Galeria Konspektu 

Grażyna Borowik

Żywa sztuka performance

Złożona i niejednoznaczna, realizowana na rozmaitych poziomach przekazu i odbioru sztuka współczesna częściej kieruje uwagę na działanie, na sam proces tworzenia niż na końcowy efekt. Performance jako swoista krzyżówka rozmaitych form artystycznej wypowiedzi angażuje wiele pokładów percepcji stwarzając tym samym wyjątkowe możliwości bezpośredniej konfrontacji i komunikacji z ludzkimi sprawami

Josef Bïro, Performance, Międzynarodowy Festiwal Sztuki w Chong-Ju (Korea Południowa), 1997

Trudno jednak, a może i coraz trudniej, o klarowną definicję tej formy sztuki. Analizując pokazy performerów, a także te prezentacje, które wokół sztuki performance narastają zauważamy, jak bardzo rozszerza się obszar twórczej penetracji obejmującej zasięgiem coraz odleglejsze pola refleksji. Anektowanie działań przynależnych innym kierunkom sztuki, wprowadzanie nowoczesnych mediów, wprzęgnięcie wszelkich możliwych przedmiotów, żywiołów ognia, wody i powietrza, elementów tańca, teatru i muzyki, niezmiernie rozszerza przestrzeń artystycznych poszukiwań czyniąc niejednokrotnie z performance pokaźnych rozmiarów widowisko.

Międzynarodowy Festiwal Performance Performedia,
Berno (Włochy), 1996

W ujęciu historycznym performance pojawia się w latach sześćdziesiątych naszego wieku. Sytuuje się na osi wyznaczonej przez odkrycia i doświadczenia futurystów, ekscentryczne prowokacje dadaistów, malarstwo gestu, events fluxsusu, happening. Na osi wykreślanej przez wszystkie te realizacje, które tworzą sztukę żywą, sięgającą do obszarów pozaartystycznych, wychodzącą poza tradycyjne formy wypowiedzi, poza tradycyjne uwarunkowania społeczne.

Mówiąc więc o performance nie mamy na myśli zjawiska jednorodnego i to nie tylko ze względu na charakterystyczną dla tej formy multimedialność. Postrzegamy go w różnych odmianach wynikających z uwarunkowań zewnętrznych, obiektywnych jak również mających źródło w indywidualnych, subiektywnych doświadczeniach artysty, w jego psychice i temperamencie.

Ale sztukę w jakimś sensie tworzy także jej odbiorca. I chociaż nie ma jednego punktu patrzenia, a doświadczenia ludzi są nieporównywalne, coraz trudniej jest zachwycać, szokować, lub choćby tylko zadziwiać publiczność. Wydaje się, że wszystkie konwencje zostały już przełamane, wszystkie języki użyte, manifesty wykrzyczane, a jednak wciąż odkrywamy obszary niedopowiedzeń, niewyczerpany potencjał możliwych sytuacji i faktów, na które zareaguje artysta.

Grażyna Borowik, Performance,
Galeria Micro Hall art. Center, Edwecht (niemcy), 2000

Angażując swe ciało, intelekt i emocje podejmuje ryzyko bezwzględnego otwarcia się na ciąg zdarzeń nie do końca sprecyzowanych, na przypadek, na nie zawsze dające się przewidzieć reakcje odbiorcy.

Swobodny dobór środków pozwala kontaktować się z widzem tu i teraz, w konkretnej przestrzeni i miejscu, w realnym czasie. Formuła performance zakłada szczególny udział publiczności, która poprzez swą obecność, mniej lub bardziej prowokowane współuczestnictwo intensyfikuje skalę emocjonalnych doznań. Komunikacja interpersonalna wyklucza dystans.

Oglądanie i bycie oglądanym, wzajemne przekazywanie energii, współbrzmienie własnego "ja" artysty z "ja" innej osoby, wszystko to sprawia, że w spontanicznym akcie kreacji można doświadczyć przejmującego wrażenia ingerencji w cudzą tożsamość.

"Ja" jednego i drugiego odsłania się w działaniu. Performance, który przekracza granice sztuki sięgając do rzeczywistości pozaestetycznej, realizuje się w kontekście zwyczajnych epizodów codziennego życia, w obszarze wydarzeń realnych, doświadczanych powszechnie.

Ale dopiero artysta tym pospolitym faktom nadaje wymiar szczególny, kształtuje je w nowy, zaskakujący sposób. W poszukiwaniu prawdy dobiera dla swej wypowiedzi najwłaściwsze środki ekspresji. Ujawniając nowe sensy i wartości kieruje naszą wyobraźnię poza sferę prostych skojarzeń, w stronę przekazu metaforycznego. Możliwość reagowania na wydarzenia społeczne i polityczne, jak również ingerowania w nie, pozwala twórcy zachować poczucie zaangażowania, wolności i bezkompromisowości.

Sposób traktowania siebie prowadzi do przekraczania kulturowego tabu. Czasami wystarczy po prostu być. Intymne doświadczenia wystawione na widok publiczny, manifestowanie własnej osobowości, eksploatowanie własnej biografii i prywatności codziennego życia składają się na materię i tworzywo dzieła. Artysta używa siebie jako medium. Jego ciało zmienia się w znak, nośnik znaczeń, miarę ludzkiej egzystencji.

Performance ze swymi licznymi nurtami wykazuje charakter ewolucyjny co sprawia, że pozostaje sztuką aktualną i dynamiczną, będącą w mocy ujawniać problemy ważkie dla niej samej, dla odbiorcy i samego artysty.

Grażyna Borowik  

Kraków, lipiec 2001
Statystyka