Wśród przyjaciół 

Współczesna antropologia humanistyczna
- oczami noblisty

W dniach 9-11 maja 2000 na zaproszenie prof. Józefa Kuźmy, dziekana Wydziału Pedagogicznego, i prof. Michała Śliwy, rektora Akademii Pedagogicznej, gościł w naszej uczelni profesor Jean-Luc Nahel - laureat zbiorowej Pokojowej Nagrody Nobla w roku 1999, współzałożyciel pozarządowej organizacji "Lekarze bez granic", dziekan Wydziału Psychologii, Socjologii i Nauk Edukacyjnych Uniwersytetu w Rouen we Francji.

10 maja profesor Jean-Luc Nahel wygłosił wykład Współczesna antropologia humanistyczna. Wykład zgromadził pracowników naukowo-dydaktycznych i studentów, głównie Wydziału Pedagogicznego. Wystąpienie Profesora tłumaczył towarzyszący mu dr Marcin Sobieszczański.

Jean-Luc Nahel przedstawił krótką informację o organizacji "Lekarze bez granic", która powstała w 1978 roku we Francji. W rok później uruchomiono w Belgii jej drugą sekcję, a dziś w różnych krajach funkcjonuje ich 17. W misjach organizacji uczestniczy ok. 3 tys. jej członków, wspieranych przez 13 tys. osób z krajów, będących terenem działalności "Lekarzy bez granic" .

Nadrzędnym celem organizacji jest niesienie pomocy humanitarnej ofiarom konfliktów zbrojnych oraz klęsk żywiołowych na całym świecie. W tych ramach mieszczą się:
- program ratownictwa medycznego (misje krótkoterminowe, od 3 miesięcy do 1 roku),
- programy długofalowe (np. szczepienia przeciwko gruźlicy i innym chorobom),
- programy społeczne (np. walka z prostytucją dziecięcą na Filipinach, pomoc sanitarna dla ludzi żyjących w slumsach),
- zbieranie dokumentacji o miejscach szczególnie zagrożonych (np. Czeczenia).
Profesor Nahel podkreślił, że środki finansowe pochodzące z Nagrody Nobla jego organizacja przeznaczyła na dofinansowanie produkcji tych leków, których wytwarzanie jest nieopłacalne. Są to głównie antybiotyki, wysyłane do krajów potrzebujących pomocy medycznej.

W dalszej części wykładu gość z Francji mówił o podstawowych problemach współczesnej antropologii humanistycznej, która jest nauką interdyscyplinarną, ściśle powiązaną z archeologią, etnografią, socjologią i medycyną. Jest to biologia porównawcza człowieka, zajmująca się badaniem jego zmienności w czasie i przestrzeni, badaniem rozwoju osobniczego iĘfilogenetycznego oraz zróżnicowaniem rasowym. Jean-Luc Nahel scharakteryzował naukową reprezentację pochodzenia świata i człowieka, zajął się również wybranymi elementami antropologii fizycznej. Szczególne zainteresowanie wzbudziły zagadnienia genetyki zastępującej obecnie antropologię fizyczną. Gość przedstawił najważniejsze aspekty etyczne nowoczesnej genetyki - związane z manipulacją genami i selekcją materiału genetycznego. Zajął się również pewnymi problemami społecznymi, m.in. "wynajmowaniem" kobiet w celu urodzenia dziecka; ta praktyka może - jego zdaniem - prowadzić do "chaosu społecznego", tj. naruszenia struktury pokoleniowej. Na przykład kobieta, która urodzi dziecko dla swojej nie mogącej posiadać potomstwa córki, staje się jednocześnie matką i babcią dziecka.

Referent sporo miejsca poświęcił również zagadnieniom chorób genetycznych. Słuchacze dowiedzieli się m.in., że chorób tego typu jest obecnie ok. 6.000, wĘtym 3.500 występujących powszechnie, a współczesna medycyna jedynie 30 z nich potrafi diagnozować w okresie prenatalnym. Wypowiedzi Profesora zawierały również wiele ciekawych obserwacji poczynionych w różnych krajach i kręgach kulturowych.

W sposób barwny, uwzględniający rozległe konteksty, m.in. kulturowe, medyczne i moralne, przedstawione zostało miejsce człowieka w świecie - od początku jego pojawienia się na Ziemi, poprzez czasy współczesne, aż po najbliższą, przewidywalną przyszłość, związaną z badaniami genetycznymi. Przywołując różnorodne problemy etyczne, które towarzyszą rozwojowi genetyki, profesor Jean-Luc Nahel wyraził przekonanie, że współczesna antropologia powinna ewoluować wĘstronę antropologii odpowiedzialności moralnej.

Janusz Morbitzer  

Kraków, lipiec 2000
Statystyka