Życie Uczelni 

Agnieszka Szopa

Profesor Bożena Chrząstowska
doktorem honoris causa
Akademii Pedagogicznej w Krakowie

Wyższa Szkoła Pedagogiczna, obecnie Akademia Pedagogiczna w Krakowie, od 1976 roku nadaje osobom szczególnie zasłużonym dla nauki i oświaty tytuł doktora honoris causa.

Wśród dotychczas nagrodzonych znaleźli się: prof. Kazimierz Sosnicki, prof. Anna Zofia Krygowska, prof. Wincenty Okoń, prof. Henryk Jabłoński, prof. Marian Tyrowicz, prof. Tadeusz Słowikowski, prof. Jan Nowakowski, prof. Henryk Markiewicz, prof. Zenon Moszner, prof. Józef Tischner, prof. Henryk Samsonowicz, prof. Alain van Crugten, Borys Woźnicki, prof. Gaston Gross. Najwięcej, bo aż pięć doktoratów honorowych wręczono w roku 1996 z okazji 50-lecia Uczelni.

Prof. Bożena Chrząstowska

Uchwałą Senatu z dnia 10 lipca 2000 r. w poczet doktorów honorowych została przyjęta prof. zw. dr hab. Bożena Chrząstowska. Uczona związana jest z Uniwersytetem im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, gdzie kieruje Pracownią Innowacji Dydatycznych. Od dziesięciu lat pełni funkcję redaktor naczelnej "Polonistyki" - pisma adresowanego do nauczycieli języka polskiego. Oficjalne nadanie tytułu odbyło się 16. października br. na uroczystej inauguracji pięćdziesiątego piątego roku akademickiego Akademii Pedagogicznej.

Jego Magnificencja Rektor prof. dr hab. Michał Śliwa w słowie powitalnym podkreślił wieloletni związek Pani Profesor z Instytutem Filologii Polskiej AP, zwłaszcza jej aktywne uczestnictwo w corocznych konferencjach metodycznych, wspieranie swoim autorytetem oraz patronowanie idei podręczników do nauki języka polskiego z serii To lubię!

Część oficjalną uroczystości wręczenia doktoratu honorowego rozpoczął Dziekan Wydziału Humanistycznego prof. dr hab. Tadeusz Budrewicz odczytaniem protokołu z postępowania Rady Wydziału: "Rada Wydziału Humanistycznego w dniu 17 marca 2000 r. wszczęła postępowanie w sprawie nadania prof. dr hab. Bożenie Chrząstowskiej doktoratu honoris causa. Na posiedzeniu w dniu 14 kwietnia Rada Wydziału powierzyła funkcje recenzentów prof. dr hab. Teresie Kostkiewiczowej z Instytutu Badań Literackich Polskiej Akademii Nauk i prof. dr hab. Bogdanowi Walczakowi z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu. Na promotora Rada Wydziału powołała prof. dr hab. Zenona Urygę. 7 Lipca Rada Wydziału jednogłośnie postanowiła wystąpić do Senatu Akademii Pedagogicznej im. Komisji Edukacji Narodowej z wnioskiem o nadanie prof. dr hab. Bożenie Chrząstowskiej tytułu doktora honoris causa".

Laudację na cześć Doktora Honorowego wygłosił profesor Zenon Uryga, doskonale znający dorobek naukowy Pani Profesor i jej zaangażowanie w doskonalenie dydaktyki języka ojczystego. "Nie jest sprawą przypadku - podkreślił - że Uczelnia nosząca imię Komisji Edukacji Narodowej wyróżnia dzisiaj tytułem doktora honoris causa Panią Bożenę Chrząstowską (...). Niewielu współczesnych uczonych tak konsekwentnie i twórczo jak Ona wypełnia nałożone przez Komisję na szkoły wyższe zobowiązania do opieki nad edukacją powszechną". Przypomniał również, że przyszła wybitna uczona przeszła przez wszystkie etapy pracy nauczycielskiej. Zaczynała jako bibliotekarka w Bibliotece Uniwersyteckiej i Wojewódzkiej Bibliotece Pedagogicznej, po zakończeniu studiów uczyła w liceum SS. Urszulanek, gdzie zdobyła pierwsze doświadczenia dydaktyczne, później piastowała stanowisko kierownika sekcji języka polskiego w Wojewódzkim Ośrodku Metodycznym. "Pracę naukową rozpoczynała od refleksji nad własnym warsztatem nauczycielskim i krytycznej obserwacji stanu polonistyki szkolnej lat pięćdziesiątych i sześćdziesiątych czerpanej z doświadczeń instruktora metodycznego. Zdołała jednak zachować dystans wobec ciasnego modelu praktycyzmu metodycznego i w porę dostrzegła potrzebę oparcia wiedzy o nauczaniu przedmiotu na solidnych studiach - przede wszystkim w zakresie nowoczesnej metodologii badań literackich, a równolegle i coraz szerzej w dziedzinie badań psychodydaktycznych oraz w obszarze naukowej i praktycznej refleksji dydaktyki przedmiotowej. Owocowała zaś ta wytężona praca bardzo potrzebnymi, więc cieszącymi się szerokim odbiorem, książkami, takimi jak: służąca rozwijaniu świadomości literackiej polonistów Poetyka stosowana, wyrosła z empirycznych badań Teoria literatury w szkole czy wreszcie Lektura i poetyka, stanowiąca syntetyczny, oparty na reinterpretacji wielu studiów zarys systemu kształcenia świadomości literackiej uczniów. (...) Budowały one stopniowo autorytet Bożeny Chrząstowskiej jako twórczyni nowoczesnej teorii kształcenia literackiego". W dalszej części wystąpienia profesor Zenon Uryga wymienił inne pola działalności Pani Profesor, a więc autorstwo zarówno podręcznika do liceum, jak i przez wiele lat obowiązującego programu nauczania w szkołach średnich oraz książki Otwarte niebo poświęconej poetyckim świadectwom przeżywania Eucharystii. Laudator zamknął swoją wypowiedź przytoczeniem fragmentu z opinii profesor Teresy Kostkiewiczowej: "Oto spotykamy osobowość niezwykłą, człowieka nauki i człowieka czynu, silnie zakorzenionego w sferze intelektu i w sferze działań praktycznych, świadomego swych celów, umiejącego z konsekwencją i uporem dążyć do ich realizacji, do ulepszenia świata w tak fundamentalnej dziedzinie życia zbiorowego, jakim jest szkoła i wprowadzanie młodzieży w świat książki i słowa. Czyż nie budzi podziwu niestrudzona aktywność, nieustanne zaangażowanie w ważne sprawy publiczne, ciągłe otwarcie na najistotniejsze potrzeby współczesnej kultury i wybranej dyscypliny naukowej? Świadoma faktu, że uprawianie nauki o literaturze nabiera sensu przede wszystkim wtedy, gdy służy również kształtowaniu czytelników poezji i prozy, Pani Profesor stała się niemal symbolem takich przekonań i działań, znakiem mądrej nieugiętości i konsekwencji, wywołujących szacunek, podziw i uznanie".

Dziękując za nadanie jej tytułu doktora honoris causa Bożena Chrząstowska powiedziała: "Traktuję ten zaszczyt jako wyróżnienie całego polonistycznego środowiska oświatowego - tak w nurcie badawczym, naukowym, jak i praktycznym. Chciałabym, aby każdy dydaktyk, teoretyk kształcenia polonistycznego poczuł się tym honorowym doktoratem obdarowany i dowartościowany. Bo przecież jesteśmy naprawdę ważni i potrzebni. Nie tylko dlatego, że reforma się dzieje i wciąga nas w nowe tryby. Musimy zaznaczyć swoje odrębne miejsce w świecie nauki, tak odrębne i osobne, jak osobna jest rzeczywistość szkolna". Niestety, co podkreśliła w dalszej części przemówienia Pani Profesor, reforma polskiej oświaty w większości ogranicza się jedynie do zmian strukturalnych. Widoczny jest brak fachowców, ludzi znających i rozumiejących specyfikę pracy z młodzieżą. Szczególnie niepokojące, jej zdaniem, jest wypracowanie nowej centralnie sterowanej formuły egzaminów, która pozbawia ucznia i nauczyciela podmiotowości.

Na zakończenie profesor Bożena Chrząstowska zwróciła się do zgromadzonych w auli studentów Akademii Pedagogicznej, w przyszłości nauczycieli: "Chciałabym przekazać trzy ważne myśli - oczywistości, ale nigdy dość ich przypominania - jak mówił krakowski profesor Kazimierz Wyka.

Po pierwsze praca - samodzielna i twórcza - rozwija człowieka. Życzę Wam, aby właśnie taka była Waszym udziałem. Nie bójcie się trudnych wyzwań współczesnej szkoły i kultury. Trudne cele i działania odkrywają nam prawdę o sobie - dopiero wtedy poznajemy, na co nas stać. Anglosasi mają rację - trzeba działań, aby się czegoś istotnego nauczyć. Europejczycy (tzn. my Polacy) dodajemy - tak, ale trzeba rozumieć swoje działania, czerpać wiedzę z tradycji, więc warto słuchać nestorów, korzystać z pomocy autorytetów. Wiedza jest właściwym motywem działania służy i jej, i rozwojowi inteligencji.

Po drugie dydaktyka - wtedy jest skuteczna, kiedy czerpiemy ożywcze soki z meritum - z dobrego rozpoznania dyscyplin kierunkowych. Skupimy uwagę na uczniu, czynimy go podmiotem naszych czynności nauczycielskich, ale muszą one być mocno osadzone w przedmiocie - wiedzy o literaturze, kulturze języku [...] zalewa nas tandeta powierzchownych, oderwanych technik pedagogicznych. Nic nie zdziałają nie tylko 5 kapeluszy, ale nawet 12 - kolorowych i wielkich - jeżeli te techniczne zabiegi metody, poparte będą jałową i martwą wiedzą merytoryczną.

Po trzecie nauczyciel i jego osobowość - jest najważniejszym ogniwem w złożonym procesie wychowania - pisze Erich Fromm. Wierzę, że kształcenie oznacza przekazanie młodemu człowiekowi najlepszego dziedzictwa ludzkiej rasy. Ponieważ jednak większość tego dziedzictwa sformułowana jest w słowach, kształcenie jest skuteczne, tylko wtedy, gdy słowa stają się rzeczywistością w osobie nauczyciela. Tylko bowiem idea zmaterializowana w ciele, może mieć wpływ na człowieka, idea, która pozostaje w sferze słów - zmienia wyłącznie słowa.

Staram się w moim życiu naukowym i oświatowym być wiarygodna. Życzę wszystkim z głębi serca, aby nasze słowa, nasze idee przemieniały się w rzeczywistość - w osobach naszych uczniów i studentów".

Na zakończenie uroczystości prof. dr hab. Bogdan Walczak odczytał list gratulacyjny od rektora Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu prof. dr hab. Stefana Jurga: "Społeczność Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu z radością i satysfakcją przyjęła wiadomość o nadaniu Pani Profesor najwyższej godności akademickiej - tytułu doktora honoris causa - czołowej i wielce zasłużonej uczelni pedagogicznej, Akademii Pedagogicznej im. Komisji Edukacji Narodowej w Krakowie. To najwyższe wyróżnienie akademickie jest wyrazem uznania dla Pani Profesor za wieloletnią ofiarną służbę polskiej szkole i wielkiemu doniosłemu dziełu jej reformowania, a także świadectwem podziwu dla twórczej osobowości Pani Profesor, którą cechuje organiczne i harmonijne połączenie teorii i praktyki, nauki i dydaktyki, idei i czynu. Krakowska Akademia złożyła w ten sposób hołd wielkiej uczonej i nauczycielce pokoleń nauczycieli, których kształci w duchu służby najszczytniejszym ideałom prawdy, piękna i dobra, głębokiego przywiązania do polskich tradycji narodowych, a jednocześnie w duchu wolności, pluralizmu kulturowego, szlachetnej tolerancji i gotowości do przełamywania historycznych barier i stereotypów myślenia".

Wielki to zaszczyt dla Akademii Pedagogicznej mieć w gronie doktorów honorowych Panią Profesor Bożenę Chrząstowską. wybitną uczoną, wspaniałego nauczyciela i wielki autorytet moralny.

Agnieszka Szopa  

Kraków, styczeń 2001
Statystyka