Wanda Matras

Kraków – Lwów: książki, czasopisma, biblioteki XIX i XX w.

W dniach: 16–18 XI 2005 r. Instytut Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa Akademii Pedagogicznej w Krakowie zorganizował ósmą już konferencję poświęconą problematyce książek, czasopism i bibliotek Krakowa i Lwowa XIX i XX w. Pierwsze tego typu spotkanie odbyło się w 1986 r. (7–8 maja) w ramach obchodów 40-lecia ówczesnej krakowskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej i połączono je ze zjazdem absolwentów studiów bibliotekoznawczych tej uczelni. Kolejne konferencje odbywały się w latach: 1991, 1994, 1997, 1999, 2001 i 2003.

Od lewej siedzą: prof. T. Budrewicz, prof. H. Kosętka, prof. K. Karolczak

Tegoroczna konferencja zorganizowana została dzięki wytężonej pracy komitetu naukowego w składzie: prof. Halina Kosętka (przewodnicząca), prof. Jerzy Jarowiecki, prof. Roman Jaskuła, prof. Maria Konopka, prof. Henryka Kramarz, prof. Krzysztof Woźniakowski i dr Piotr Krywak, oraz staraniom komitetu organizacyjnego (dr Barbara Góra – przewodnicząca, dr Ewa Wójcik, dr Grażyna Wrona, dr Władysław M. Kolasa, dr Lilia Kowkiel, mgr Urszula Lisowska, mgr Mieczysław Więcławek).

Wśród dużej liczby uczestników sesji znaleźli się przedstawiciele 18 ośrodków akademickich i naukowych w Polsce m.in.: z Bydgoszczy, Kielc, Krakowa, Lublina, Łodzi, Opola, Poznania, Rzeszowa, Siedlec, Torunia, Warszawy, Wrocławia i Zielonej Góry. Obecni byli także goście z zagranicy: Lwowskiej Biblioteki Naukowej, Technicznego Uniwersytetu Narodowego w Iwano-Frankowsku oraz Ukraińskiej Akademii Drukarstwa. Podobnie jak w ubiegłych latach konferencja służyła prezentacji osiągnięć naukowych, będących wynikiem badań dziejów książki i prasy, życia i kultury literackiej, czytelnictwa i jego recepcji oraz funkcjonowania bibliotek na obszarze historycznej Galicji w ostatnich dwóch stuleciach.

Konferencję rozpoczęła uroczyście prof. Halina Kosętka, dyrektor IINiB, podkreślając, że inaugurowana sesja naukowa zbiega się z obchodami 60-lecia istnienia Uczelni. Zgromadzonych powitali także: prof. Tadeusz Budrewicz, prorektor ds. nauki AP, oraz prof. Kazimierz Karolczak, dziekan Wydziału Humanistycznego AP.

Każdy z uczestników otrzymał materiały konferencyjne zawierające streszczenia wystąpień wszystkich prelegentów. Obrady odbywały się w czterech zespołach roboczych: Sekcja I: Książki i wydawnictwa XIX i XX w.; Sekcja II: Biblioteki XIX i XX w.; Sekcja III: Czasopiśmiennictwo XIX i XX w.; Sekcja IV: Kultura literacka XIX i XX w.

Uczestnictwo w konferencji zgłosiły 93 osoby, wśród których duży procent stanowili gospodarze sesji – pracownicy Instytutu Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa AP w Krakowie. Należy tutaj zaznaczyć, że od kilkunastu lat, najpierw w Katedrze a następnie w IINiB, prowadzone są prace badawcze związane z wymienioną wyżej problematyką. Zainteresowanie dorobkiem kulturalnym dwóch potężnych ośrodków, Krakowa i Lwowa, znajduje potwierdzenie w licznie podejmowanych badaniach dokumentacyjnych, żmudnych kwerendach w archiwach krajowych i zagranicznych, publikacjach na łamach czasopism, w postaci książek oraz referatów na wielu konferencjach.

Uczestnicy sesji plenarnej

Podczas obrad plenarnych przedstawiono 15 referatów, z których część została poświęcona lwowskim ośrodkom drukarskim, wydawniczym i księgarskim (m.in.: prof. Anna Aleksiewicz: Wybrane źródła do dziejów Zakładu Pillerów we Lwowie, prof. Maria Konopka: Księgarnia Polska B. Połonieckiego we Lwowie w dobie autonomii galicyjskiej, dr Ewa Wójcik: Księgarstwo lwowskie dwudziestolecia międzywojennego w pamiętnikach i wspomnieniach, doc. Irina Kotłobułatowa: Kobiety we lwowskim księgarstwie XIX i XX w.). Mówiono także o lwowskich redaktorkach, dziennikarkach i publicystkach (dr Zofia Sokół), wkładzie lwowskiego środowiska naukowego w rozwój bibliografii polskiej (dr Artur Znajomski), lwowskich i krakowskich bibliotekach gimnazjalnych w dobie autonomii Galicji (dr Bronisława Kulka), współpracy bibliofilów Krakowa i Lwowa w zakresie rozwoju nauki o książce (dr Barbara Dąbrowska).

Kraków był przedmiotem znacznie mniejszej liczby wystąpień – w trzech z nich omówiono funkcjonowanie periodyków krakowskich. Dr Mariusz Jakubek przedstawił prasę Krakowa w szerokim przedziale czasowym 1795–1918 w ujęciu statystycznym i typologicznym. Prof. Jerzy Jarowiecki z niezwykłą erudycją omówił krakowski „Dziennik Polski” na tle konspiracyjnej prasy ugrupowań demokratycznych w okresie okupacji, zaś dr Sylwester Dziki zapoznał słuchaczy ze stanem badań nad prasą Krakowa i Lwowa w latach 1990–2004. Ponadto prof. Janusz Sowiński wygłosił referat: Rola zjazdu im. Kochanowskiego w Krakowie w 1884 r. w ukształtowaniu zasad edytorstwa faksymilowego w Polsce. z dużym skupieniem wysłuchano także wystąpienia dr Grażyny Wrony, która przedstawiła Krakowski indeks książek zakazanych z lat 1932–1939.

W czasie obrad sekcji i wygłoszono 15 referatów bardzo zróżnicowanych pod względem ujęcia podejmowanego tematu, zakresu chronologicznego i metodologii badań. Znalazły się tutaj wystąpienia informujące o działających na tych ziemiach ośrodkach wydawniczych i kulturalnych, a także produkcji książki i jej dystrybucji w XIX i XX w. Wyjątkowo interesujące okazały się wypowiedzi przybliżające uczestnikom życie drukarzy, księgarzy, bibliotekarzy i historyków książki (prof. Hanna Tadeusiewicz, dr Bożena Koredczuk, mgr Ewa Tłuczek). Na wyróżnienie zasługują także referaty prof. Henryki Kramarz nt.: Księgarsko-bibliotecznej działalności Towarzystwa im. Piotra Skargi w okresie międzywojennym oraz dr Olgi Kołosowskiej: Działalność Związku Ukraińskich Pracowników Naukowych Księgozbiorów i Muzeów we Lwowie.

Sekcja II zajmowała się dziejami bibliotek i ich księgozbiorów, w tym książnic zakonnych: OO. bazylianów (dr Beata Lorens), OO. jezuitów (ks. dr Stanisław Cieślak), Księży Misjonarzy (ks. dr Wacław Umiński) oraz bibliotek seminaryjnych i instytutowych Uniwersytetu Jana Kazimierza we Lwowie (dr Kazimierz Adamczyk). z dużym zainteresowaniem przyjęto wystąpienie prof. Romana Jaskuły, który omówił Bibliotekę Galicyjskiego Towarzystwa Gospodarskiego we Lwowie (1846–1918).

Sekcja III zgromadziła największą grupę uczestników i organizatorzy zmuszeni byli podzielić ją na dwa zespoły robocze. w 20 wygłoszonych referatach przeważała tematyka dotycząca czasopiśmiennictwa XIX w. oraz okresu dwudziestolecia międzywojennego. By wyliczyć tylko niektóre z przedstawionych zagadnień: Redaktorzy lwowskich i krakowskich „pism dla ludu” w XIX w. (prof. Grażyna Gzella), Życie codzienne lwowian w świetle kroniki gazetowej, (dr Barbara Gierszewska), Tematyka i metody popularyzacji książki na łamach „Przeglądu Powszechnego” (dr Andrzej Kaleta). Kilku prelegentów zajęło się tematyką prasy sportowej (dr Artur Kurek), turystycznej (dr Czesław Michalski) oraz lotniczej (dr Agnieszka Cieślik). Problematyce periodyków współczesnych poświęcono znacznie mniej wystąpień. Oryginalną pracę twórczą stanowiły rozważania dr Władysława M. Kolasy nad Krakowską prasą katolicką u schyłku XX w., poparte solidnymi wyliczeniami i skrupulatnie sporządzonymi zestawieniami. Z kolei mgr Wanda Matras starała się odpowiedzieć na pytanie, czy „Przekrój” Mariana Eilego to jedyne takie pismo na osiemset milionów Słowian czy „organ ćwierćinteligencji”? Wśród 15 referatów wygłoszonych w sekcji IV zdecydowanie wyróżniało się wystąpienie mgr. Jana Oberbeka, który kreśląc historię życia i twórczości Jana Nepomucena Bobrowicza uświetnił je koncertem utworów gitarowych.

W kręgu kultury literackiej XIX i XX w. znalazła się także wypowiedź dr. Michała Zięby, który zajął się Romantyzmem polskim na łamach „Ruchu Literackiego” w latach 1874–1878. Wykłady autorstwa mgr. Pawła Bukowskiego oraz dr. Aliny Brzuski-Kępy dotyczyły kultu Marii Konopnickiej w Krakowie i Lwowie w 1910 r. oraz galicyjskich edycji utworów tej pisarki. w świat koncernu „Ilustrowanego Kuriera Codziennego” wprowadził słuchaczy dr Adam Bańdo, od lat zajmujący się tą problematyką. Dwa referaty odnosiły się do lat okupacji 1939–1945: prof. Krzysztof Woźniakowski zaprezentował nieznane dotąd informacje na temat Wojennych książeczek Magdaleny Samozwaniec, zaś dr Jolanta Chwastyk-Kowalczyk skupiła się na Problemach kultury Krakowa i Lwowa na łamach londyńskiego „Dziennika Polskiego”.

Konferencję zakończyły obrady plenarne, na których prof. Halina Kosętka dokonała podsumowania spotkań poszczególnych sekcji. Wzorem lat ubiegłych gospodarze planują wydanie materiałów konferencyjnych w Wydawnictwie Naukowym AP w Krakowie.

Wanda Matras
Fot. M. Więcławek