Współpraca międzynarodowa 

Gabriela Meinardi

Polska - Belgia - Polska

20 lat kontaktów ludzi i instytucji

Współpraca zagraniczna Uczelni lub poszczególnych jej jednostek odbywa się najczęściej na podstawie oficjalnych umów, albo indywidualnych kontaktów naukowych. Instytut Neofilologii prowadzi prace naukowo-badawcze w ramach umów z licznymi ośrodkami akademickimi Europy zachodniej i wschodniej. Najdłużej, bo ponad 20 lat rozwija się współpraca naukowa, dydaktyczna i kulturalna z Wolnym Uniwersytetem w Brukseli.

Pierwsza umowa o współpracy między Francuską Komisją Aglomeracji Brukselskiej a WSP w Krakowie została zawarta w 1979 roku z inicjatywy ówczesnego rektora, prof. Bolesława Farona. Umowa dotyczyła głównie utworzenia specjalizacji belgijskiej w zakresie języka francuskiego i francuskojęzycznej literatury belgijskiej w ramach ówczesnej Katedry Filologii Romańskiej. Francuska Komisja Aglomeracji Brukselskiej - przekształcona później w Komisję Wspólnoty Francuskiej - zapewniła środki finansowe, natomiast merytoryczną realizację powierzyła Sekcji Filologii Romańskiej Wydziału Filologiczno-Filozoficznego Wolnego Uniwersytetu w Brukseli (ULB).

Wieloletnia współpraca zaowocowała nie tylko wspólnymi osiągnięciami naukowymi. Pozwoliła również nawiązać trwałe kontakty osobiste, przysparzając Polsce, Krakowowi i naszej uczelni wielu przyjaciół. W początkowym okresie program specjalizacji belgijskiej realizowany był głównie przez wykładowców i pracowników naukowych Wolnego Uniwersytetu w Brukseli - czołowych specjalistów w zakresie francuskojęzycznej literatury belgijskiej, historyków oraz językoznawców. Umowa określiła szczegółowo tematykę, rozkład wykładów, ćwiczeń praktycznych oraz odczytów na każdy rok akademicki, jak również wspólne prace badawcze i organizację wspólnych sympozjów.

Głównym celem współpracy jest wymiana informacji i doświadczeń w dziedzinie kształcenia oraz doskonalenia zawodowego pracowników dydaktycznych i naukowych obu uczelni. Polega ona na corocznej wymianie lektorów. Ta dziedzina współpracy znalazła się w umowie międzyrządowej jako jeden z jej stałych punktów. Renegocjowana w roku ubiegłym umowa rozszerza zakres tej wymiany. Obejmuje ona nie tylko literaturę i kulturę belgijską oraz językoznawstwo romańskie, ale i język i literaturę polską, ponieważ do współpracy włączyła się Sekcja Slawistyki ULB.

Inną formą współpracy są misje badawcze pracowników obu uczelni, wymiana wykładowców oraz przyjmowanie stażystów. Warto przypomnieć, że w ramach istniejącej współpracy profesorem ULB przez kilka lat był prof. Stanisław Karolak.

W zakresie wymiany bezdewizowej umowa przewiduje coroczną, jednotygodniową praktykę w Brukseli dla 6 studentów naszej romanistyki i jednotygodniową praktykę w Krakowie dla slawistów z ULB. Dwie osoby mogą też uczestniczyć w kursie wakacyjnym organizowanym przez ULB. Wymiana ta zapewnia studentom kontakt z żywym językiem, jak również możliwość lepszego poznania kultury francuskojęzycznej Belgii, jej historii, cywilizacji i kultury.

Dobrze rozwijająca się współpraca ze stroną belgijską oraz jej wysoka ocena w Brukseli skłoniła tamtejsze władze do zawarcia drugiej umowy z naszą uczelnią, niezależnej od tej, która obowiązuje od 1979 roku. Dokument wszedł w życie z początkiem roku akademickiego 1996/97 i miał trójstronny charakter. Jego sygnatariuszami byli: Generalny Komisariat do Spraw Współpracy z Zagranicą Wspólnoty Francuskiej w Belgii (CGRI), WSP i UJ. Na mocy jej postanowień strona belgijska oddelegowała do dyspozycji romanistyk na obu krakowskich uczelniach jednego lektora zatrudnionego przez stronę belgijską. W latach 1998-99 umowa została rozszerzona; liczbę oddelegowanych lektorów zwiększono do 2, obejmując nią również XVII LO i Nauczycielskie Kolegium Języka Francuskiego.

Te formalne akty, określające programowe przesłanki dwustronnej współpracy w ramach umowy kulturalnej RP i Wspólnoty Francuskiej w Belgii, zaowocowały w ciągu 20 lat wieloma osiągnięciami naukowymi i wydarzeniami kulturalnymi. Na uwagę zasługują tu zwłaszcza efekty naukowe. Pod koniec lat osiemdziesiątych w Katedrze Filologii Romańskiej powstały dwie rozprawy doktorskie z zakresu literatury francuskojęzycznej Belgii. Na początku lat dziewięćdziesiątych wprowadzono do programu filologii romańskiej stałe seminarium literackie z zakresu literatury belgijskiej, które cieszy się dużym zainteresowaniem studentów, czego dowodem jest ponad siedemdziesiąt prac magisterskich.

Owocem rozwijających się kontaktów była wspólna sesja naukowa zorganizowana w 1987 roku w WSP La Jeune Pologne - La Jeune Belgique, która zgromadziła wielu wybitnych znawców tego okresu. Materiały z sesji zostały opublikowane rok później pod redakcją prof. Reginy Lubas-Bartoszyńskiej. Goście z Belgii licznie uczestniczyli również w innych konferencjach organizowanych przez nasz Instytut - ostatnio w 1997 w sesji Paris en France et ailleurs, jadis et aujaurd'hui. Materiały z tej konferencji ukazały się w 1999 roku pod red. Ryszarda Siwka. Nasi pracownicy biorą regularnie udział w konferencjach organizowanych przez stronę belgijską.

Poza materiałami z sesji naukowych w dorobku pracowników Instytutu Neofilologii znajduje się wiele publikacji z zakresu literatury francuskojęzycznej Belgii. Szczególnym zainteresowaniem cieszą się tacy pisarze jak Charles De Coster, Charles Plisnier, Guy Vaes, Maurice Careme, Franz Hellens, Georges Rodenbach, Dominique Rolin i inni. Warto też odnotować dwa numery "Dekady Literackiej": frankofoński nr 5/97, w którym znaczące miejsce zajmuje problematyka belgijska prezentowana przez naszych pracowników oraz nr 1/99 w całości poświęcony współczesnej literaturze belgijskiej, zredagowany przez Ryszarda Siwka i Krzysztofa Błońskiego. Problematyka polska zajmuje dużo miejsca w roczniku "Transcultures" wydawanym od 1994 r. przez sekcję Studiów Slawistycznych ULB pod redakcją Alaina Van Crugtena i Jana Rubčsa. Specjalny numer z 1998 r. zatytułowany Mythologie polonaise zawiera w większości teksty pracowników naszego Instytutu. W tym roku przewidziany jest numer poświęcony historii Polski XX wieku.

Pracownicy Wolnego Uniwersytetu w Brukseli, którzy w latach 80. prowadzili regularnie zajęcia ze studentami naszej filologii romańskiej, są autorami skryptów przygotowanych wyłącznie na użytek naszych studentów (Jacques Lemaire, Anne Morelli, Eric Uytenbrouck). Pionierskim przedsięwzięciem, będącym kolejnym ogniwem trwającej współpracy, jest wydana w 1995 roku Historia Belgii napisana przez prof. Józefa Łaptosa. W 1999 r. dokonał on również przekładu na język polski powieści A. van Crugtena Rzeki obojętne, będącej w zamierzeniach inicjatorów przedsięwzięcia zwiastunem serii wydawniczej poświęconej współczesnej literaturze belgijskiej.

Ukoronowaniem wieloletniej współpracy, a jednocześnie wyrazem uznania zasług w dziedzinie upowszechniania literatury polskiej w krajach języka francuskiego było przyznanie, w maju 1997 roku, doktoratu honoris causa naszej uczelni Alainowi van Crugtenowi, wybitnemu znawcy twórczości Witkacego, wieloletniemu kierownikowi brukselskiej slawistyki, badaczowi i tłumaczowi literatury polskiej.

Przedstawiając kolejne osiągnięcia 20-letniej współpracy nie należy zapomnieć, że ma ona też pewien wymiar materialny - pozwoliła stworzyć księgozbiór belgijski i sukcesywnie go wzbogacać. Gwarantuje to art. 6 ustawy, gdzie strona belgijska zobowiązuje się do regularnego przysyłania nowości książkowych tamtejszych wydawnictw, czasopism naukowych wydawanych przez Wolny Uniwersytet w Brukseli, oraz katalogów wydawnictw i biuletynów informacyjnych, językoznawczych i krytycznoliterackich. Liczący już ok. 2200 woluminów księgozbiór belgijski z zakresu literatury, historii, sztuki i językoznawstwa stanowi unikalny zbiór w Polsce.

Poza sferą naukową i dydaktyczną, współpraca z Belgią owocowała również interesującymi przedsięwzięciami w zakresie oświaty i kultury. W 1979 roku jednym z pierwszych było zorganizowanie w naszej uczelni dużej wystawy prasy krajów frankofońskich. W minionych latach gościliśmy także wybitnych twórców kultury belgijskiej, między innymi Francois Mairet i dwukrotnie Charlesa Kleinberga, którzy prezentowali swoje spektakle poetyckie. Spotkania autorskie mieli u nas znani pisarze belgijscy: Henri Cornélus, Jacques Sojcher, Jacques-Gérard Linz, Marc Quaghebeur, Guy Vaes, Paul Emond.

W ostatnich latach w ramach międzynarodowego festiwalu teatralnego, organizowanego przez teatr Entr'Acte działający przy NKJF, kilkakrotnie gościliśmy zespoły teatralne z Ličge i Brukseli. Niemal regularnie Entr'Acte występuje również na festiwalach w Ličge i Brukseli, gdzie zdobył już kilka nagród i wyróżnień.

Manifestacji kulturalnych rozwijającej się współpracy polsko-belgijskiej przybywa. Bieżący rok będzie pod tym względem szczególny. Decyzja Rady Europy o włączeniu Krakowa i Brukseli do grona dziewięciu Europejskich Stolic Kultury roku 2000 stwarza dodatkowe możliwości wspólnych przedsięwzięć. Uczestniczy w nich również Instytut Neofilologii. Biblioteka IN organizuje wystawę na temat obecności Belgii w Polsce, natomiast studenci romanistyki oraz lektorzy belgijscy ekspozycję prezentującą 1000 lat kultury francuskiej w Brukseli.

Biorąc pod uwagę dotychczasowe osiągnięcia prowadzonej przez 20 lat współpracy, należy żywić nadzieję, że obie strony będą nadal ją rozwijać. Początkowe kontakty służbowe przeniosły się w wielu przypadkach na sferę prywatną. Są świadectwem emocjonalnej więzi i kapitałem na przyszłość.

Gabriela Meinardi  

Kraków, lipiec 2000
Statystyka