Studium Dziennikarskie AP
Edward Chudziński
25 lat doświadczeń
Na tle znanych i cieszących się dużą popularnością form kształcenia dziennikarzy w szkołach wyższych - do których należą studia stacjonarne, wieczorowe i zaoczne - fakultatywne studia dziennikarskie były raczej rzadkością, a nawet pewną osobliwością. Użycie formy czasu przeszłego w odniesieniu do studiów fakultatywnych, prowadzonych w naszej Uczelni od 25 lat, okazało się konieczne, gdyż nowa ustawa o szkolnictwie wyższym takiej formy kształcenia nie przewiduje i z tego powodu od roku akademickiego 2006/2007 ulegną one przekształceniu w studia podyplomowe
akultatywne Studium Dziennikarskie w krakowskiej WSP powołano w 1981 r. Inicjatywa wyszła od studentów, którzy w tym okresie, współuczestnicząc w wielkim ruchu społecznego protestu, domagali się także głębokich reform w szkolnictwie wyższym, a zwłaszcza w programach studiów. Okoliczności zewnętrzne sprzyjały zatem tej inicjatywie, władze uczelni zaś, wychodząc naprzeciw studenckim postulatom, mogły powołać się na wcześniejsze precedensy. Studia fakultatywne bowiem w krakowskiej WSP znane były już od początku lat 60., kiedy to prężnie działało i przyciągało liczne grono studentów Studium Filmowe.
Żeby jednak nie narazić się na zarzut, że nowo utworzone Studium Dziennikarskie rozbudza niepożądane aspiracje wśród studentów uczelni nauczycielskiej, odciągając ich w przyszłości od szkoły, jego program zaprojektowano nader skromnie: dwa semestry nauki, zajęcia raz w tygodniu po południu i żadnych rygorów - poza obowiązkową obecnością na wykładach i ćwiczeniach, co było warunkiem uzyskania zaliczenia ze wszystkich przedmiotów. Te zaś obejmowały komunikowanie masowe, zarys historii i teorii mediów, genologię i retorykę dziennikarską, media elektroniczne, wybrane zagadnienia warsztatu dziennikarskiego oraz niektóre konteksty dziennikarstwa. Ówczesny program i zakres problemowotematyczny studiów najlepiej odzwierciedla pierwsza publikacja Studium Dziennikarskiego, zatytułowana Dziennikarstwo i jego konteksty (1991), na którą złożyły się w większości prace autorów prowadzących zajęcia dydaktyczne z wymienionych przedmiotów.
Dobór wykładowców oraz treści programowych, bardzo zróżnicowanych i prowadzonych w niewielkim wymiarze godzin, okazał się na tyle atrakcyjny, że nigdy nie pojawiły się problemy z rekrutacją. Systematycznie wzrastało też zainteresowanie rocznym studium dziennikarskim na WSP wśród studentów innych uczelni krakowskich. o popularności tego rodzaju studiów zadecydował również bezpłatny do nich dostęp oraz zminimalizowane wymagania. Dodatkowym ich atutem był brak konkurencji. Warto bowiem pamiętać, że w latach 80. dziennikarstwo w Krakowie można było studiować tylko jako specjalizację w ramach nauk politycznych na Uniwersytecie Jagiellońskim. z tego powodu zainteresowanie naszym przyspieszonym rocznym kursem przejawiali także studenci zaangażowani w podziemny ruch wydawniczy (II obieg) lub wydawanie pism offowych (art i fanziny).
Zmiany w szkolnictwie wyższym, jakie nastąpiły po 1989 r. w wyniku transformacji ustrojowej, miały oczywiście wpływ na kształt programowy i organizacyjny prowadzonych przez nas studiów dziennikarskich. Od roku akademickiego 1992/1993 wprowadzono odpłatność za studia i wydłużono je do czterech semestrów. Warunkiem przyjęcia od tego momentu było przystąpienie do testu pisemnego i uzyskanie wystarczającej ilości punktów. o indeks Studium Dziennikarskiego mogli się ubiegać studenci (od II roku wzwyż) i absolwenci szkół wyższych, zarówno państwowych, jak i prywatnych, niezależnie od typu i kierunku studiów. Największe zainteresowanie proponowaną formą studiów dziennikarskich, która pozwalała w miarę bezkolizyjnie łączyć je z podstawowym kierunkiem, przejawiali filolodzy, zwłaszcza poloniści, historycy, politolodzy, a także studenci bądź absolwenci teatrologii, filmoznawstwa, bibliotekoznawstwa, religioznawstwa, socjologii, psychologii, pedagogiki, prawa oraz kierunków technicznych i artystycznych.
Program studiów został wydatnie rozszerzony, a nade wszystko zwiększyły się wymagania. w I semestrze przewidziano wykłady z rozwoju środków komunikowania (egzamin), mediów elektronicznych (zaliczenie z oceną), systemu medialnego w Polsce i na świecie, reklamy, public relations, prawa prasowego i autorskiego oraz etyki dziennikarskiej. w semestrze drugim tematyka zajęć, prowadzonych głównie w formie konwersatoriów, obejmowała genologię dziennikarską (egzamin), gatunki informacyjne (zaliczenie z oceną), reportaż, wywiad, felieton (prace pisemne), retorykę dziennikarską (zaliczenie z oceną) oraz dziennikarskie formy radiowe i telewizyjne.
Po pierwszym roku w okresie wakacji studenci odbywali obowiązkową, dwutygodniową praktykę dziennikarską w wybranych przez siebie mediach. Udokumentowany z niej dorobek w postaci opublikowanych tekstów bądź wyemitowanych materiałów radiowych czy telewizyjnych miał ważący wpływ na ocenę z przedmiotu media regionalne i lokalne. Zajęcia w III semestrze miały głównie charakter laboratoryjny i odbywały się w sporej części poza uczelnią (organizacja pracy redakcji, technologia programu radiowego, telewizyjnego, prasy, media i dziennikarstwo internetowe), dzięki nawiązanej współpracy z krakowskimi redakcjami prasy, radia i telewizji. We własnych pracowniach studenci poznawali internetowe bazy danych, prasę elektroniczną oraz uczyli się obsługi sprzętu audiowideo. Wykłady i konwersatoria z mediów regionalnych i lokalnych (zaliczenie z oceną) miały przybliżyć ten segment rynku medialnego, na którym wciąż jest największe zapotrzebowanie na wykwalifikowanych dziennikarzy.
Semestr IV wypełniał niemal w całości trzymiesięczny staż dyplomowy w wybranym przez słuchaczy medium (prasa, radio, telewizja, gazeta internetowa). Uzupełnieniem i uatrakcyjnieniem dydaktyki na zakończenie studiów były warsztaty dziennikarskie prowadzone przez wybitnych dziennikarzy bądź osoby kierujące dużymi mediami. Na pracę dyplomową składały się opublikowane w prasie teksty, przygotowane i wyemitowane materiały radiowe bądź telewizyjne, a w przypadku „Gazety Internetowej” Studium Dziennikarskiego - jej kolejne wydanie. Egzamin dyplomowy przebiegał według tych samych procedur jak egzamin licencjacki czy magisterski. Po jego pozytywnym zdaniu absolwenci otrzymywali „dyplom ukończenia studiów specjalnych w zakresie dziennikarstwa” (z oceną).
Specyfika prowadzonych w naszej Uczelni studiów dziennikarskich polegała głównie na tym, że były one maksymalnie skondensowane (cztery semestry), specjalistyczne (ściśle dziennikarskie) i nastawione na praktykę. Przyjęliśmy założenie, że wykształcenie ogólnohumanistyczne naszych słuchaczy zwalnia nas z „obudowy” politologicznej, kontekstów kulturowych, nauki języków obcych itp. Mogliśmy więc skoncentrować się na wiedzy specjalistycznej i zagadnieniach warsztatu dziennikarskiego, najbardziej przydatnych w wykonywaniu tego zawodu.
Dwudziestopięcioletnia działalność Studium Dziennikarskiego Akademii Pedagogicznej w Krakowie oraz zebrane w tym okresie doświadczenia upoważniają do sformułowania następujących konstatacji: studia fakultatywne były jedną z wielu form kształcenia dziennikarzy; program studiów obejmował wybrane zagadnienia z historii i teorii mediów oraz podstawy warsztatu dziennikarskiego, podane w syntetycznym ujęciu i skondensowanej formie; studia miały profil ściśle dziennikarski i były powiązane z praktyką (trzymiesięczny staż dyplomowy w mediach, zajęcia dydaktyczne w redakcjach, studiach radiowych i telewizyjnych, portalach internetowych); zajęcia dydaktyczne prowadzili znani medioznawcy i dziennikarze, którzy zapewniali odpowiedni poziom i atrakcyjność studiów; ukończenie studiów otworzyło drogę do profesjonalnych karier dziennikarskich wielu naszym absolwentom; ważną pomoc dydaktyczną stanowiły inicjowane i częściowo finansowane przez Studium Dziennikarskie publikacje - wiele z nich weszło do kanonu lektur obowiązkowych na studiach dziennikarskich w Polsce.
Po 25 latach rozstajemy się z tą formą studiów dziennikarskich w naszej Uczelni. Od nowego roku akademickiego przekształcamy je w studia podyplomowe, co oznacza, że rozszerzymy program, zwiększymy łączny wymiar godzin, unowocześnimy bazę dydaktyczną i postaramy się pozyskać najlepszych wykładowców. Ale te nowe, niewątpliwie bardziej prestiżowe studia zbudujemy na istniejącym fundamencie. Chcemy bowiem zachować i kontynuować to, co sprawdziło się i zyskało uznanie na fakultatywnych studiach dziennikarskich, prowadzonych w naszej Uczelni jako jedynej w Polsce od ćwierć wieku. a skoro o tradycji mowa, to zapraszam na Jubileusz 25-lecia Studium Dziennikarskiego i organizowany z tej okazji i Zjazd Absolwentów, który odbędzie się 9 czerwca 2006 r. (szczegóły na naszej stronie www.ap.krakow.pl/stud_dzien/).
Edward Chudziński
Słuchacze:
Limit przyjęć na i rok - 40 osób
Absolwenci studiów dwusemestralnych (1982-1992) - 290
Absolwenci studiów czterosemestralnych (1993-2005) - 387
Razem: 677 osób
Publikacje Studium Dziennikarskiego AP:
Dziennikarstwo i świat mediów, pod red. Zbigniewa Bauera i Edwarda Chudzińskiego, Universitas, Kraków 2000.
T. Goban-Klas, Zarys historii i rozwoju mediów. Od malowideł naskalnych do multimediów. Wydawnictwo Naukowe AP, Kraków 2001.
W. Pisarek, Nowa retoryka dziennikarska. Universitas, Kraków 2001.
W. Godzic, Telewizja i jej gatunki. Po „Wielkim Bracie”. Universitas, Kraków 2004.
Konferencje naukowe (współudział):
Poetyka i pragmatyka gatunków dziennikarskich (Rzeszów 1998).
Regionalizm - lokalizm - media (Bochnia 2000).
Jak kształcić dziennikarzy? (Kraków 2001).
Jubileusz 25-lecia i I Zjazd Absolwentów - 9 czerwca 2006 r.
