Współpraca 

Tadeusz Borucki

Język - Religia - Kultura

O współpracy Akademii Pedagogicznej w Krakowie
z Instytutem Teologicznym w Tarnowie

Na początku lat dziewięćdziesiątych rozpoczęła się współpraca pracowników Wyższej Szkoły Pedagogicznej w Krakowie z Instytutem Teologicznym w Tarnowie. Trwa ona aż po dziś i obejmuje wiele płaszczyzn, a jej owoce widoczne są w konkretnych rezultatach - wspólnie organizowanych konferencjach naukowych, licznych publikacjach pracowników Akademii Pedagogicznej w wydawnictwie Biblos, prowadzeniu przez nich zajęć w Instytucie Teologicznym, a także bogatej wymianie myśli. Współpracy, która przynosi wymierne korzyści obydwu stronom, towarzyszy bardzo dobra atmosfera.

Bodaj największym dotychczasowym wspólnym przedsięwzięciem Akademii Pedagogicznej w Krakowie i Instytutu Teologicznego w Tarnowie było zorganizowanie w dniach 9-12 stycznia 1995 roku międzynarodowej konferencji naukowej na temat: Kolędy w Polsce i w krajach słowiańskich - geneza, rozwój, stan obecny. Sympozjum podjęło pionierskie zadanie całościowego i wszechstronnego ujęcia i opisu kolędy jako fenomenu kulturowo-religijnego. Poszczególni uczestnicy konferencji poddawali głębokim rozważaniom naukowym nie tylko istotę i zjawisko kolędy polskiej, ale także w swoich wystąpieniach zajęli się jej zasięgiem i formami istnienia na obszarze całej Słowiańszczyzny. Blisko 60 badaczy niemal ze wszystkich ośrodków akademickich w Polsce oraz przedstawiciele kilku ośrodków zagranicznych prezentowało rezultaty swoich badań w trakcie czterodniowych obrad, wnosząc coraz to nowe elementy do bogatego obrazu zjawiska, jakim jest kolęda. Warto zaznaczyć, że wspomniana konferencja zainaugurowała cykl jubileuszowych sympozjów organizowanych przez Wyższą Szkołę Pedagogiczną w Krakowie z okazji 50-lecia jej istnienia, a w jej uroczystym rozpoczęciu wzięli udział ówczesny rektor Uczelni - prof. dr hab. Feliks Kiryk oraz Ordynariusz Diecezji Tarnowskiej ks. bp prof. dr hab. Józef Życiński.

W roku 1996 w tarnowskim wydawnictwie Biblos został opublikowany liczący 611 stron tom pokonferencyjny pod redakcją krakowskich uczonych - prof. Tadeusza Budrewicza, dr. Stanisława Koziary i prof. Jana Okonia. Książka Z kolędą przez wieki. Kolędy w Polsce i w krajach słowiańskich została przyjęta z ogromnym uznaniem w środowisku naukowym. Szeroki odzew, z którym spotkał się ów tom znajduje odzwierciedlenie w kilkunastu recenzjach opublikowanych w uznanych periodykach naukowych, a także gazetach i czasopismach. Autorzy recenzji podkreślali fakt, iż w polskiej literaturze naukowej nie było dotychczas takiego opracowania oraz to, iż kolęda jako fenomen została zbadana przez uczonych różnych specjalności: polonistów, slawistów, historyków i teoretyków literatury, językoznawców, teologów, historyków sztuki, folklorystów, muzykologów, teatrologów, a także - astronoma. Bardzo wysoko ocenili tom jego recenzenci wydawniczy. Prof. Zdzisław Niedziela pokreślił, iż "zgromadzone prace [...] w wybitnym stopniu wzbogacają naszą wiedzę o ciekawym zjawisku kulturowym w życiu chrześcijańskim". Według prof. Jerzego Starnawskiego, "po monumentalnej edycji najdawniejszych kolęd polskich dokonanej przez Juliusza Nowaka-Dłużewskiego jest to drugie ważne wydarzenie w dziejach badań nad kolędą polską i nawet obcą". Autorzy opracowania uszeregowali poszczególne teksty w siedem rozdziałów, ukazując bogate, a zarazem różnorodne podejście poszczególnych autorów do kolędy jako fenomenu kulturowego. Kolejne rozdziały traktują o kolędzie w kulturze, jej dziedzictwie, ludowej i regionalnej tradycji kolędy w Polsce, w krajach słowiańskich oraz na Zachodzie. Najobszerniejszy jest rozdział trzeci poświęcony sztuce, językowi i artyzmowi kolęd.

W Tarnowie odbyły się dwa ważne sympozja naukowe organizowane przez Akademię Pedagogiczną i Instytut Teologiczny. Na rok przed "sesją kolędową" odbyła się konferencja na temat: Teologia - kultura - współczesność. Kilku pracowników Uczelni wygłosiło na niej referaty. Teksty wystąpień zostały opublikowane w roku 1995 w wydawnictwie Biblos w tomie pod tym samym tytułem: Teologia - kultura - współczesność, którego redaktorem był ks. Zbigniew Adamek. Wiosną 1998 roku również w Tarnowie zorganizowano sympozjum na temat: Od Biblii Wujka do współczesnego języka religijnego. Jego tematyka nawiązywała do przypadającego w 1999 roku jubileuszu 400-lecia ukazania się Biblii Jakuba Wujka, która dla wielu pokoleń Polaków była niezastąpionym tekstem Pisma Świętego, tekstu, który odcisnął trwałe piętno nie tylko w języku polskim, ale także w bardzo szeroko pojętej sferze kultury narodowej. Obok przypomnienia roli Biblii Wujkowej uczestnicy tarnowskiego sympozjum sporo miejsca poświęcili współczesnym problemom translatologii biblijnej. Zastanawiając się nad fenomenem tekstu Jakuba Wujka referenci podjęli próbę oceny kondycji współczesnego języka religijnego w wielorakich płaszczyznach jego realizacji: homiletycznej, katechetycznej, teologicznej, liturgicznej oraz literacko-artystycznej. Wystąpienia filologów-rusycystów wprowadziły do dyskusji nurt ekumeniczny poprzez ukazanie współczesnych zjawisk rosyjskiego języka religijnego. Pokłosiem sympozjum jest tom prac Od Biblii Wujka do współczesnego języka religijnego, wydany w wydawnictwie Biblos pod redakcją ks. Zbigniewa Adamka i dr. Stanisława Koziary składający się z dwu części: Wokół Biblii Wujka i zagadnień teologiczno-językowych przekładu biblijnego oraz Z problematyki współczesnego języka religijnego. Samo sympozjum, jak również wspomniany tom prac, stanowi bodaj jedyne upamiętnienie czterechsetnego jubileuszu Biblii Jakuba Wujka, którą w słowie wprowadzającym do tomu ks. prof. Michał Heller określa jako kanon językowego piękna. Bez wątpienia zawierający 24 prace tarnowski tom przyczyni się do poszerzenia dotychczasowego stanu wiedzy o bardzo istotnym dziele ks. Jakuba Wujka sprzed czterech wieków oraz wniesie wiele godnych rozważenia propozycji do dyskusji nad aktualnym stanem oraz wyzwaniami, jakie stoją przed językiem religijnym na przełomie drugiego i trzeciego tysiąclecia.

Pracownicy naukowi Akademii Pedagogicznej w Krakowie publikowali swoje teksty w Tarnowie nie tylko w tomach pokonferencyjnych. Współpraca z Tarnowem znalazła swoje odzwierciedlenie w licznych artykułach na łamach czasopisma "Religioni et Litteris", a ich tematykę można umieścić w szeroko pojętej sferze Język - kultura - religia.

Pisząc o współpracy Krakowa z Tarnowem nie sposób nie wspomnieć, że pracownicy Wydziału Humanistycznego Akademii Pedagogicznej w Krakowie, głównie Instytutu Filologii Polskiej i Instytutu Neofilologii, prowadzą kolejny już rok wykłady dla studentów Instytutu Teologicznego w Tarnowie poszerzając tym samym zakres międzyuczelnianej współpracy.

Trudno w krótkim tekście podać pełną charakterystykę oraz wymienić wszystkie obszary współpracy między Akademią Pedagogiczną w Krakowie i Instytutem Teologicznym w Tarnowie, chociaż kontakty między tymi uczelniami trwają już blisko dziesięć lat. Wymiana myśli, dzielenie się wynikami badań oraz wspólne podejmowanie określonych zadań naukowych, edytorskich i organizacyjnych świadczą o tym, że współpraca ta służy szlachetnym celom i przynosi korzyści obydwu stronom. Należy wyrazić nadzieję, iż w przyszłości wzajemne kontakty pracowników obydwu uczelni będą równie korzystne i przyniosą wiele konkretnych rezultatów.

Tadeusz Borucki  

Kraków, lipiec 2000
Statystyka