Dydaktyka 

Alicja Baluch

Katedra
czyli ceremonie naukowe

Na początku 2000 roku w Akademii Pedagogicznej w Krakowie, w Instytucie Filologii Polskiej, została erygowana Katedra Literatury dla Dzieci i Młodzieży. Pomimo prób sformułowania innej nazwy, w której pojawiłyby się słowa: kultura literacka, podkultura dziecięca, komunikacja, czy ikonosfera, Rada Wydziału zdecydowała zostawić starą, wypróbowaną formułę - literatura dla dzieci i młodzieży - z której korzystały różne ośrodki badań w Polsce: poznański z Centrum Sztuki dla Dziecka, wrocławski, gdański i warszawski z Fundacją Książki dla Dziecka i czasopismem "Guliwer".

Krakowska Katedra Literatury dla Dzieci i Młodzieży w składzie: prof. dr hab. Alicja Baluch (kierownik Katedry), prof. dr hab. Józef Zbigniew Białek, autor trzeciego tomu podręcznika literatury dziecięco-młodzieżowej, dr Bogumiła Małek, dr Maria Ostasz, mgr Małgorzata Chrobak, jest otwarta na współpracę z bibliotekoznawcami (dr Marią Jazowską Gumulską i dr Bożeną Pietrzyk), którzy pierwsi podjęli inicjatywę utworzenia takiej Katedry w Uczelni i pedagogami pracującymi w zespole kierowanym przez dr Marię Guśpiel. Spodziewamy się też gości z innych wydziałów i placówek naukowych, pisarzy, nauczycieli, rodziców, a nawet dzieci. Głównym zadaniem nowo utworzonej Katedry jest bowiem skupienie środowiska wokół spraw książki dla dzieci, sztuki dla dziecka i związanych z tym problemów edukacyjnych i etycznych - pojawiających się w szkole, bibliotece, domu.

Dlatego w planie wykładów kursowych i monograficznych dla studentów II i IV roku polonistyki, AP pojawią się (oprócz tradycyjnych tematów dotyczących funkcji książki i czytelnictwa w życiu dziecka, a także ciągów historycznoliterackich) nowe ważne tematy i zagadnienia - np. możliwości i granice dziecięcej konkretyzacji tekstu literackiego, wartości ludyczne utworów dla dzieci i młodzieży, współdziałanie tej literatury z innymi środkami przekazu (chodzi tu przede wszystkim o multimedia), o kody lektury i style odbioru (w tym młodzieżowe gry fabularne - RPG), krytyka tematyczna i mitograficzna, których założenia odpowiadają strukturze literatury osobnej, a także literatura dla dzieci i młodzieży jako ważny komponent kształcenia nauczyciela.

Z prezentacji tych zagadnień wynika, że tym, co będzie wyróżniać krakowską Katedrę Literatury dla Dzieci i Młodzieży jest skupienie się na teoretycznych problemach kultury literackiej dotyczącej literatury osobnej. Zaplecze estetyczno-filozoficzne dla tak zaprogramowanych badań, a także wykładów, ćwiczeń i seminariów stanowią idee Herberta Reada. Wywodząca się z jego inspiracji problematyka visual literacy, pozwala uznać pierwszeństwo obrazu przed myślą dyskursywną. Sytuacja ta odpowiada możliwościom percepcyjnym dziecka, które myśli obrazami i prowadzi do koncepcji cultural literacy, czyli wizualnego charakteru współczesnej cywilizacji.

Pierwszym krokiem w tym kierunku jest proponowana przez Jerzego Cieślikowskiego - alfabetyzacja kultury... a potem - może uda się stworzyć w Polsce, tak jak w Szwecji, Instytut Książki dla Dziecka. Ten szwedzki instytut, wspierany przez rząd, ma za zadanie dbać - wszelkimi sposobami - o rozwój czytelnictwa dzieci w swoim kraju oraz szerzyć za granicą wiedzę o szwedzkim społeczeństwie i szwedzkiej kulturze.

Ale na razie pierwszym zamierzeniem naszego skromnego zespołu jest przygotowanie edycji najnowszych prac naukowców z Polski i zagranicy (właśnie ze Szwecji i Japonii), z dziedziny literatury dla małych i młodych odbiorców. Księga ta będzie poświęcona liderowi "dziecięcego" literaturoznawstwa - profesorowi Józefowi Zbigniewowi Białkowi - w 40 lecie pracy naukowej. Profesor dobrze pamięta czasy, kiedy literatura "paidialna" była traktowana jak "Kopciuszek"; dziś o jej królewskim bogactwie świadczy stale rosnąca bibliografia prac naukowych w interesującym nas przedmiocie.

A więc - wiwat, niech żyją wszyscy bohaterowie książek dla dzieci i ich czytelnicy - mali i duzi.

Alicja Baluch  

Kraków, lipiec 2000
Statystyka