O pracach Senatu AP 

O pracach Senatu AP
pisze Mirosław Oset

Przebieg dyskusji, którą na posiedzeniu Senatu 26 marca br. poświęcono badaniom naukowym i współpracy z zagranicą, może wskazywać, że na te tematy powiedziano już w naszej uczelni bardzo wiele. Podsumowując tę część posiedzenia - do udziału w którym rektor Michał Śliwa zaprosił dyrektorów wszystkich jednostek dydaktycznych oraz członków Senackiej Komisji ds. Nauki i Współpracy z Zagranicą - prorektor ds. nauki prof. Henryk W. Żaliński zwrócił uwagę, że koncentrowała się ona przede wszystkim na kwestiach rozwoju naukowego adiunktów. Jest to sprawa niezwykle ważna, m.in. dlatego, że od liczby uzyskanych habilitacji zależy wielkość środków finansowych, które Uczelnia otrzymuje z tytułu tzw. algorytmu. Warto może wspomnieć, że wszystkie uczelnie pedagogiczne odnotowały wzrost dotacji z tytułu rozwoju kadrowego.

Kilka zdań zatem o badaniach naukowych i sposobach ich finansowania. Obowiązujący obecnie sposób finansowania badań naukowych sprawił, że koszty z tym związane pokrywane są w całości ze środków KBN. Fundusze na badania własne mają być przeznaczone na rozwój kadry naukowej. Podstawowa dotacja dla AP nie różni się od ubiegłorocznej i wynosi 948 tys. zł. Jest ona najwyższa w grupie uczelni pedagogicznych, porównywalna z tym, co otrzymują niektóre średniej wielkości uniwersytety. Jeśli jednak uwzględnimy wskaźnik inflacji, to okaże się, że jest ona mniejsza niż w roku poprzednim. Smucić musi fakt, że należymy do nielicznych uczelni, która nie mogą się pochwalić jej wzrostem.

W ubiegłym roku otrzymaliśmy na działalność statutową dotację w wysokości 1.043,400 zł. W bieżącym - 910,900 zł, a to oznacza, że odpowiednio mniej otrzymały poszczególne wydziały. Dodajmy, że z tej dotacji finansowany jest także import czasopism naukowych, łączność komputerowa oraz współpraca z zagranicą. Środki na działalność statutową rozdzielają komisje wydziałowe. Natomiast środki na badania własne dzielone są w podkomisjach Senackiej Komisji ds. Badań, a posiedzenie plenarne zatwierdza ich propozycje. Niestety, zdarza się nierzadko, że jakaś jednostka zamawia identyczne urządzenia, że - mówiąc innymi słowy - powtarzają się wnioski na te same tematy. W związku z tym Senacka Komisja skierowała do wszystkich jednostek stosowny apel. Ponieważ środki są niewielkie, sprawą niezwykłej wagi staje się pozyskiwanie grantów indywidualnych z KBN. Średnia krajowa pozytywnnie załatwionych wniosków z KBN wynosi 30%. Im więcej wniosków, tym większa szansa finansowego wzmocnienia badań. Obecnie realizowanych jest 10 grantów. Złożono natomiast 31 wniosków. Szansą na przyszłość są granty międzynarodowe. Komisja Unii Europejskiej przeznaczyła na ten cel w najbliższych 4 latach 15 mld Euro.

Innych możliwości ich zdobywania szukać trzeba w różnego rodzaju fundacjach, stowarzyszeniach czy funduszach stypendialnych. Szczegółową informacją o tych możliwościach dysponuje Dział Nauki i Współpracy z Zagranicą.

Słowo o współpracy naukowej i dydaktycznej z zagranicą. Aktualnie realizujemy umowy o współpracy z 18 uczelniami. Uczestniczy w tym - w większym lub mniejszym stopniu - właściwie każda z jednostek dydaktycznych Uczelni. Są tego widoczne efekty w postaci wspólnych publikacji, konferencji naukowych itp. Korzystając z okazji chciałbym zaapelować, by zgłaszano wszystkie przyjazdy gości z zagranicy, a także informowano o badawczych wyjazdach naszych pracowników.

KBN przygotowuje nowe zasady rozdziału środków na badania naukowe. Opracowywana jest w związku z tym koncepcja oceny (co 4 lata) działalności badawczej, przy zastosowaniu kategorii jednostek w skali 1-5, z procentowym rozdziałem środków na poszczególne pozycje. Jedna z propozycji zakłada, że nie premiuje się publikacji uczelnianych, chyba że mają charakter ponadlokalny. Najwyżej będą punktowane m.in. podręczniki akademickie w języku angielskim. Zwiększy się punktacja za uzyskiwanie habilitacji i tytułów profesorskich. Jednostka będzie mogła otrzymać także dodatkowe punkty za prestiż, za ogólne wrażenie.

Rozpatrywane przez Senat wnioski o nagrody Ministra Edukacji Narodowej są praktyczną realizacją funkcji badawczych i dydaktycznych Uczelni. Rady Wydziałów zgłosiły 18 takich wniosków. Na podkreślenie zasługuje fakt, iż w większości przypadków w ich merytorycznym uzasadnieniu wymienia się autorstwo książek i podręczników. Z siedmiu wniosków przedstawionych Senatowi przez Uczelnianą Komisję Nagrodową trzy były z Wydziału Humanistycznego, dwa z Pedagogicznego i po jednym z Wydziału Geograficzno-Biologicznego oraz Matematyczno-Fizyczno-Technicznego. Które z wniosków przekazanych do resortu uzyskają akceptację Ministra, dowiemy się w czasie uroczystej inauguracji nowego roku akademickiego.

Na posiedzeniu 23 kwietnia Senat jednomyślnie wyraził wolę ratyfikacji porozumienia pomiędzy KRASP i MEN. W słowie wstępnym prorektor ds. dydaktycznych, prof. Maria J. Korohoda podkreśliła, że jednym z etapów realizowanej reformy systemu edukacji w Polsce jest wprowadzenie nowego systemu egzaminacyjnego na wszystkich szczeblach kształcenia, w tym również Nowej Matury w roku 2002. System ten gwarantuje zachowanie spoistości edukacji, gdyż zakłada konsekwentnie zamianę egzaminu wstępnego na egzamin końcowy, prowadzony na każdym poprzednim etapie kształcenia. Przejście między szkołą ponadgimnazjalną a uczelnią wyższą jest jednym z etapów tego systemu. Dotychczasowy egzamin maturalny - jak powszechnie wiadomo - miał niewiele wspólnego z egzaminem wstępnym na uczelnie. Wdrożenie tego systemu wymaga wielu szczególnych działań. Doceniając wagę tego problemu, Konferencja Rektorów Akademickich Szkół Polskich zawarła 30 września 2000 roku porozumienie z Ministrem Edukacji Narodowej. Dotyczy ono uznania matury za egzamin równoznaczny z przyjęciem na studia, począwszy od roku 2002/2003, jednak z założeniem, że konieczny może się okazać okres przejściowy, który powinien się zakończyć w roku 2005/2006. Porozumienie wchodzi w życie po jego ratyfikacji przez senaty uczelni i zakłada, że uczelnie w możliwie jak najszerszym zakresie będą uznawać w postępowaniu rekrutacyjnym wyniki Matury 2002.

Nowa Matura składa się z egzaminu wewnętrznego (ustnego z dwóch przedmiotów, zdawanego przed szkolną komisją egzaminacyjną i zewnętrznego - składanego przed egzaminatorami spoza szkoły), który może być przedmiotem kwalifikacji do szkoły wyższej. Jeśli uczelnie wyższe decydują się na uznanie Matury 2002 za równoznaczne z postępowaniem rekrutacyjnym, będą musiały określić - do końca kwietnia - jakie przedmioty i w jakim zakresie będą respektować. Informacje te muszą odpowiednio wcześnie dotrzeć do szkół, aby uczniowie mogli wybrać stosowne przedmioty na maturze. Większość uczelni Krakowa ma to już za sobą. Jednak żadna z nich nie zamierza uznawać Matury 2002 bez dodatkowych wymagań.

W naszej uczelni 8 kierunków uznaje wyniki Matury 2002 z określonych przedmiotów bez dodatkowych kryteriów. Są to filologie: polska, rosyjska, romańska, a także historia, biologia, geografia, wychowanie techniczne i fizyka. Dwa kierunki: j. angielski w NKJA i matematyka uznają poziom rozszerzony z przedmiotów maturalnych. Uznanie wyników matury w przypadku dwóch innych kierunków (pedagogika wczesnoszkolna i przedszkolna oraz edukacja artystyczna), poprzedzone zostanie testem sprawdzającym predyspozycje kandydatów. Sześć innych kierunków uznaje wyniki matury z określonych przedmiotów, ale wraz z dodatkowymi sprawdzianami.

Kolejnym, jak zwykle budzącym sporo emocji, tematem obrad kwietniowego posiedzenia Senatu było sprawozdanie z realizacji budżetu za 2000 rok i plan finansowy na 2001 rok. Przyjęte przez Senat jednomyślnie sprawozdanie zostało poprzedzone wystąpieniem biegłego rewidenta mgr. Jana Bałasa, który przedstawił analizę stanu finansowego za rok ubiegły i lata poprzednie.

Sprawozdanie finansowe, które było przedmiotem badania składa się z dwóch części: bilansu za rok 2000 i rachunku wyniku za rok 2000. Aktywa obejmują majątek trwały (69% całości - 21 mln 103 tys. zł) i obrotowy (31% - 9 mln 424 tys. zł).

W 2000 roku AP osiągnęła łączny przychód w wysokości 59 mln 300 tys. zł, ponosząc koszty na poziomie 57 mln 700 tys. Ta dodatnia różnica zwiększyła fundusz podstawowy, hamując tym samym - po raz pierwszy od 1996 roku - sukcesywny jego spadek.

W 1998 roku otrzymaliśmy na działalność dydaktyczną 30 mln 13 tys. zł. W roku następnym 33 mln 77 tys., a w roku 2000 - 33 mln 539 tys. Jeżeli te dotacje zwaloryzujemy wskaźnikiem inflacji, to ten - wydawałoby się - dynamiczny wzrost okaże się złudny. Jeśli więc zestawimy - w kontekście inflacji - dotacje z poszczególnych lat, to będzie można zauważyć, że w roku ubiegłym nastąpił jej spadek o 8%.

Wszystkie przychody z działalności dydaktycznej wraz z dotacjami MEN wynosiły: w 1998 roku 44 mln 400 tys. zł, w 1999 - 52 mln 17 tys., a w 2000 - 58 mln 75 tys. Duża różnica odzwierciedla wysoką dynamika przychodów własnych. Wynika stąd, że rok 2000 jest rokiem przełomowym, w którym po raz pierwszy nastąpiła odbudowa majątku szkoły.

Na uwagę zasługuje dynamiczny wzrost liczby studentów. To spowodowało zmiany w kosztach kształcenia. Koszt wykształcenia studenta wg wartości zwaloryzowanych w kolejnych trzech latach wynosił: 3,9 tys. w 1998, 4,0 tys. w 1999 i 3,5 tys. w 2000 r.

Sytuacja AP (na 31 grudnia) jest - zdaniem mgr. J. Bałasa - korzystna pozornie. Uczelnia posiada niską stopę zadłużenia, regularnie płaci pobory i podatki i nie ma przeterminowanych zobowiązań. Do zagrożeń natomiast biegły zaliczył: pogłębiający się w każdym roku niedobór funduszu podstawowego, wzrost kosztów działalności szkoły, utratę płynności płatniczej.

Aby tym zagrożeniom zapobiec, należy dążyć przede wszystkim do odbudowy środków obrotowych, do obniżenia kosztów. Te ostatnie można podzielić na osobowe (82%) i materialne (18%). Oszczędności należy szukać - niestety - w zmniejszeniu kosztów osobowych. Wydatki osobowe obejmują: wynagrodzenia za pracę, zlecenia, honoraria, ZUS i wszelkie inne świadczenia, jakie Uczelnia ponosi na rzecz pracownika.

W związku z będącym przedmiotem obrad sprawozdaniem za rok 2000, rektor M. Śliwa przypomniał, że zysk za ten rok wyniósł 1,6 mln zł. Z pewnością stało się to możliwe dzięki podjętym na szeroką skalę oszczędnościom. M.in. zlikwidowano kilkanaście etatów cząstkowych i tzw. drugich zatrudnień, zwiększono wpłaty z naszych punktów konsultacyjnych, zawieszona została działalność COMSN. Sporo uzyskaliśmy z wynajmu pomieszczeń, pokoi hotelowych (Hotel Nauczycielski podwoił swoje wpływy) i sprzedaży usług pływalni.

Z drugiej strony, brak środków powoduje, że zbyt mało inwestujemy ze środków własnych, a to prowadzi do dekapitalizacji majątku. Kwestor E. Bryła wyjaśniła, że kwota 1,6 mln złotych stanowi pozytywny wynik bilansu i uzupełni fundusz podstawowy Uczelni.

Rektor M. Śliwa poinformował, że plan na 2001 r. był dwukrotnie przedmiotem analizy Senackiej Komisji Budżetowej. Należy stwierdzić, że możliwości obniżenia kosztów już się skończyły. Inaczej mówiąc, nie ma już rezerw "prostych". Dlatego też należy robić wszystko, aby zwiększyć dotację MEN. Szczególnie ważny staje się w tej sytuacji rozwój badań naukowych i kadry. To powinno być naszym celem na najbliższe lata.

Najlepszym rozwiązaniem byłoby, gdybyśmy mogli stworzyć rezerwę finansową 2 mln zł na koncie AP. Plan na 2001 rok został przyjęty przez Senat.

Podczas omawianego posiedzenia powołano - wzorem UJ - Senacką Komisję ds. Etyki. W dyskusji na temat konieczności istnienia takiej komisji uznano, że będzie ona miała charakter opiniodawczy i może być pomocna rektorowi w podejmowaniu pewnych rozwiązań i decyzji. W składzie nowej Komisji znaleźli się: prof. Zofia Ciesielska, prof. Stanisław Burkot, prof. Feliks Kiryk, dr Roman Malarz, dr Bożena Muchacka, prof. Bogdan Nowecki.

Mirosław Oset  

Kraków, lipiec 2001
Statystyka