Dydaktyka 

Halina Bursztyńska

Grodno i Wilno

Już 11 lat trwa współpraca między Instytutem Filologii Polskiej AP w Krakowie a Katedrą Filologii Polskiej Państwowego Uniwersytetu im. Janki Kupały w Grodnie na Białorusi. Uniwersytet w Grodnie został utworzony z Instytutu Pedagogicznego w 1978 roku.

W dziesiątym roku działalności na Wydziale Filologicznym powstała Katedra Filologii Polskiej. Jej kierownictwo objęła zasłużona dla kultury polskiej na Białorusi prof. Swietłana Musijenko. Katedra jako samodzielna jednostka naukowo-dydaktyczna miała spełnić - i czyni to z powodzeniem - społeczne oczekiwania środowisk z terenów Zachodniej Białorusi. Warto wiedzieć, że Uniwersytet Grodzieński jest jedyną uczelnią w republice, gdzie kształcą się przyszli absolwenci filologii polskiej. Jako specjaliści znajdują oni zatrudnienie w polskojęzycznym szkolnictwie oraz w różnych typach placówek kulturalnych i społecznych.

Instytut Filologii Polskiej WSP w Krakowie był pierwszym wśród uczelni w kraju, którego pracownicy od początku istnienia Katedry Filologii Polskiej zadeklarowali niezbędną pomoc w zakresie organizacji i przebiegu procesu dydaktycznego, dokształcania młodej kadry i pracowników nowo powstałej placówki, podejmowania i realizacji wspólnych programów naukowych. W 1988 roku współpraca nabrała mocy prawnej przez podpisanie przez rektorów obu uczelni umowy. Zobowiązuje ona strony do współdziałania na zasadzie wzajemności w dziedzinach dydaktyki i nauki do 2004 roku. Pełnomocnikiem rektora WSP oraz wieloletnim koordynatorem do spraw współpracy z PUG została prof. Halina Bursztyńska. Przejściowo funkcję tę pełnił dr Antoni Aleksandrowicz, a obecnie, od 1998 r. prof. Maria Teresa Lizisowa.

W pierwszych latach kształcenia słuchaczy filologii polskiej na Uniwersytecie w Grodnie zaistniała konieczność perfekcyjnej pomocy dydaktycznej ze strony naszych językoznawców. Na kilkusemestralne zajęcia udali się wówczas do Grodna dr Anna Spólnik, prof. Leszek Bednarczuk oraz dr Marek Grynkiewicz. Do chwili obecnej wspiera miejscowych językoznawców prof. Maria Teresa Lizisowa. Początki ich pracy miały prawdziwie pionierski charakter, zważywszy na brak podręczników i innych pomocy naukowych oraz niemożność ich kompletowania na miejscu wobec zaledwie zalążkowego funkcjonowania specjalistycznych zbiorów naukowych. Z analogicznymi kłopotami zmagali się i literaturoznawcy. Poważną trudność w prawidłowym funkcjonowaniu dydaktyki stanowiła w pierwszych dwóch latach niemal zupełna nieznajomość czynnego posługiwania się językiem polskim przez studentów białoruskich. Z każdym jednak rokiem sytuacja korzystnie się zmieniała, a poziom dydaktyki wzrastał. Należy pamiętać, że niewątpliwą w tym zasługę mają pracownicy IFP, wspomagani przez kolegów z Katedry Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej. Wykłady kursowe i konwersatoria oraz wykłady monograficzne i krótkie wykłady tematyczne odbywały się na wszystkich latach studiów. Prowadzili je m.in. prof. Stanisław Burkot, prof. Halina Bursztyńska, prof. Bolesław Faron, prof. Tadeusz Budrewicz, prof. Krzysztof Woźniakowski, dr Andrzej Gurbiel, dr Marek Białota, dr Jerzy Ossowski, dr Henryk Czubała.

Każdego roku językoznawcze kursy wzbogacali prof. L. Bednarczuk i dr. A. Spólnik. Ścisłą współpracę z Grodnem utrzymuje prof. M. T. Lizisowa oraz prof. H. Bursztyńska. Niezbędne specjalistyczne wykłady z metodyki nauczania literatury stały się udziałem prof. Zenona Urygi. Z kolei prof. Swietłana Musijenko zapoznawała studentów WSP z zagadnieniami prozy europejskiej XX-lecia międzywojennego oraz tematyką grodzieńską w twórczości Zofii Nałkowskiej. Nasi pracownicy wchodzą także w skład Rady Naukowej Państwowego Uniwersytetu w Grodnie i zasiadają w komisjach państwowych egzaminów dyplomowych w PUG.

Dla podniesienia kwalifikacji zawodowych oraz zdobywania stopni naukowych Umowa przewiduje wymienne staże pracowników obu uczelni. Z możliwości tej korzystali i korzystają przede wszystkim młodsi nauczyciele akademiccy z Grodna. Ich niemal coroczny pobyt w Krakowie wykorzystywany jest na hospitacje i konsultacje zajęć dydaktycznych prowadzonych przez profesorów i adiunktów IFP oraz na kwerendy biblioteczne. W praktyce oznacza to zdobywanie umiejętności zawodowych w stopniu pozwalającym na samodzielną, twórczą realizację zadań dydaktycznych. W chwili obecnej pomoc IFP we wspieraniu kursowego programu nauczania polonistów grodzieńskich nie jest już niezbędna. Nasi pracownicy odbywają w zaprzyjaźnionej uczelni głównie wykłady monograficzne. Ważnym aspektem współpracy jest kształcenie pracowników naukowo-dydaktycznych z Uniwersytetu w Grodnie dla zdobywania stopnia naukowego doktora nauk humanistycznych. I tak: jedna osoba, doktorantka prof. S. Musijenko, w okresie rocznego stażu korzystała z merytorycznej opieki prof. S. Burkota; także z Katedry Filologii Polskiej PUG wywodziła się stypendystka MEN-u, doktorantka prof. Tadeusza Szymańskiego. Tu warto nadmienić, że jest to jedyna osoba w środowisku grodzieńskim z polskim dyplomem doktora nauk humanistycznych w zakresie językoznawstwa. Umiejętności naukowe zdobyte na krakowskim WSP wykorzystuje obecnie wydajnie w stowarzyszeniu "Polska Macierz Szkolna" w Grodnie. Aktualnie opiekę nad prowadzeniem prac doktorskich sprawuje prof. T. M. Lizisowa oraz prof. L. Bednarczuk.

Odrębny punkt umowy dotyczy realizacji programu współpracy naukowej przez prowadzenie wspólnych badań naukowych wokół kluczowego problemu: Literatura polska. Białorusko-polsko-rosyjskie związki literackie i językowe. W obrębie tego zagadnienia uwaga badawcza skupia się szczególnie na pisarzach polskich na terenie Białorusi, polsko-białoruskich związkach literackich XIX-XX w. i gwar polsko-białoruskiego pogranicza. W wyniku współpracy powstało sześć zbiorowych tomów publikacji jako efekt konferencji międzynarodowych (1. w Żarnowcu, 1. w Krakowie, 4. w Grodnie), a między nimi sesji poświęconej 200. rocznicy urodzin A. Mickiewicza, 10-leciu istnienia Katedry Filologii Polskiej w PUG, a także problemom związanym z twórczością Michała Federowskiego.

Ważnym aspektem umowy była organizacja wymiennych wakacyjnych praktyk językowo-literackich dla studentów z Białorusi w Krakowie oraz dla słuchaczy Filologii Polskiej i Bibliotekoznawstwa WSP w Grodnie. Ze względów ekonomicznych praktyki te zostały zawieszone w 1995 roku. W roku bieżącym przewiduje się ich wznowienie. Instytut Filologii Polskiej nawiązał również współpracę z Wilnem. W lipcu 1999 r. została podpisana na okres 5 lat dwustronna umowa o współpracy miedzy IFP AP a Katedrą Filologii Polskiej Wydziału Slawistyki Uniwersytetu Pedagogicznego w Wilnie. Ze strony polskiej współpracą kieruje prof. Halina Bursztyńska jako pełnomocnik rektora ds. współpracy z Uniwersytetem Pedagogicznym w Wilnie. Stronę UP w Wilnie reprezentuje prof. Halina Turkiewicz - kierownik Katedry Filologii Polskiej oraz prof. Romuald Naruniec - prodziekan Wydziału Slawistyki.

We współpracy między obu placówkami ciężar zobowiązań w zakresie wymiany dydaktycznej podjął niemal w całości IFP AP z uwagi na niedobory wysoko kwalifikowanej kadry nauczycieli akademickich w Wilnie. Dotąd odbyli wykłady kursowe w zaprzyjaźnionej uczelni prof. Zenon Uryga (metodyka nauczania literatury polskiej), prof. Stanisław Burkot (współczesna poezja polska), dr Marek Karwala (poezja polska po 1956 r.), dr Bogusław Gryszkiewicz (proza polska XX-lecia), dr Stanisław Koziara (składnia języka polskiego). Ze strony UP w Wilnie gościliśmy prof. Halinę Turkiewicz z odczytami o współczesnej poezji polskiej na Wileńszczyźnie oraz prof. Romualda Naruńca, który wygłosił odczyty o twórczości szubrawskiej i publicystyce Michała Balińskiego oraz o literaturze na łamach czasopiśmiennictwa wileńskiego w latach 1832-1863.

IFP wziął również na siebie obowiązek przyjmowania corocznie na semestralne studia stacjonarne grupy słuchaczy II i III r. filologii polskiej z UP. Grupy te odbywały u nas studia już dwukrotnie: w roku akademickim 1998/99 i 1999/2000. Od pierwszego semestru roku akademickiego 1998/99 dwie studentki filologii polskiej z UP zostały przyjęte na dwuletnie studia magisterskie. Pracę magisterską przygotowały na seminarium prowadzonym przez prof. Halinę Bursztyńską. Od pierwszego semestru roku akademickiego 1999/2000 opiekę nad dwiema doktorantkami z Wilna, stypendystkami MEN-u sprawują prof. Bolesław Faron oraz prof. Halina Bursztyńska i dr Marek Buś.

W zakresie wymiany naukowej współpraca zaznaczyła się publikacją trzech artykułów nauczycieli akademickich z Wilna w zbiorowej publikacji Od strony Kresów (Cz. II. Pod red. H. Bursztyńskiej, Wyd. Nauk. AP. Kraków 2000). W przygotowaniu jest kolejny tom "kresowy", redagowany przez obie strony. Bezsporną korzyścią naukową stron jest możliwość przeprowadzania kwerend w bibliotekach i archiwach Krakowa oraz Wilna.

Halina Bursztyńska  

Kraków, lipiec 2000
Statystyka