Życie Uczelni
Alfred Toczek
Sześć lat „Konspektu” z perspektywy czytelnika
woje uczelniane czasopismo posiada siedem spośród krakowskich, państwowych szkół wyższych. Najpierw ukazał się „Biuletyn Informacyjny Pracowników Akademii Górniczo-Hutniczej”, miesięcznik wydawany od 1994 r., najmłodszym zaś dzieckiem państwowego czasopiśmiennictwa akademickiego w Krakowie jest kwartalnik „Konspekt. Pismo Akademii Pedagogicznej”. Jego pierwszy numer wydany został w grudniu 1999 r. Pomimo swojego „młodego wieku” osiągnął już wysokie miejsce pośród tego typu czasopism nie tylko w Krakowie, ale także w całej Polsce. Warto przy tym zauważyć, że w kraju na działających 129 państwowych szkół wyższych ukazuje się ponad 50 takich pism.
Wysoka pozycja periodyku AP wynika m.in. z faktu jego wyjścia poza formułę pisma stanowiącego kronikę swojej macierzystej uczelni z podstawowym zadaniem jej promocji. Takie bowiem cechy przeważają w treści większości tej grupy periodyków. Kwartalnik naszej Uczelni, starając się oczywiście jak najlepiej spełniać powyższe funkcje, przyjął koncepcję czasopisma społecznokulturalnego.
Geneza powstania „Konspektu” ściśle związana jest ze zmianą statusu uczelni. Ustawą z 8 lipca 1999 r. dotychczasowa Wyższa Szkoła Pedagogiczna rozpoczęła swój nowy rozdział pn. Akademii Pedagogicznej im. Komisji Edukacji Narodowej. Pojawiła się sprzyjająca atmosfera dla powstania uczelnianego periodyku. Inicjatywę jego założenia podjęli: nowy rektor prof. Michał Śliwa wraz z nowym dziekanem Wydziału Humanistycznego, prof. Tadeuszem Budrewiczem. Powołano Radę Programową pisma, składającą się z 9 osób, autorytetów środowiska, w tym także znawców dziennikarstwa. Na jej czele przez dwie kadencje stał prorektor AP ds. nauki, prof. Henryk W. Żaliński, a od 23. numeru, prof. Tadeusz Budrewicz.
Po redakcyjnej dyskusji nad tytułem nowego czasopisma, ostatecznie przyjęto propozycję Michała Zięby. w artykule wstępnym Od redakcji, tak wyjaśniono jego znaczenie: „Konspekt towarzyszy codziennej pracy uczonego, nauczyciela i studenta. Niech więc ten cel przejmie nasz
Główne cele, jakie stara się spełniać redakcja, to: integracja uczelni, inicjowanie i podtrzymywanie dialogu w nauce i życiu akademickim, przedstawianie najnowszych osiągnięć na polu naukowym i dydaktycznym, kreowanie jej medialnego wizerunku, wyróżnianie osób zasłużonych dla środowiska, również i młodych talentów. Dążeniem zespołu redakcyjnego jest także ożywienie społecznokulturalne uczelni, tworzenie wokół niej dobrego klimatu, szersze otwarcie na inne środowiska akademickie. Kwartalnik 99 skierowany jest głównie do pracowników AP, środowiska oświatowego, studentów dziennych, zaocznych, podyplomowych i absolwentów naszej Uczelni.
Wydawcą kwartalnika jest AP, a drukuje go uczelniane Wydawnictwo Naukowe. „Konspekt” ukazuje się w nakładzie 500-700 egzemplarzy.
Posiada także swoją wersję online. w dużym stopniu dzięki jej stworzeniu zwiększyła się liczba czytelników, np. wśród nauczycieli oraz licznej rzeszy studentów zaocznych i podyplomowych, mieszkających często poza Krakowem. Treści stron online są wykorzystywane m.in. w pracy dydaktycznej. Tą drogą można się zapoznać z zawartością wszystkich dotychczasowych numerów pisma.
Periodyk pojawia się zwykle regularnie. Dotąd wydano 24 numery. Pismo można nabyć w uczelnianej księgarni „Antiqua” za jedyne 5 zł. Gratisowo otrzymują je rektorzy uczelni krakowskich i kierownicy jednostek administracyjnych. Rozsyłane jest także w formie egzemplarza obowiązkowego do szeregu uczelnianych bibliotek, do redakcji czasopism akademickich i literackich. Bezpłatne egzemplarze otrzymują również autorzy i bohaterowie tekstów. Poprzednie numery „Konspektu” można odnaleźć w Czytelni Czasopism Biblioteki Głównej AP.
Charakteryzowany kwartalnik odznacza się urozmaiconą szatą graficzną, sukcesywnie wzbogacaną. Istotną uwagę twórcy pisma zwracają na estetykę okładek, prezentujących wysoki poziom artystyczny. Projektowane one są przez plastyków z Instytutu Sztuki AP. Na łamach „Konspektu” wyraźne odwzorowanie ma cecha odróżniająca naszą Uczelnię od innych szkół pedagogicznych. Chodzi o istotną rolę, jaką przypisano kształceniu estetycznemu. Stąd jeden z głównych, stałych działów pisma stanowi Galeria „Konspektu”, zamieszczana w każdym jego numerze. Prezentuje sylwetki i twórczość (w kolorze) pracowników naukowodydaktycznych Instytutu Sztuki, a zarazem liczących się w Polsce artystów. Przy pomocy bliskiego współpracownika redakcji, głównego animatora i autora Galerii dr Marka Karwali z Instytutu Filologii Polskiej, zrealizowano jedną z głównych inicjatyw redakcyjnych. Urządzono wystawy artystów przedstawiających swój dorobek w „Konspekcie”, których plonem są 4 tomiki Galerii „Konspektu”, wydane w ramach „Biblioteki”.
W kwartalniku zamieszczane są liczne fotografie autorstwa Mariana Pasternaka i Mieczysława Więcławka. Często prezentują one wysoką wartość artystyczną i w dynamiczny sposób ilustrują życie Uczelni.
Pismo doczekało się również kompletnej, dogodnej w korzystaniu dwuczęściowej Bibliografii zawartości „Konspektu” (za pierwsze 20 numerów), autorstwa Małgorzaty Mirek, Ewy Piotrowskiej i Renaty M. Zając.
Periodyk ukazuje się w zróżnicowanej objętości od 100 kolumn w pierwszym numerze do 237 w dziewiętnastym. Jego sukcesywny rozrost ma związek zarówno z szybko rosnącą liczbą autorów, jak też nierzadko ze sporą objętością prezentowanych przez nich tekstów. Także różnorodność i bogactwo tematyki nasunęło redakcji pomysł wydawania numerów monograficznych. w przeważającej części traktują one o jednej dziedzinie nauki i przedstawiają dorobek poszczególnych instytutów AP w tym zakresie (od numeru 14/15). Dotychczas poświęcono je historii („w przeddzień” obrad współorganizowanego przez Instytut Historii AP - XIII Powszechnego Zjazdu Historyków), psychologii, bibliologii, polonistyce i miejscu współczesnej wiedzy o literaturze (w związku ze Zjazdem Polonistów Polskich), dziennikarstwu, fizyce wraz z astronomią (w związku z obchodzonym Światowym Rokiem Fizyki), geografii, wreszcie sportowi i rekreacji. Redakcja zamierza kontynuować wydawanie numerów monograficznych.
Swoją formułę czasopisma społecznokulturalnego „Konspekt” zawdzięcza w dużym stopniu dziennikarskiemu doświadczeniu redaktorów. To cecha wyróżniająca go spośród innych pism akademickich, które redagują zwykle amatorzy tego rzemiosła. Redaktor naczelny periodyku (do numeru 20 włącznie), dr Henryk Czubała z Instytutu Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa, wcześniej redagował „Życie Literackie” i „Lekturę”, a wspomniany dr Michał Zięba z tego samego instytutu to wieloletni sekretarz „Ruchu Literackiego”. Członkami redakcji do numeru 20 włącznie byli także w różnych okresach: dr Bogusław Gryszkiewicz z Instytutu Filologii Polskiej, pełniący m.in. obowiązki redaktora naczelnego w numerach 10 i 11 oraz dr Iwona Pietrzkiewicz z Instytutu Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa. Redakcji pomagali studenci i doktoranci, uczący się dziennikarskiego rzemiosła.
Z końcem 2004 r. pismo objęła nowa redakcja. Stanowisko redaktora naczelnego przejął dr Stanisław Skórka z Instytutu Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa, dotychczasowy redaktor wersji online. w jej skład weszli także współpracownicy „Konspektu”, reprezentujący ten sam instytut: dr Piotr Krywak i mgr Michał Grzeszczuk oraz mgr Marcin Kania i Bartosz Ochoński z Instytutu Filologii Polskiej. Nowy zespół redakcyjny zachowuje dotychczasowy społecznokulturalny profil pisma. Jednocześnie stawia sobie za cel rozszerzenie tematyki o eseje z nauk ścisłych i przyrodniczych. Stara się także rozwinąć na łamach kwartalnika trzecią - obok dotąd prezentowanych intelektualnej i duchowej - sferę życia akademickiego - sprzyjającą rozwojowi ciała, stąd wprowadzono nowe rubryki: Rekreacja i Z „Konspektem” w plecaku.
Pierwsza redakcja „Konspektu”.
Od lewej: M. Zięba, B. Gryszkiewicz, H. Czubała (red. naczelny)
Warto poświęcić nieco uwagi stałym współpracownikom kwartalnika (poza już wymienionymi), którzy w istotny sposób wpływają na jego oblicze. Są to zarówno pracownicy Uczelni, szczególnie naukowodydaktyczni, ale także jej doktoranci i studenci. w ich poczet należy zaliczyć, m.in. Janusza Morbitzera, publikującego na temat znaczenia komputera i internetu w środowisku akademickim, Leszka Wronę (poczytne felietony o tematyce psychologicznej w rubryce Archiwum X), Romualda Oramusa (rozważania o sztuce w dziale Galeria „Konspektu”), Mirosława Oseta i Iwonę Tomasik (o życiu Uczelni m.in. w rubryce O pracach Senatu), Macieja Kawkę (felietony o współczesnym języku środowisk uczelnianych w rubryce Dyskurs akademicki), Ewę Piotrowską i Renatę M. Zając (rubryka Informacja naukowa), Stanisława Jasionowicza (rozważania z zakresu filozofii kultury w rubryce Miejsca wspólne), Czesława Michalskiego (dzieje sportu polskiego, współczesny sport akademicki w rubryce O sporcie), Jolantę Grzegorzek (prowadzącą obszerną rubrykę Nowości Wydawnictwa Naukowego AP, które pismo stara się szeroko reklamować), Marka Glogiera (m.in. w rubryce Przegląd prasy, już nie kontynuowanej), a także Urszulę LisowskąKożuch, Klaudię B. Sosin i Jerzego S. Ossowskiego. Lista współpracowników jest długa.
Redakcja stara się w pełni realizować swój program. Prezentuje żywą kronikę Uczelni, organizuje dyskusje o planach jej rozwoju czy o reformie szkoły wyższej w Polsce i na świecie, przeprowadza obszerne wywiady z rektorami uczelni. Szeroko informuje o konferencjach naukowych organizowanych zarówno przez AP, jak i inne ośrodki akademickie w kraju i zagranicą, w których jej pracownicy naukowi biorą wydatny udział. Kwartalnik publikuje poezje znanychtwórców, żeby wspomnieć absolwenta WSP Józefa Barana czy Elżbietę Zechenter-Spławińską, a także Andrzeja Warzechę i Henryka Cyganika. Odkrywa także poetów spośród pracowników naukowodydaktycznych i studentów uczelni.
Zespół redakcyjny przyjął własną formułę recenzji, prezentowanych m.in. w stałym dziale Książka, którą czytam, poszukując także recenzentów spoza Uczelni. Charakteryzowane książki są tu traktowane nie tyle jako finał prac badawczych, co początek dyskusji, odsłanianie nowych pól badawczych oraz wezwanie do rywalizacji. Także przeprowadzane przez redakcję wywiady i publikowane eseje naukowe niejednokrotnie wywoływały ożywione, płodne, naukowe dyskusje, owocujące kontynuacją poruszonego tematu w postaci artykułów na łamach „Konspektu”. Jako przykład mogą posłużyć wypowiedzi znanych historyków zainspirowane treścią wywiadu z prof. Janem Tomaszem Grossem.
Pismo informuje także o konferencjach popularnonaukowych organizowanych przez studentów, o działalności studenckich kół naukowych m.in. historyków, elektryków, fizyków i bibliotekoznawców, o praktykach studenckich czy o uczelnianym AZS; wszystko to w Kolumnie studenckiej. Problematykę studencką warto byłoby jednak w piśmie rozszerzyć, podobnie jak informacje o trzech funkcjonujących na naszej Uczelni związkach zawodowych.
W ramach otwarcia się na inne środowiska akademickie Krakowa, redakcja opublikowała 11 obszernych wywiadów z rektorami wyższych uczelni (w stałym dziale Gość „Konspektu”). Pojawiają się też często rozmowy z czołowymi przedstawicielami środowisk akademickich, oświatowych i kulturalnych Krakowa oraz innych ośrodków w kraju. Dla przykładu można tu przypomnieć wywiady z przewodniczącym Rady Głównej Szkolnictwa Wyższego prof. Andrzejem Pelczarem, przewodniczącym Konferencji Rektorów Polskich prof. Jerzym Woźnickim, przewodniczącym Komitetu Nauk Pedagogicznych PAN prof. Tadeuszem Lewowickim, prof. Jackiem Majchrowskim, prezydentem Krakowa. Warto również odnotować rozmowy z prof., prof. Tadeuszem Bujnickim, Aleksandrem Krawczukiem, Tomaszem Dietlem czy Andrzejem Romanowskim, nowym redaktorem naczelnym Polskiego słownika biograficznego, który w tym charakterze właśnie „Konspektowi” udzielił pierwszego wywiadu. Interesujących wywiadów udzielili pismu także: Ryszard Kapuściński (bliski współpracownik Studium Dziennikarskiego, wizytówki promocyjnej AP), Kira Gałczyńska, Julian Kawalec, Jan Pieszczachowicz, Jerzy Owsiak, Bogusław Wołoszański czy trener Jerzy Engel.
Obecna redakcja „Konspektu”.
Od lewej: M. Grzeszczuk, S. Skórka (red. naczelny), M. Kania, D. Kamisińska, B. Ochoński
„Konspekt” stale zamieszcza eseje ukazujące nowe idee naukowe, dydaktyczne i oświatowe. Teksty te, niejednokrotnie o dużej wartości naukowej a przy tym komunikatywne, są wykorzystywane w pracy dydaktycznej. Skąpe ramy niniejszego tekstu nie pozwalają na szerszą ich charakterystykę. Warto jednak podać kilka reprezentatywnych przykładów: Jesteśmy niewolnikami naszej kultury historycznej i polityki, rozmowa uczonych AP i UJ o metodologicznych problemach historii; sonda „Konspektu” nt. Co „robimy” z literaturą?, przeprowadzona także pośród profesorów powyższych uczelni; K. Migoń: O przedmiocie badań współczesnej bibliologii; Barbara Kamińska-Czubała: Czy internet zmieni akademicką dydaktykę?; Czesław Banach: Skarb ukryty w edukacji. Strategia rozwoju edukacji w Polsce do r. 2020; Jerzy Lackowski (małopolski kurator oświaty): O awansie zawodowym nauczycieli; Czesław Kajtoch: Fizyka a świat człowieka; Jerzy Szczęsny: Dziwny kwantowy świat (w rubryce: Teoria fizyki); Joanna Kossewska: Jakość życia w autyzmie - problemy etyczne, prawne i psychologiczne; Jadwiga Cieszyńska: Logopedia i logoterapia; Peter Glanzner: Od biblioteki tradycyjnej do biblioteki hybrydowej; Adam Płocki: Stochastyka jako matematyka in statu nascendi itd.
Niemało miejsca na łamach periodyku zajmuje prezentacja współpracy z uczonymi i szkołami wyższymi za granicą. Redakcja przeprowadza wywiady, publikuje artykuły i prezentuje sylwetki zagranicznych uczonych utrzymujących bliskie kontakty z AP. Szereg tekstów powstało nt. owocnej współpracy romanistów naszej Uczelni z Wolnym Uniwersytetem w Brukseli. Redakcja zamieściła swoje rozmowy z uczonymi światowego formatu, jak np. z naukowcem, tłumaczem i pisarzem Alain'em van Crugtenem, badaczem literatury autobiograficznej Philippem Lejeunem czy rektorem Państwowego Uniwersytetu w Petersburgu Ludmiłą Wierbicką. Zaprezentowała także sylwetki, np.: antropologa i etnologa, prof. Jeana Luc Nahela - laureata zbiorowej Pokojowej Nagrody Nobla w r. 1999 z Uniwersytetu w Rouen czy prof. Iwana Wakarczuka - fizyka, rektora Lwowskiego Uniwersytetu Narodowego im. Iwana Franka, publikując jego obszerny tekst pt. Uniwersytet a problem dwóch kultur.
Nasz uczelniany kwartalnik zamieszczał także cenne reportaże z naukowych i innych ważnych z naukowospołecznego punktu widzenia podróży profesorów AP, np. Bolesława Farona: Z notatnika sztokholmskiego. Podróż do noblowskiego sezamu; pięć tekstów dla uczczenia pamięci papieża Jana Pawła II, m.in. Mariana Śnieżyńskiego: Moje spotkanie z Ojcem świętym (w Watykanie, z akcentami odnoszącymi się do AP) czy refleksje Bożeny Muchackiej z Jego pogrzebu: Ostatni hołd Ojcu Świętemu; także cykle Kazimierza Karolczaka pt. Podróże nie tylko naukowe...moja Ameryka i z Czartoryskimi do korzeni... oraz szereg innych.
Na temat „Konspektu” można by jeszcze wiele napisać. Zakończmy życzeniami, by pismo dalej się rozwijało, ukazywało się regularnie przy rosnącej liczbie współpracowników, a przede wszystkim rzeszy czytelników. Abyśmy otrzymywali teksty coraz bardziej wartościowe, ciekawe, poruszające wszystkie dziedziny nauki reprezentowane na naszej Uczelni.
Alfred Toczek
