Noty o książkach 

Encyklopedia Krakowa

20 grudnia 2000 r. podczas uroczystej sesji Rady Narodowej w Krakowie uhonorowano srebrnym medalem "Kraków 2000" prof. dr hab. Feliksa Kiryka, zaś brązowym medalem dr. Jana Krukowskiego. Prof. Feliks Kiryk odznaczony został jako współtwórca Encyklopedii Krakowa, natomiast dr Jan Krukowski jako redaktor działu szkolnictwa krakowskiego w Encyklopedii. Opublikowało ją Wydawnictwo Naukowe PWN, przy wydatnej pomocy finansowej Rady Miasta Krakowa. W styczniu 2000 r. została uznana "Krakowską Książką Miesiąca". Zawiera 5500 haseł, ponad 2200 ilustracji oraz około 40 map i planów. Bogate i różnorodne życie mieszkańców Krakowa znalazło odbicie w blisko 2500 biogramach, w kalendarium ważniejszych wydarzeń z tysiącletniej historii miasta, zestawieniu cracovianów liczącym 1000 pozycji. Prace koncepcyjne nad Encyklopedią Krakowa rozpoczęły się pod koniec 1995 roku, powołano wówczas 5-osobową redakcję, która w prawie niezmienionym składzie doprowadziła dzieło do końca. Jednym z filarów tego zespołu był ówczesny rektor Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie, prof. Feliks Kiryk. Dzięki jego inicjatywie powołano redaktorów głównych działów, przygotowano siatkę haseł przy dużym zaangażowaniu dr. Andrzeja Jureczki, do bezpośredniej współpracy z prof. dr hab. Janem Małeckim i redaktorem PWN Henrykiem Stachowskim oddelegowano dr. Zdzisława Nogę. Kilkuletni wysiłek związany ze znalezieniem autorów, selekcją materiału, jego weryfikacją należał do redaktorów poszczególnych działów Encyklopedii, którzy zostali tylko wspomniani jako jedni z wielu autorów. Ogółem nad Encyklopedią Krakowa pracował zespół ponad 500 autorów haseł, recenzentów, redaktorów, w tym aż 42 pracowników naukowych Akademii Pedagogicznej w Krakowie.

Przeglądałem w encyklopedii hasła związane z naszą uczelnią i stwierdziłem, że nie jest ona wolna od błędów, które niewątpliwie zostaną poprawione w następnym wydaniu, którego należy się spodziewać już wkrótce w związku z olbrzymią popularnością książki. W haśle AKADEMIA PEDAGOGICZNA im. KOMISJI EDUKACJI NARODOWEJ podano, że zatrudnia ona 120 pracowników naukowych, sądzę, że to tylko błąd drukarski, choć nie znalazł się w erracie. Spośród rektorów naszej Uczelni osobne biogramy mają Stefan Szuman, Kazimierz Piwarski, Zygmunt Mysłakowski, Wincenty Danek, Feliks Kiryk. Trudno zrozumieć, dlaczego nie ma biogramu prof. Zenon Moszner, dwukrotny rektor i doktor honoris causa naszej uczelni, dziwi również nieobecność prof. Bolesława Farona, prorektora i rektora WSP, ministra oświaty w latach 1981-1985, a także autora przewodnika literackiego Jama Michalika. Spośród nauczycieli akademickich Uczelni znajdujemy biogramy Marii Dobrowolskiej, Jana Flisa, Boguchwała Fulary, Zofii Krygowskiej, Adama Przybosia, Tadeusza Słowikowskiego. Z lektury biogramów poświęconych wybitnym uczonym krakowskich dowiadujemy się o ich związkach z naszą akademią. Dotyczy to m.in. Franciszka Biedy, Stanisława Jodłowskiego, Stanisława Pigonia, czy też zasłużonego popularyzatora historii i kultury miasta Krakowa, Michała Rożka. Nie znalazły się w Encyklopedii Krakowa, chociaż - zdaniem wielu - znaleźć się w niej powinny m.in. sylwetki nieżyjących już wybitnych uczonych z krakowskiej WSP: Jana Kulpy, Mariana Tyrowicza, Stanisława Sierotwińskiego, autora książki Krakowskie podziemie literackie pod okupacją hitlerowską.

Mimo braków, które - jak należy się spodziewać - zostaną wyeliminowane w kolejnym wydaniu, Encyklopedia Krakowa jest niezwykle cennym wydawnictwem, wzbogacającym wiedzę o naszym mieście, jego kulturze i historii.

Czesław Michalski  

Teoretyczne i praktyczne aspekty kształcenia zintegrowanego,
pod red. Haliny Kosętki i Józefa Kuźmy, Wydawnictwo Naukowe AP, Kraków 2000, 568 s.

Książka ta jest plonem ogólnopolskiej konferencji naukowej, która odbyła się w Krakowie w listopadzie 1999 roku. Wydana została w serii "Problemy Studiów Nauczycielskich" (nr 22, red. serii Jerzy Jarowiecki). Autorom należy wyrazić uznanie za podjęcie problematyki kształcenia zintegrowanego, tak ważnej z punktu widzenia potrzeb społecznych oraz realizacji reformy oświaty w Polsce.

Całość składa się ze wstępu i sześciu rozdziałów: O integracji w szkolnej edukacji; Edukacja zintegrowana w kształceniu specjalistycznym; Nauczyciel i edukacja nauczycielska wobec problemów integracji szkolnej; Przemiany programowe a edukacja zintegrowana; Edukacja kulturowa w nauczaniu zintegrowanym.

Walorem zebranych artykułów jest zwrócenie uwagi na teoretyczny jak i praktyczny aspekt edukacji. Tom otwiera cenna rozprawa prof. J. Gniteckiego poświęcona metodologicznym problemom konstruowania i weryfikacji programów kształcenia. Zgromadzone w pierwszym rozdziale teksty omawiają szanse i zagrożenia związane z reformą edukacji wczesnoszkolnej (prof. M. Cackowska), genezę i rozwój idei integracji ze szczególnym uwzględnieniem edukacji wczesnoszkolnej (prof. M. Jakowicka), treści nauczania zintegrowanego i ideę edukacji ustawicznej (prof. R. Parzęcki), formy integracji w różnych dziedzinach szkolnej edukacji (prof. Z. Żukowska, M. Czechowski, prof. K. Denek, prof. J. M. Kreiner). Szczególnie ważne jest dominujące w tych rozprawach dążenie do określenia roli i zadań nauczycieli wynikających z reformy edukacji oraz podejmowana w nich próba odpowiedzi na pytanie o wzór nauczyciela przyszłej szkoły (prof. J. Kuźma).

W rozdziale II znalazły się artykuły ukazujące rolę, miejsce i realizację idei nauczania zintegrowanego w edukacji wczesnoszkolnej - teksty na temat kształcenia językowego, literackiego, środowiskowego, matematycznego, zdrowotnego.

Na uwagę zasługuje rozdział III dotyczący edukacji zintegrowanej w kształceniu specjalnym, w którym autorzy artykułów ukazują specyfikę kształcenia dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi i dzielą się swymi doświadczeniami w tym zakresie. Przedstawiają m. in. interesujące propozycje rozwiązań treściowo-metodycznych przydatnych zwłaszcza w kształceniu dzieci z wadą słuchu. Rozdział IV obejmuje artykuły dotyczące nauczyciela i edukacji nauczycielskiej, a więc form kształcenia i dokształcania nauczycieli dla potrzeb integracji, a także rozprawy zawierające wyniki badań eksperymentalnych, ukazujące szanse i zagrożenia nauczania zintegrowanego. Swymi doświadczeniami dzielą się tu także prof. J. Valenta z Uniwersytetu w Pradze i L. V. Artemowa z Uniwersytetu Pedagogicznego w Kijowie.

W rozdziale V przedstawione zostały analizy i interpretacje współczesnych koncepcji programowych. W zamieszczonych artykułach zaprezentowano autorskie koncepcje programów zintegrowanych, jak również te, które zostały zatwierdzone przez MEN.

Artykuły zamieszczone w rozdziale VI eksponują rolę sztuki we wczesnoszkolnej edukacji zintegrowanej. Rozważa się w nich aksjologiczne aspekty edukacji zintegrowanej i określa rolę muzyki oraz plastyki. Należy podkreślić, że silny wyraz znajdują tutaj tendencje szeroko rozumianej edukacji ogólnokulturowej.

Problematyka podjęta w omawianym zbiorze jest bardzo aktualna, wychodzi naprzeciw problemom edukacji zintegrowanej i wnosi znaczący wkład w dyskusję nad reformą edukacji, zwłaszcza wczesnoszkolnej. Zaprezentowane tu koncepcje kształcenia zintegrowanego zachęcają do nowych poszukiwań i refleksji. Książka przyda się zapewne studentom i nauczycielom, oraz instytucjom ich kształcącym.

Bożena Pietrzyk 

Jacek Chrobaczyński, Tajna szkoła w okupowanym Krakowie (1939-45), Wydawnictwo Literackie, Kraków 2000. 251 s.

To trzecia z książek prof. Jacka Chrobaczyńskiego, które ukazały się w roku 2000. Przypomnijmy, że w marcu odbyła się promocja biografii Adama Bienia (Ostatni z szesnastu. Biografia polityczna Adama Bienia (1899-1998), Krajowa Agencja Wydawnicza, Warszawa 2000 - omówiliśmy ją na łamach 3. numeru "Konspektu"), w lipcu zaś wyszedł X tom Wielkiej Historii Polski (Wielka Historia Polski, T. X (1939-1945), Pinnex, Kraków 2000).

Tajna szkoła... powstała po części z inspiracji Rady Miasta Krakowa, która jeszcze w 1994 roku podjęła uchwałę o uczczeniu dorobku krakowskich nauczycieli lat wojny i okupacji. I choć później radni kolejnych kadencji raczej uchwałą się nie interesowali, autor uznał, iż w ten sposób może jej wyjść naprzeciw i trochę "jednoosobowo" ją zrealizować.

Praca została dobrze osadzona w materiale źródłowym. Autor dokonał wnikliwej i obszernej kwerendy archiwów krakowskich i warszawskich, także lokalnych. Zebrał relacje i wspomnienia nauczycieli i częściowo uczniów tajnych kompletów. Dysponuje też kilkoma tysiącami biogramów nauczycieli z terenu Krakowa i krakowskiego konspiracyjnego Okręgu Szkolnego.

W trzech rozdziałach Jacek Chrobaczyński nakreślił konsekwencje przegranej wojny 1939 r., początki okupacyjnej polityki szkolnej i początki tajnego nauczania, jego źródła i motywy (rozdział I), sytuację społeczną uczniów i nauczycieli, terytorialny zasięg krakowskiej konspiracji oświatowej (rozdział II) oraz zbiorowy portret środowiska nauczycielskiego, jego postawy, zachowania i martyrologię (rozdział III). Praca jest dobrze napisana i zredagowana, cennym uzupełnieniem rozważań autora są liczne mapy i wykresy ułatwiające zrozumienie zaprezentowanych przezeń tez. Stanowi ona ważną pozycję bibliograficzną nie tylko dla historyków, ale też dla wszystkich interesujących się wojennymi dziejami Krakowa.

Marian Fortuna 

Kraków, maj 2001
Statystyka