Konferencje 

Jan Ożdżyński

Konteksty kulturowe w dyskursie edukacyjnym

Konferencję zorganizowała Katedra Logopedii i Lingwistyki Edukacyjnej Instytutu Filologii Polskiej Akademii Pedagogicznej. Spotkanie przebiegało pod auspicjami Komisji Rozwoju i Zaburzeń Mowy Komitetu Językoznawstwa Polskiej Akademii Nauk i dotowane było przez Ministerstwo Edukacji Narodowej.

Uczestniczyło w nim około czterdziestu pracowników naukowych Akademii Pedagogicznej oraz dwunastu zaproszonych gości spoza Krakowa (Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet im. Marii Curie-Skłodowskiej, Uniwersytet Gdański, Akademia Świętokrzyska, WSP Rzeszów, WSP Częstochowa). Wygłoszono 15 referatów, w tym 9 na obradach plenarnych oraz 6 w sekcjach. W obradach uczestniczyło kilkuset studentów polonistyki oraz Podyplomowego i Fakultatywnego Studium Logopedii.

Celem konferencji było ukazanie stanu badań w interdyscyplinarnej problematyce kontekstów kulturowych i dyskursu edukacyjnego (językoznawstwo, literaturoznawstwo, metodyka nauczania języka polskiego i literatury, lingwistyka edukacyjna, psycho- i etnolingwistyka). Ważne wydają się wnioski dotyczące zastosowania przedstawionych badań w praktyce kształcenia nauczycieli języka polskiego w czasie, kiedy obserwuje się znaczące oddziaływanie kultury audiowizualnej.

Konferencja nasza kontynuuje cykl spotkań specjalistów z zakresu lingwistyki edukacyjnej (poprzednie konferencje dotyczyły m.in. samego pojęcia dyskursu edukacyjnego, językowego obrazu świata dzieci i młodzieży, sprawności językowych, wartościowania w dyskursie edukacyjnym i terminologii logopedycznej). Plonem tych konferencji były kolejne tomy Studiów Logopedycznych, wydawanych przez Katedrę (wcześniej Zakład) Logopedii i Lingwistyki Edukacyjnej.

Przewidywane jest także wydanie materiałów z omawianej konferencji. Zamieszczone w przygotowywanym tomie prace dotyczą zagadnienia "komunikacyjnej roli kultury", koncentrując się na relacji "języka do kultury" i "kultury do języka". Chodzi w niej o umiejętne włączanie ucznia i nauczyciela w komunikację kulturowo-symboliczną, świadczącą o kompetencji kulturowej idealnego "nadawcy-odbiorcy", jako użytkownika kodu kulturowego, obejmującego język, sztukę, naukę, mit i religię. Kod ten buduje wspólny "horyzont interpretacji" służący jedności wspólnoty komunikacyjnej (np. świat mitologii Greków i Rzymian oraz religii chrześcijańskiej). Wiedza ta umożliwia swoistą "rozmowę" w obrębie cywilizacji zachodniej. W tym ujęciu kultura "mówi", jest więc formą komunikacji. Komunikacyjna rola kultury jest tu ujmowana z punktu widzenia lingwoedukacyjnego i logopedycznego. Lingwistyka edukacyjna akcentuje w tej analizie pojęcie procesualnego modelu kompetencji, w którym nabycie kompetencji kulturowej oznacza osiąganie stadium docelowego kompetencji lingwistycznej. Natomiast w przypadku kompetencji zaburzonej, obserwowanej w logopedii, kultura, jako forma komunikacji, stanowi wsparcie dla usprawniania języka, a jej kontekst "wiedzotwórczy" wymaga użycia środków ikonicznych i transmutacyjnych (intersemiotycznych).

Materiały pokonferencyjne zgrupowaliśmy w rozdziałach nawiązujących do charakterystycznych aspektów problematyki kulturoznawczej na gruncie lingwistyki edukacyjnej:

1.  Kultura jako forma komunikacji:
    B. Boniecka, (UMCS) Tekst w kontekście kulturowym;
    J. Ożdżyński (AP Kraków) Pojęcie kontekstu kulturowego w myśli etnolingwistycznej;
    A. Duszak (UW) Retoryczny charakter dyskursów naukowych: o wartościowaniu w świecie nauki;
    J. Kida (WSP Rzeszów) Integracja, innowacje i kontekstualizacja kulturowa w aspekcie edukacji językowej;
    B. Boniecka, J. Panasiuk (UMCS) Typy wiedzy a gatunkowe wzorce wypowiedzi;
    S. J. Rittel (Kraków) Tekst, dyskurs, kontekst - ujęcie systemowe;
    E. Biłos (WSP Częstochowa) Intuicja ucznia jako osoby a konteksty kulturowe w dyskursie edukacyjnym;
    S. Śniatkowski (AP) Konteksty kulturowe w literaturze anglojęzycznej.
   
   
2.  Identyfikowanie kontekstów kulturowych (językowych, artystycznych i medialnych):
    T. Rittel (AP) Leksyka nacechowana kulturowo w dyskursie edukacyjnym;
    M. Kielar-Turska (UJ) Konceptualizacje BOGA w słowniku dzieci w wieku przedszkolnym (na materiale anglojęzycznym);
    H. Wiśniewska (UMCS) Znajomość znaczeń mitologicznych u absolwentów szkoły podstawowej;
    A. Baluch (AP) Konteksty kulturowe w literaturze dla dzieci i młodzieży;
    M. Michalik (AP) Ujęcie lingwoedukacyjne definicji językowo-kulturowych "domu" i "szkoły";
    S. Milewski (UG) Wyrazy dziecięce - problemy terminologiczne, metodologia badań, kulturowe uwarunkowania;
    R. Starz (Akademia Świętokrzyska) Ograniczenia w użyciu antonimów przymiotnikowych na materiale wypracowań uczniowskich;
    A. Borzęcka (AP) Kontekst narracyjny komentarza sportowego w telewizji;
    M. Kucia-Kanclerz (AP) Semantyka barw w języku dzieci z klas III, V i VIII;
    T. Orłowski (AP) Obraz światła w dyskursie religijnym Jana Pawła II.
   
   
3.  Wychowanie do kultury (przykłady i efekty działań lingwoedukacyjnych, przygotowujących do kultury):
    L. Białkiewicz (Kraków) Kontekst kulturowy w dyskursie edukacyjnym na przykładzie "Odprawy posłów greckich" J. Kochanowskiego;
    A. Bednarczukowa (Kraków) Percepcja pozytywna i emocje negatywne towarzyszące odbiorowi dzieła artystycznego przez młodzież;
    B. Guzik (AP) Kontekst kulturowy "Ikara" w wypowiedzi uczniowskiej;
    M. Karwatowska (UMCS) Konteksty aksjologiczne: kłamstwo w świadomości uczniów szkół średnich;
    L. Tymiakin (UMCS) Telewizyjne zanurzenie;
    J. Machowska-Gąsior (AP) Konteksty kulturowe w podręcznikach klas I-III.
   
   
4.  Odtwarzanie kultury - konteksty logopedyczno-korekcyjne:
    T. Skubalanka (UMCS) Teoria aktu mowy wobec doświadczeń seminarium logopedycznego;
    J. Cieszyńska (AP) Rozmowa matki z niesłyszącym niemowlęciem - szczególny rodzaj dyskursu edukacyjnego.
   
   

Badania nad lingwistyką edukacyjną interpretowaną jako dział językoznawstwa stosowanego koncentrują się wokół problematyki kształcenia i rozwijania języka; zmierzają do wypracowania lingwistycznych narzędzi przywracania sprawności językowych w przypadku kompetencji zaburzonej. Lingwistyka (tekstu) jest głównym, ale nie wyłącznym, kierunkiem badań zajmującym się dyskursem edukacyjnym. Stanowi jego podstawę, skupiając jednak wokół tej tematyki specjalistów wielu dziedzin językoznawstwa teoretycznego i stosowanego oraz innych dyscyplin naukowych (psychologii, neurologii, pedagogiki), zajmujących się różnymi aspektami badań nad nauką o języku i wyuczalnością języka. Problematyka dyskursu edukacyjnego, na różnych stopniach kształcenia, pozwala integrować profile badań, eksperymenty i projekty, które tworzą narzędzia diagnostyczne i korekcyjne do opisu języka w normie i w zaburzeniach.

Wymienione aspekty zainteresowań (lingwoedukacyjne i logopedyczne) umożliwiają - z jednej strony łączenie językoznawstwa teoretycznego (autonomicznego) z językoznawstwem otwartym (interdyscyplinarnym), a z drugiej - pozwalają łączyć teoretyczny dorobek "nauk o języku" z praktyczną "nauką języka".

Jan Ożdżyński  

Kraków, maj 2001
Statystyka