Konspektu" i katalogów Wydawnictwa Naukowego AP. Mimo natłoku zajęć naszej trójce udało się wyjechać na dwie godziny do Waterloo, gdzie 18 czerwca 1815 r. stoczona została decydująca bitwa między armią francuską Napoleona i a wojskami koalicji brytyjsko-holenderskiej pod dowództwem Arthura Wellingtona. Zwątpiliśmy tam w porażkę cesarza Francji, bowiem zgromadzone w Waterloo pamiątki dotyczą głównie Napoleona, a nie księcia Wellingtona.

Henryk W. Żaliński