12 grudnia 2005 r. w przeddzień 24. rocznicy wprowadzenia stanu wojennego, w Śródmiejskim Ośrodku Kultury odbyła się promocja książki Anny Skoczek Poezja świadectwa i sprzeciwu. Stan wojenny w twórczości wybranych polskich poetów. Książka ta, wydana w 2004 r. przez wydawnictwo SMS, jest wersją rozprawy doktorskiej napisanej pod kierunkiem prof. Tadeusza Budrewicza i obronionej w Akademii Pedagogicznej w roku 2000. Praca jest jednym z nielicznych, na pewno zaś najświeższym, opracowaniem poezji okresu stanu wojennego.
Imponuje szczególnie niezwykle bogatą bazą źródłową, stanowiącą punkt wyjścia dla rozważań Autorki. Złożyło się na nią około tysiąca wierszy, wydanych w osobnych autorskich tomikach oraz w antologiach, a także opublikowanych obecnie w internecie. Tom uzupełniony został bibliografią, podwójną zresztą. Anna Skoczek zestawiła bowiem w bibliografii podmiotowej publikacje poezji stanowiącej przedmiot jej zainteresowania – w przeważającej liczbie materiały drugiego obiegu. Natomiast w bibliografii przedmiotowej znalazły się, naturalnie, opracowania dotyczące poezji stanu wojennego.
„Historia naszego narodu, pełna tragicznych epizodów, niejednokrotnie nakazywała ludziom pióra: «masz zapisywać fakty», a ze świadka wydarzeń czyniła autora literackich relacji. Zwłaszcza dzieje powojennej Polski, obfitujące w zakręty i przełomy, by wymienić rok 1956, 1968, 1970 i lata 1980–81, nakładały na pisarzy takie zadanie. Piśmiennictwo narodowe, oprócz funkcji artystycznych ewokowało treści etyczne, było też zapisem rzeczywistości, świadectwem czasu. Przeżycia, doświadczenia, wrażenia przechowywane w formie dziennika, pamiętnika, listu, wiersza tworzą literaturę dokumentu osobistego. Poezja, proza stając się świadectwem czasu, nie traciła swej autonomicznej roli; komentując rzeczywistość, skoro taki był wymóg chwili, pozostawała bliżej życia i bliżej człowieka uwikłanego w zamęt historii” – pisze Autorka (s. 39).
Tak postrzegając twórczość poetycką okresu stanu wojennego, poddaje ją Anna Skoczek gruntownej analizie. I łączy przy tym kompetencję historyka i literaturoznawcy z talentem popularyzatora. Toteż książka może, a nawet powinna, zainteresować nie tylko historyków literatury, ale również młodzież szkolną, która wydarzenia stanowiące kanwę dla omawianych utworów zna przede wszystkim z podręczników. Zapewne z tego powodu w grudniowym spotkaniu, prowadzonym przez Stanisława Dziedzica, licznie uczestniczyli uczniowie z Zespołu Szkół Ponadgimnazjalnych nr 2 w Brzesku. I to nie tylko jako słuchacze, ale również recytując wybrane utwory poetyckie.
MG
A. Skoczek, Poezja świadectwa i sprzeciwu. Stan wojenny w twórczości wybranych polskich poetów. Wydawnictwo SMS