Dydaktyka 

Iwona Pietrzkiewicz

System punktowy

Polskie uczelnie stanęły przed problemem akredytacji, uzyskania przez dany kierunek certyfikatu jakości kształcenia, która ma "dopasować" nas do europejskich standardów i doprowadzić do faktycznej poprawy poziomu studiowania

Zmiany te wymagają przede wszystkim przedyskutowania programów kształcenia, modyfikacji jego treści i form, a także systemu oceniania studenta. Niezbędnym warunkiem wstępnym, narzędziem, które umożliwi wprowadzenie tych zmian, jest przejście na punktowy system oceny studenta.

Europejski System Transferu Punktów (European Credit Transfer System) powstał z inicjatywy Komisji Europejskiej w celu ułatwienia współpracy miedzy uczelniami krajów członkowskich UE, EFTA i krajów z Unią stowarzyszonych. ECTS został wprowadzony przede wszystkim po to, by udoskonalić same procedury i zapewnić szersze uznawanie studiów odbytych za granicą, tak by stały się one integralną częścią toku studiów.

Od roku akademickiego 1998/99 Polska została objęta programem SOCRATES--ERASMUS w zakresie wymiany studentów. Oznacza to m.in., że słuchacz polskiej uczelni może po zaliczeniu pierwszego roku studiów podjąć dalszą naukę na danym kierunku w dowolnej uczelni krajów należących do UE i odwrotnie. Opracowywany projekt ma też ułatwić naszym studentom dostęp do tego samego kierunku w innych polskich uczelniach wprowadzających ECTS. Pełne uznawanie studiów oznacza, że okres nauki za granicą lub w innej polskiej uczelni zastępuje porównywalny czas studiów w uczelni macierzystej, niezależnie od różnic programowych. System punktowy w uczelniach polskich powinien odpowiadać standardom ECTS, jednak o szczegółach jego funkcjonowania decydują konkretne ośrodki. Uczelnie techniczne np. wprowadzają Elastyczne Systemy Studiów ze względu na różnorodność specjalności, specjalizacji i kierunków oferowanych studentom.

ECTS został już wprowadzony w ok. 150 europejskich uczelniach. Pozwala w prosty i przejrzysty sposób określić zasady odbywania studiów w uczelniach partnerskich i wymagania konieczne do ich zaliczenia. Daje możliwość porównania programów nauczania, a także ułatwia formalny transfer osiągnięć studenta - dzięki zastosowaniu punktów ECTS i wspólnej skali ocen. Zdobywanie punktów jest sposobem dokumentowania postępów studenta, nie ma jednak nic wspólnego z tradycyjnym ocenianiem, które wskazuje, w jakim stopniu student opanował określoną wiedzę.

Jednoznaczne opowiedzenie się za akredytacją i podjęcie się wprowadzenia systemu punktowego wymaga od uczelni pewnych decyzji organizacyjnych (jak powołanie koordynatorów ECTS) i przygotowania pakietów informacyjnych dla poszczególnych wydziałów i kierunków. Jednak ciężar bezpośredniego wypracowania niezbędnych rozwiązań spoczywa na instytutach i katedrach. Atutami akredytacyjnymi są oczywiście najmocniejsze kierunki, które najwcześniej będą mogły poddać się odpowiednim procedurom akredytacyjnym.

ECTS stanowi jedynie instrument pozwalający jasno przedstawić zasady odbywania i zaliczania studiów. Punkty kredytowe, które są przyporządkowane poszczególnym przedmiotom, określają nakład pracy studenta, jakiego wymaga zaliczenie danego przedmiotu, nie eliminują jednak stopni obowiązujących w poszczególnych szkołach wyższych. To uczelnie powinny podjąć decyzję, w jaki sposób system oceniania ECTS odnosi się do stosowanych przez nie skal ocen.

Studenci odbywają studia w innej uczelni na podstawie wcześniejszego porozumienia, które powinno ustalić okres pobytu studenta i listę przedmiotów realizowanych w tym czasie. Po powrocie do macierzystej uczelni zaliczone przedmioty i uzyskane za nie punkty będą w pełni uznane. To jednak sama uczelnia wybiera sobie partnerów do współpracy i od jej aktywności na tym polu będzie zależało przełożenie teoretycznych założeń na praktykę. Warto wspomnieć, że w ramach ERASMUS-a studenci mogą otrzymać granty na planowane wyjazdy zagraniczne.

Trzeba pokreślić, że ECTS daje studentom nie tylko uznanie przez macierzystą uczelnię studiów odbytych za granicą, uczestnictwo w regularnych zajęciach w wybranej uczelni czy możliwość kontynuacji nauki w kolejnym, innym ośrodku zagranicznym, ale także uzyskanie tam dyplomu. System pozwala również na bardziej liberalne traktowanie rejestracji na kolejny semestr czy rok (student nie musi uzyskać maksymalnej liczby punktów). Daje to możliwość wyboru "tempa" studiowania - można np. skrócić czas swoich studiów. W systemie punktowym rozmywa się pojęcie semestru lub roku, na którym studiuje dana osoba. Warunkiem rejestracji na kolejny semestr lub rok jest uzyskanie stosowanej liczby punktów oraz spełnienie wymagań programowych. W tradycyjnym systemie kształcenia zamknięcie semestru czy roku wymagało zaliczenia wszystkich przedmiotów objętych programem studiów. W systemie punktowym natomiast gromadzi się określoną liczbę punktów przypadającą na kolejny okres rozliczeniowy. Traci sens pojęcie rejestracji warunkowej, a zastępuje ją rejestracja ze zmniejszoną, ale określoną dla danego etapu, liczbą punktów (deficyt kredytowy). W systemie punktowym nie występuje pojęcie powtarzania roku czy semestru - powtarzane mogą być tylko poszczególne przedmioty. Odpowiednio skonstruowany system punktowy umożliwia studentom gromadzenie punktów ze zdecydowanie szerszej oferty i daje faktyczną elastyczność studiowania.

Oczywiście już teraz trzeba zadbać o stwarzanie możliwości współpracy, której funkcjonowanie zapewnia ECTS, żeby wymiana zagraniczna studentów i zaliczanie okresów studiów w innych uczelniach stały się faktem.

System punktowy to ważny element współpracy na poziomie wewnątrzuczelnianym, międzywydziałowym i międzynarodowym. Wprowadzając ECTS trzeba także myśleć o tych niższych szczeblach. Studenci powinni mieć możliwość wyboru spośród pełnego zakresu przedmiotów oferowanych przez dany instytut czy wydział. Dopiero bowiem system, w którym student będzie miał prawo takiego wyboru, w pełni uelastyczni studiowanie.

Iwona Pietrzkiewicz  

Kraków, maj 2001
Statystyka