Konferencje 

Konferencje:

V Międzynarodowe Sympozjum
Biografistyki Polonijnej
Kraków 22-23 wrzesień 2000 r

Działalność i dorobek
Ligi Powietrznej i Przeciwgazowej 1923-1939

V Polsko-Ukraińska Konferencja Naukowa
Lwów. Miasto - Społeczeństwo - Kultura

Miejsca Konopnickiej

V Międzynarodowe Sympozjum Biografistyki Polonijnej
Kraków 22-23 wrzesień 2000 r

W dniach 22-23 września 2000 roku w Krakowie odbyło się V Międzynarodowe Sympozjum Biografistyki Polonijnej, którego współorganizatorem była Akademia Pedagogiczna. Kraków jest piątym z kolei miastem europejskim organizującym tę konferencję. Wcześniejsze odbyły się w Londynie, Paryżu, Rzymie i Wiedniu.

I Sympozjum w Londynie w 1996 roku było właściwie tylko wstępem do późniejszych konferencji. Spotkanie londyńskie też jako jedyne nie zakończyło się publikacją książki. II Sympozjum Biografistyki Polonijnej w Paryżu odbyło się 26-27 września w paryskiej stacji Polskiej Akademii Nauk po tytułem Polacy w cywilizacjach świata. Biografie emigrantów - portret zbiorowy. Zakończyło się ono wydaniem tomu materiałów posympozyjnych. Na trzecie spotkanie polscy biografiści umówili się w Rzymie w dniach 25-26 września 1998 roku. Tematem III Sympozjum były Losy Polaków żyjących na obczyźnie i ich wkład w rozwój kultury i nauki krajów osiedlania na przestrzeni wieków. To spotkanie również zaowocowało wydaniem publikacji. 1-2 września 1999 roku w Wiedniu, na czwartym z serii spotkań biografistycznych przygotowano artykuły do tomu pod tytułem Losy Polek żyjących na obczyźnie i ich wkład w kulturę i naukę świata. Historia i współczesność. Wreszcie w roku milenijnym przyszedł czas na miasto polskie. Wybrano Kraków.

V Sympozjum Biografistyki Polonijnej podzielono na trzy grupy tematyczne: 1. Biografistyka jako kategoria kulturowa i społeczno-wychowawcza; 2. Uczeni oraz pedagodzy polscy i polskiego pochodzenia działający w świecie; 3. Krakowianie w świecie. 22 września 2000 roku krakowskie obrady uroczyście otwarli przedstawiciele organizatorów sympozjum: rektorzy: krakowskiej Akademii Pedagogicznej - prof. dr hab. Michał Śliwa, Uniwersytetu Jagiellońskiego - prof. dr hab. Franciszek Ziejka, Akademii Świętokrzyskiej w Kielcach - prof. dr hab. Adam Massalski, prof. dr hab. Zbigniew A. Judycki z Zakładu Biografistyki Polonijnej w Paryżu i prof. dr hab. Władysław Miodunka, dyrektor Instytutu Polonijnego UJ.

Pierwszej części obrad, które odbywały się w Instytucie Polonijnym UJ w Przegorzałach przewodniczył prorektor Akademii Pedagogicznej prof. dr hab. Henryk Żaliński. Jej tematem była Biografistyka jako kategoria kulturowa i społeczno-wychowawcza. Znalazły się tu referaty poświęcone metodologii badań oraz analizie elementów współkreujących biogram. Pokazano biografistykę w ujęciu czasowo-przestrzennym i oceniano ją pod kątem przydatności naukowej i edukacyjnej. Wśród trzynastu referatów wygłoszonych na konferencji w tej części, aż osiem przygotowali pracownicy naszej Akademii Pedagogicznej. Prelegenci reprezentowali instytuty: Historii, Nauk Społecznych, Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej, Filologii Polskiej oraz Katedry Historii Oświaty i Wychowania. Zainteresowania badawcze referujących koordynowane są w naszej uczelni przez Pracownię Biografistyki AP kierowaną przez prof. dr hab. Feliksa Kiryka. Drugiej części Uczeni oraz pedagodzy polscy i polskiego pochodzenia działający w świecie przewodniczyli prof. dr hab. Bolesław Klimaszewski z Instytutu Polonijnego UJ i prof. dr hab. Wiesław Caban reprezentujący Akademię Świętokrzyską. Były tu przedstawiane referaty poświęcone pojedynczym osobom oraz zespołom osób działających na obczyźnie. Trzecim tematem krakowskiego sympozjum byli Krakowianie w świecie. Tej części przewodniczyła prof. dr hab. Wiktoria Śliwowska z Instytutu Historii Polskiej Akademii Nauk w Warszawie. Pojawienie się tego tematu w obradach było ukłonem w stronę krakowskich organizatorów. Tutaj pracownicy AP wygłosili dwa referaty. Obok obrad sesyjnych poświęconych temu tematowi towarzyszyła również oddzielna promocja I tomu słownika biograficznego Krakowianie w świecie autorstwa Z. A. Judyckiego i B. Klimaszewskiego.

W krakowskim Sympozjum wzięło udział kilkudziesięciu naukowców z wielu krajów świata. Wśród autorów artykułów byli reprezentanci ośrodków naukowych z Brazylii, Włoch, Francji, Kolumbii, Meksyku, Niemiec, Wielkiej Brytanii, Danii, Australii, Rosji, Austrii, Stanów Zjednoczonych. Dotychczas w trzech wcześniejszych tomach materiałów posympozyjnych przedstawiono około stu dwudziestu artykułów. W tomie krakowskim, który wydrukowano przed rozpoczęciem konferencji, znalazły się sześćdziesiąt dwa artykuły. Wśród autorów najliczniej reprezentowani byli przedstawiciele krakowskiej Akademii Pedagogicznej, którzy przygotowali dziesięć prac. Naukowcy AP zdominowali szczególnie wspomnianą już pierwszą część obrad.

Autorami tomu Materiałów V Sympozjum Biografistyki Polonijnej pod redakcją A. Judyckiej i B. Klimaszewskiego są pracownicy nauki, głównie historycy, jak również osoby nie zajmujące się zawodowo biografistyką. W tomie obok prac naukowych z szerokimi podstawami źródłowymi znaleźć można opracowania popularnonaukowe. Daje to jednak możliwość korzystania z materiałów praktycznie każdemu czytelnikowi, niekoniecznie pracownikowi naukowemu.

Dwa dni niezwykle pracowitego i ciekawego krakowskiego sympozjum podsumowali jego organizatorzy. W ciepłych słowach o konferencji mówili profesorowie: Zbigniew Judycki, Henryk Żaliński, Wiesław Caban i Bolesław Klimaszewski. Wyżej wymienieni organizatorzy zaprosili również na następne, VI Sympozjum Biografistyki Polonijnej, które odbędzie się w 2001 roku w Brukseli. Tym razem tematem konferencji będą polscy wojskowi w siłach zbrojnych obcych państw.

Hubert Chudzio  

Działalność i dorobek
Ligi Powietrznej i Przeciwgazowej 1923-1939

19 maja 2000 r. odbyła się ogólnopolska sesja naukowa poświęcona dziejom i spuściźnie LOPP. Organizatorem konferencji było Muzeum Lotnictwa Polskiego we współpracy z Instytutem Historii AP w Krakowie.

LOPP była to masowa organizacja społeczna działająca w l. 1923-1939 na terenie całej Polski. Zajmowała się popularyzacją i wspieraniem rozwoju lotnictwa w różnych dziedzinach - modelarstwa, szybownictwa, lotnictwa silnikowego - rozbudową lotnisk i szkół lotniczych. Do jej zadań należało również przygotowanie ludności do obrony przeciwlotniczej.

Na wstępie krótką mowę wygłosił dyrektor Muzeum Lotnictwa Polskiego mgr Krzysztof Radwan. Otwarcia sesji dokonał prof. dr hab. Jerzy Gołębiowski z AP, który też przewodniczył pierwszej części obrad. W swoim wystąpieniu scharakteryzował krótko LOPP jako czynnik sprawczy zakupu samolotów.

W czasie sesji wygłoszonych zostało osiem referatów i jeden komunikat.

Pierwszy zabrał głos płk dr Zygmunt Kozak, pracownik CAW w Warszawie. Wygłosił on referat pt. Zarys historii Ligi Obrony Powietrznej i Przeciwgazowej, w którym przedstawił dzieje organizacji; szczególną uwagę zwrócił na jej masowość oraz zasługi włożone w rozwój i popularyzację lotnictwa w Polsce międzywojennej.

Mgr inż. Andrzej Glass z Warszawy - wybitny znawca polskiej techniki lotniczej -autor kilkudziesięciu książek i pokaźnej ilości artykułów, w referacie Udział LOPP w rozwoju techniki lotniczej w Polsce omówił służące rozwojowi lotnictwa publikacje LOPP-u oraz jego inwestycje (np. dofinansowywanie działalności instytucji naukowych). Podkreślił fakt, że LOPP była głównym budowniczym polskiego lotnictwa sportowego i jego zaplecza naukowo-technicznego.

Kolejny prelegent, mgr Tomasz Matuszak z CAW przedstawił Pierwszy polski lot stratosferyczny. Mimo niepowodzenia (pożar powłoki), wydźwięk propagandowy tego wydarzenia wśród społeczeństwa okazał się pozytywny. Wystąpienie to było interesującym przyczynkiem do dziejów polskiej myśli technicznej.

Jako ostatni w pierwszej części sesji zabrał głos mgr Krzysztof Mroczkowski, absolwent AP, a obecnie pracownik Muzeum Lotnictwa. Przedmiotem jego wystąpienia było Szkolenie spadochronowe w ramach LOPP. Po przedstawieniu w zarysie historii spadochroniarstwa, prelegent skoncentrował się na formach szkolenia spadochronowego w Polsce międzywojennej. Do najważniejszych osiągnięć zaliczył wybudowanie 17 wież spadochronowych, odbycie ponad 3000 skoków oraz wyszkolenie wielu instruktorów.

Podczas przerwy nastąpiło oficjalne otwarcie towarzyszącej jej wystawy. Omówił ją mgr Zdzisław Zajdler, pracownik Muzeum Wojska Polskiego, komisarz wystawy a zarazem właściciel większości eksponatów.

Drugą część obrad poprowadził płk dr hab. Z. Kozak. Jako pierwszy wystąpił dr inż. Krzysztof Wielgus, pracownik naukowy Politechniki Krakowskiej, zajmujący się badawczo architekturą obronną. Przedstawił on referat Budowa lotnisk i obiektów lotniczych dla potrzeb i środków LOPP. Prelegent podkreślił rolę stowarzyszenia jako inwestora i mecenasa w dziele rozbudowy lotnisk i szybowisk do 1939 r., zwrócił też uwagę na potrzebę prawnej ochrony tych materialnych świadectw historii.

Z kolei dr Agnieszka Cieślik, pracownik Muzeum Lotnictwa, w pracy Wołyńska Szkoła Szybowcowa LOPP Sokola Góra koło Krzemienia, zaprezentowała dzieje placówki od powstania w 1934 r. z inspiracji profesorów słynnego Liceum Krzemienieckiego aż do jesieni 1939 r. Szkoła rozwijała się niezwykle prężnie a szkolenie szybownicze zamierzano wykorzystać do propagowania lotnictwa wśród młodzieży.

Referat mgra Zdzisława Zajdlera Godło i barwa LOPP był dobrym komentarzem do wystawy. Liga posiadała nie tylko własne godło, lecz również hymn, sztandar, pieczęcie, odznaki, medale i plakiety.

Jako ostatni wystąpił niżej podpisany student historii AP z referatem Obchody Tygodnia LOPP na terenie woj. krakowskiego w 1936 r., którego celem było pokazanie Ligi jako organizacji masowej, organizującej corocznie tzw. "Tydzień Lotniczy" po to, by rozpropagować swe idee wśród społeczeństwa, a także by zebrać fundusze na dalszą działalność. Po referatach bardzo ważny komunikat wygłosił mgr Szczepan Świątek z Archiwum Państwowego w Krakowie. Omówił on zasoby materiałów archiwalnych dotyczących LOPP w Krakowskim Archiwum Państwowym.

Szczupłe ramy sprawozdania nie pozwalają na przedstawienie szczegółowej relacji z żywej i interesującej dyskusji, gdzie przewijał się wątek braku takiej organizacji jak LOPP we współczesnej Polsce. Wielu też uczestników obrad zwracało uwagę na wychowawczą rolę LOPP-u.

Obrady zamknął płk dr Zygmunt Kozak, a materiały na niej zaprezentowane zostaną najprawdopodobniej opublikowane. Podsumowując dorobek oraz oceniając wystawę towarzyszącą można stwierdzić, że przyczyniły się one w znacznym stopniu do pogłębienia wiedzy o LOPP - znaczącej a tak mało znanej organizacji społecznej okresu międzywojennego.

Artur Jachna  

V Polsko-Ukraińska Konferencja Naukowa
Lwów. Miasto - Społeczeństwo - Kultura

17-19 maja br. Instytut Historii AP w Krakowie zorganizował we współpracy z historykami Uniwersytetu Lwowskiego cykliczną międzynarodową konferencję poświęconą dziejom Lwowa. Te spotkania naukowe odbywają się co dwa lata, na przemian w Krakowie i we Lwowie. Pierwsze z nich, przygotowane przez historyków krakowskiej WSP, odbyło się w listopadzie 1992 r. i zgromadziło historyków polskich z Krakowa, Lublina, Katowic i Rzeszowa, oraz ukraińskich - ze Lwowa, Iwano-Frankowska i Kijowa. W maju 1994 r. Katedra Historii Ukrainy i Etnografii uniwersytetu we Lwowie, kierowana przez prof. Stepana Makarczuka, była gospodarzem drugiej konferencji, której obrady odbywały się w historycznej Sali Lustrzanej i auli Uniwersytetu Lwowskiego. Kolejne konferencje miały miejsce w Krakowie (1996) i we Lwowie (1998). Plonem konferencji są dwa tomy studiów z dziejów Lwowa, wydane pod redakcją Henryka W. Żalińskiego i Kazimierza Karolczaka przez nasze Wydawnictwo Naukowe, oraz tom trzeci, pod redakcją Mariana Mudrego, opublikowany w wydawnictwie Uniwersytetu Lwowskiego. W piątej już konferencji udział wzięło wielu wybitnych historyków z Ukrainy, Czech, Niemiec i Polski. Wygłoszono 19 referatów na sesji plenarnej oraz 8 referatów w sekcji poświęconej historii Lwowa w Pierwszej Rzeczypospolitej, a także 7 referatów z dziejów miasta za rządów austrowęgierskich i Drugiej Rzeczypospolitej. Uczestnicy konferencji obejrzeli wystawę w Muzeum Historycznym Miasta Krakowa Forteca monarchów. Kraków - miasto królów, wzięli udział w wycieczce historyczno-krajoznawczej zwiedzając kopalnię soli w Bochni, zamek Lubomirskich w Nowym Wiśniczu oraz zamek i zaporę w Niedzicy. Konferencję sprawnie zorganizował dr Kazimierz Karolczak. Pod jego redakcją ukaże się kolejny tom studiów zaprezentowanych podczas konferencji.

Czesław Michalski  

Miejsca Konopnickiej

W ramach obchodów 90. rocznicy śmierci Marii Konopnickiej i w 40. rocznicę powstania jej Muzeum odbyła się w dniach 22-24 września br. w Żarnowcu ogólnopolska konferencja naukowa Miejsca Konopnickiej. Przeżycia - pejzaż - pamięć. Jej organizatorami byli: Muzeum M. Konopnickiej w Żarnowcu, Wydział Humanistyczny Akademii Pedagogicznej oraz Koło Towarzystwa im. M. Konopnickiej przy Akademii Pedagogicznej. Patronat sprawowali: minister Kultury i Dziedzictwa Narodowego Kazimierz M. Ujazdowski, wicemarszałek Sejmu RP Stanisław Zając, marszałek Województwa Podkarpackiego Bogdan Rzońca, wojewoda podkarpacki Zbigniew Sieczkoś oraz starosta Powiatu Krośnieńskiego Jan Juszczak. Wśród sponsorów było również Konsorcjum Budowlane "Łęgprem" w Krakowie. Tematyka sesji, której pomysłodawcą był prof. Tadeusz Budrewicz, dotyczyła przestrzeni upodmiotowionej mieszczącej w sobie zarówno zagadnienia biografii i recepcji Konopnickiej, jak i rzeczywistej oraz wyobrażeniowej topografii.

W jesiennej scenerii dworu żarnowieckiego uczestnicy konferencji reprezentujący 9 ośrodków naukowych w ciągu 3 dni zaprezentowali 21 referatów.

Miejscowościom najściślej związanym z biografią Konopnickiej - Suwałkom i Żarnowcowi oraz istniejącym tam muzeom poświęcone były wystąpienia ich dyrektorów: mgr. Zbigniewa Fałtynowicza To tam, gdzie urodziła się Konopnicka i mgr. Pawła Bukowskiego Z działalności Muzeum M. Konopnickiej w Żarnowcu. Muzea te od dłuższego czasu prowadzą ożywioną działalność nie tylko kulturalno--oświatową, ale i naukową. Kolejne dwa referaty dotyczyły związków literackich i wydawniczych poetki ze Śląskiem Cieszyńskim i Krakowem. Dr Łucja Dawid z Uniwersytetu Śląskiego w wystąpieniu Konopnickiej związki ze Śląskiem Cieszyńskim akcentowała potrzebę przywrócenia obiegowi czytelniczemu wierszy Konopnickiej publikowanych w piśmie "Gwiazdka Cieszyńska", a dr Michał Zięba z AP w referacie Maria Konopnicka w Krakowie ukazał motywy krakowskie w wierszach poetki oraz zwrócił uwagę na decydujący wpływ drukarzy krakowskich na kształt wydań jej poezji. Dr Bożena Pietrzyk z AP w relacji Maria Konopnicka w zbiorach Państwowego Archiwum Historycznego we Lwowie przedstawiła rezultaty swoich poszukiwań prezentując nieznane listy poetki z okresu urządzania dworu żarnowieckiego.

Na zakończenie pierwszego dnia konferencji dr Marek Białota z Akademii Pedagogicznej w referacie Konopnicka w przestrzeni teatru. O powojennych adaptacjach scenicznych nowelistyki ukazał, jak środkami ekspresji teatralnej wydobywano problematykę społeczną i psychologiczną zawartą w nowelach Miłosierdzie gminy, Panna Florentyna, Urbanowa, Dym, Nasza szkapa i Józik Srokacz.

W drugim dniu sesji wygłoszono 11 referatów. Dotyczyły one zagadnień teoretyczno-literackich: analizy motywów, obrazowości języka, obrazowania rzeczywistego i symbolicznego w twórczości Konopnickiej.

Prof. Barbara Bobrowska z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego włączając się referatem "Wilno i Werki" - czyli Konopnickiej "wędrówka po ziemi i niebie" do polemiki wokół odczytania prymarnych i naddanych sensów miejsc opisywanych w felietonach Prusa i Konopnickiej stwierdziła m.in., że przeżycia Prusa związane z obserwowanym zaćmieniem słońca miały charakter irracjonalny, metafizyczny, natomiast w przypadku Konopnickiej wyrażały treści patriotyczne.

Z kolei prof. Grażyna Borkowska z Instytutu Badań Literackich w referacie "Późna" poezja Konopnickiej: dopełnienie motywów analizując problem mistycyzmu wyraziła pogląd, że mistyczna nuta pojawiająca się w późnych utworach autorki "Roty" nie stanowiła przełomu, lecz dopełnienie twórczości ukierunkowanej.

W referacie Od pamięci formy do formy pamięci dr Dorota Kielak z Uniwersytetu Kardynała Stefana Wyszyńskiego zwróciła uwagę na to, że w zbiorze Śpiewnik historyczny porządek psychologiczny zdominował porządek estetyczny, co zbliża go do tekstów modernistycznych.

Próbę opisu zależności między strukturą, typem i specyficzną stylizacją narracji, a ikonicznym potencjałem tkwiącym w wielu nowelach pisarki podjął dr Antoni Aleksandrowicz z AP w wystąpieniu Z zagadnień obrazowości języka nowelistyki Konopnickiej.

Prof. Bogdan Mazan z Uniwersytetu Łódzkiego w referacie Poezja Konopnickiej. Pejzaże z różą uznał za najciekawszy w wierszowaniu poetki motyw róży, ponieważ w jej pejzażach z różą, często przepoetyzowanych, widać odbicie samej Konopnickiej. Próbą omówienia złożonego świata odniesień do problematyki śmierci w poezji Konopnickiej był referat mgr Aliny Brzuski-Kępy z Uniwersytetu Łódzkiego Idziesz do mnie przez skoszone łąki. Obrazy i pejzaże śmierci w poezji M. Konopnickiej.

Prof. Bogdan Burdziej z Uniwersytetu Mikołaja Kopernika w Toruniu w swoim wystąpieniu Sybir Konopnickiej opartym na analizie utworów Z 1835 r. i Sen Jarmaka szukał odpowiedzi na pytanie, czym dla poetki był mit Sybiru, ów symbol martyrologii narodowej.

Referat mgr Joanny Zajkowskiej z Uniwersytetu Białostockiego Marii Konopnickiej "Pieśń o ziemi naszej" był próbą określenia, co z romantycznego paradygmatu Wincentego Pola przeniknęło do Polskich ziem Konopnickiej.

Prof. Ewa Paczoska z Uniwersytetu Warszawskiego w referacie Postacie pamięci - "Z teki Grottgera" Marii Konopnickiej wysunęła tezę, że poetka poprzez psychizację i feminizację Grottgerowskiego świata tworzy przestrzeń pamięci emocjonalnej opowiadając o epizodach z kartonów malarza językiem Malczewskiego.

Motywy gór i morza w poezji autorki Pana Balcera stały się przedmiotem analizy w referatach badaczek z AP: dr Marii Jazowskiej-Gumulskiej (Góry w poezji M. Konopnickiej - rozszerzanie przestrzeni) oraz mgr Agnieszki Kapy (Motyw morza w poezji Konopnickiej). M. Jazowska-Gumulska dowiodła, że poetyckie opisy gór, nie tylko polskich, wiążą się ściśle z doświadczeniem pejzażu, a bogactwo środków stylistycznych pozwala mówić o ich sakralizacji. A. Kapa zwróciła uwagę na odbicie w cyklu Listy znad morza nastrojów poetki podczas jej podróży bliskich duchowo przeżyciom romantycznym.

W referacie pt. Oswajanie przestrzeni wiejskiej na podstawie wiersza "Co słonko widziało" dr Maria Ostasz z AP przedstawiła zabiegi Konopnickiej, służące przybliżeniu odbiorcy dziecięcemu świata wiejskiego, analizując onomastykę i funkcję epitetu-zaimka "nasz".

W ostatnim dniu były tylko dwa wystąpienia referatowe: dr Jolanty Sztachelskiej z Uniwersytetu Białostockiego Pejzaże tęsknoty. Wiersze M. Konopnickiej w okresie emigracyjnym mówiącej o roli liryki pejzażowej w dorobku poetki, oraz prof. Tadeusza Budrewicza z AP Językowy obraz DROGI i MIEJSCA w poezji Konopnickiej, który dokonał analizy stylistyczno-pojęciowej obrazu "drogi" w poezji autorki "Roty". Badając synonimy, epitety i semantykę kontekstów użycia tego słowa prof. Budrewicz wykazał, że decydują one o mistycznym pejzażu jej wierszy; natomiast słowo "miejsce" określa związek człowieka ze społeczeństwem i jego tradycją.

Wieloaspektowa, rocznicowa refleksja nad miejscem pisarki w polskiej kulturze, do której zachęcał czuwający nad stroną merytoryczną sesji prof. Tadeusz Budrewicz, przyniósł spodziewaną weryfikację wielu ocen dorobku Konopnickiej, która zapewne zaowocuje w niedalekiej przyszłości nowymi pracami historyczno- i teoretycznoliterackimi. Pokłosiem żarnowieckiej konferencji będzie tom zawierający pełne teksty referatów, zarówno wygłoszonych, jak i tych, które z różnych przyczyn nie mogły być zaprezentowane.

Uczestnicy sesji zachowają we wdzięcznej pamięci - obok doznań intelektualnych - również gościnność dyrektora muzeum, a zarazem gospodarza spotkania - mgr. Pawła Bukowskiego, który zapewnił nam znakomite warunki pracy i wypoczynku.

Michał Zięba  

Kraków, grudzień 2000
Statystyka