Andrzej Golonka

Taniec towarzyski w Polsce

Rok 2006 jest wyjątkowy dla ruchu tańca towarzyskiego w Polsce. w tym właśnie roku, obchodzimy 20. rocznicę śmierci prof. Mariana Wieczystego (zmarł 16 stycznia 1986 r.). z tej okazji Dom Kultury „Podgórze” w Krakowie zorganizował XXXII Ogólnopolski Turniej Tańca Towarzyskiego o Puchar Mariana Wieczystego. Równocześnie tym konkursem Polskie Towarzystwo Taneczne rozpoczyna obchody 50-lecia Ruchu Tanecznego, którego twórcą w naszym kraju był właśnie wspomniany profesor

Ojciec Mariana Wieczystego był działaczem robotniczym, rewolucjonistą roku 1905 oraz członkiem Rady Robotniczej we Lwowie. Syn urodził się 1 września 1902 r. Podczas nauki w Gimnazjum Matematyczno-Przyrodniczym, aby przeżyć trudne dla rodziny chwile, pracował jako pomocnik kinooperatora w kinach lwowskich. w 1918 r. jako niepełnoletni wziął udział w obronie Lwowa w i p.p. Strzelców Lwowskich, za co otrzymał Medal za Wojnę 1918-21 oraz Krzyż Walecznych. Był członkiem Związku Obrońców Lwowa.

Turniej Tańca Towarzyskiego o Puchar M. Wieczystego,
Kraków 1991 r.

Po ukończeniu gimnazjum, z wynikiem wyróżniającym, pracował jako urzędnik w fabryce gipsu Franca, ponadto był Sekretarzem Wydziału Gier i Dyscyplin Okręgowego Związku Piłki Nożnej we Lwowie oraz sekretarzem klubów KS Pogoń i KS Lechia. Oprócz piastowanej funkcji grał tam również w piłkę nożną – podobnie zresztą było w lwowskim KS Czarni. Ale poważna kontuzja kolana zamknęła przed nim drogę kariery sportowej. Na szczęście miał wrodzony talent do analizy ruchu; stąd drugą jego pasją – obok sportu – okazał się taniec.

Pojawił się w szkole Faliszewskiego, gdzie szybko okazał się znakomitym tancerzem. Tam również poznał swoją przyszłą żonę Cecylię, córkę baronówny z domu Antiny Werndl de Lehenstein i Jana Szpinetera. Cecylia skończyła szkołę baletową i już w 1924 r. uzyskała uprawnienia nauczyciela tańca. Wieczysty, choć odwiedzał szkołę tańca swoich przyszłych teściów, na początku zaczął uczyć tańca w szkole Irath-Brysowej.

W 1929 r. Marian i Cecylia wzięli ślub, zaś pod koniec roku urodził się syn Artur, który po latach stał się wielka dumą i chlubą państwa Wieczystych – był bowiem profesorem zwyczajnym i doktorem honoris causa Politechniki Krakowskiej, działaczem w Polskim Klubie Tanecznym, później w Federacji Stowarzyszeń i Klubów Tanecznych w Polsce, a także wielokrotnym Mistrzem Polski w tańcu towarzyskim.

W listopadzie tego samego roku Marian Wieczysty zdał egzamin w Zawodowym Związku Koncesjonowanych Nauczycieli Tańca Małopolski i otrzymał prawo nauczania tańców salonowych. Początkowo pracował u swoich teściów, ale – jako że był osobą kreatywną, szukającą nowoczesnych rozwiązań metodycznych – postanowił otworzyć własną szkołę tańca, która powstała przy ul. Kopernika 16 we Lwowie. Szkoła ta szybko zyskała wielkie uznanie w środowisku.

Prof. Artur Wieczysty (pierwszy z prawej)
wręcza zwycięskiej parze puchar M. Wieczystego,
Kraków 1991 r.

W październiku 1935 r. złożył egzamin z Choreografi i, Muzyki, Pedagogiki i Nowoczesnego Tańca i z tytułem profesora tańca został członkiem Międzynarodowego Związku Choreografów (Union International Choregraphes) z siedzibą w Paryżu.

II wojna światowa nie przeszkodziła Wieczystym w prowadzeniu lekcji tańca, którzy organizowali ponadto pomoc dla wszystkich potrzebujących, lecz tuż po zakończeniu działań wojennych zmuszeni byli opuścić Lwów i przybyli do Krakowa, gdzie stworzyli własną szkołę tańca przy ul. Kościuszki 73. Bezpośrednio podlegała ona Ministerstwu Kultury i Sztuki.

W kraju funkcjonowało wówczas wiele szkół tańca – w samym Krakowie co najmniej cztery. Brakowało w nich jednak jednolitego programu nauczania, a żadna instytucja państwowa czy społeczna nie dbała o sprawy tańca. Stąd w 1946 r., z inicjatywy prof. Mariana Wieczystego, opracowano i przekazano memoriał do Ministerstwa Kultury i Sztuki o unormowanie spraw związanych z nauką tańca salonowego (towarzyskiego). Nie przyniósł on oczekiwanych efektów, ale zwrócił uwagę ministerstwa na powstające w naszym kraju nowe zjawisko kulturowe.

W szkole Wieczystych spotkać można było ludzi młodych i starszych, robotników i inteligencję, a wśród nich wielu krakowskich literatów (m.in.: Stefana Otwinowskiego, Konstantego I. Gałczyńskiego, Jerzego Waldorfa i Artura M. Swinarskiego). Organizowano kursy dla początkujących i zaawansowanych. Uczniowie, którzy zakochali się w tańcu, mieli możliwość po raz pierwszy uczestniczyć w nauce artystycznego tańca towarzyskiego, nazywanego wówczas nowoczesnym tańcem towarzyskim – dziedziny do tej pory mało znanej w naszym kraju. Był to początek ruchu tańca turniejowego. Pierwszymi, którzy poddali się tej zaawansowanej nauce tańca, byli: Jan Nowicki, Halina Zajączkowska, Zdzisław Szafran, Cecylia Wieczysty, Artur Wieczysty, Marian Jabłoński wraz z żoną Lucyną, Janina Fialkiewicz i Lucyna Chrobak. Później do grupy dołączyli Halina Nykiel, Xenia Rumin, Barbara Fiali, Maria Klejdysz, Zbigniew Szwed, Andrzej Koronczewski i Juliusz Mysiński.

Pierwszy występ tej grupy, zorganizowany wiosną 1947 r. dla członków Związku Literatów Polski, zyskał pozytywne komentarze, w których, obok walorów artystycznych, podkreślono spore oddziaływanie wychowawcze.

Pierwsze Mistrzostwa Polski zorganizowano w krakowskim Domu Studenckim „Rotunda” w maju 1948 r., a wygrali je Zbigniew Szwed i Maria Klejdysz. w sierpniu tego roku para Andrzej Koronczewski i Halszka Nykiel jako pierwsi w Polsce wzięli udział w Mistrzostwach Środkowej Europy w Karlovych Varach, gdzie uplasowali się na piątym miejscu. Dało to wielkie nadzieje, jednak sytuacja w kraju stawała się coraz trudniejsza. Fraki i suknie balowe – w których tańczyli młodzi ludzie ze szkoły Wieczystego – uważano za przeżytki burżuazji. Już na jesieni 1948 r. żadna z par zagranicznych, zaproszonych na międzynarodowy turniej, nie otrzymała zgody na wjazd do Polski. Kiedy w roku 1950 przyszło zaproszenie do rozegrania czterech turniejów, pierwszego w Karlovych Varach z udziałem par z Austrii, Czechosłowacji i Węgier, to nawet specjalny pokaz, zorganizowany w Warszawie przez Związek Pracowników Sztuki i Kultury, nie przekonał decydentów do wydania zgody na udział polskich par w tej międzynarodowej inicjatywie.

Częste kontrole, wezwania, rozmowy ideowe, uniemożliwiały nauczanie tańca towarzyskiego, które uważano za krzewienie burżuazyjnej kultury wrogiej klasie robotniczej. w 1952 r. szkoła Wieczystego została zamknięta. „Sprytni” przedstawiciele Komitetu Wojewódzkiego PZPR w Krakowie zaproponowali prof. Marianowi Wieczystemu, aby w tej metropolii założył robotniczy zespół, na co Wieczysty się zgodził i wraz z życzliwymi mu osobami stworzył Spółdzielczy Zespół Pieśni i Tańca „Krakowiacy”, pełniąc funkcję kierownika artystycznego. Trzystuosobowy zespół, składający się z samych prawie robotników, w krótkim czasie zyskał szerokie uznanie u specjalistów i władz politycznych.

Wieczysty przyjął także kierownictwo artystyczne Zespołu Pieśni i Tańca Akademii Górniczo- Hutniczej w Krakowie. Po kryjomu uczył w tych zespołach nauki tańca towarzyskiego i elementy te wykorzystywał w różnych widowiskach tanecznych – może z tego powodu podczas „pierwszej odwilży” krakowscy literaci zdołali przekonać decydentów do wznowienia nauki tańca. Wieczyści zostali zatrudnieni w Wojewódzkim Domu Kultury Związków Zawodowych (później Krakowskim Domu Kultury Pałac pod Baranami) przez dyrektora Leopolda Grzyba, dzięki którego życzliwości i opiece taniec mógł się w tym okresie rozwijać. w 1954 r. powstał Amatorski Klub Taneczny Krakowskiego Domu Kultury mający bardzo znaczący dorobek w okresie swojej działalności.

Należy wspomnieć jeszcze jeden, bardzo ważny dla naszego tańca występ wspomnianego klubu. Był to pokaz w Ministerstwie Kultury i Sztuki w Warszawie, zorganizowany 23 czerwca 1955 r. przez redakcję „Sztandaru Młodych” i Zarząd Główny Związku Młodzieży Polskiej. Wtedy to z ust sławnej baleriny, największego autorytetu i powagi w dziedzinie tańca klasycznego, w obecności decydentów, padły następujące słowa: „taniec towarzyski w tej formie jest wielką sztuką” – i to zadecydowało, że Wieczysty mógł dalej rozwijać swoją wizję rozwoju tańca towarzyskiego w naszym kraju.

Prof. Marian Wieczysty myślał jednak bardzo pragmatycznie: nie poprzestał tylko na prowadzeniu własnego interesu, lecz uparcie dążył do powołania organizacji o zasięgu ogólnopolskim. i taka organizacja, w dniu 31 grudnia 1956 r., została zarejestrowana w Wojewódzkiej Radzie Narodowej w Krakowie pod nr. 366, jako stowarzyszenie taneczne pod nazwą Polski Klub Taneczny, którego celem było: upowszechnianie tańca towarzyskiego i kultury tanecznej wśród szerokich mas społeczeństwa, poprzez organizowanie kursów tańca z jednolitym programem nauczania, propagowanie kultury tanecznej w formie pokazów, prelekcji, wystaw itp.; rozwój amatorskiego ruchu artystycznego; powołanie klubów tanecznych; opracowanie systemu szkoleń par tanecznych; opracowanie m.in. systemu współzawodnictwa artystycznego, regulaminów i przepisów; współpraca międzynarodowa w zakresie upowszechniania tańca i współzawodnictwa artystycznego – w tamtym czasie bardzo ograniczona; tworzenie kadry wychowawców: opracowanie programu i systemu nauczania, prowadzenie szkoleń dla nauczycieli, instruktorów i trenerów tańca towarzyskiego. Pierwszym prezesem tego Stowarzyszenia był Marian Kusza, kierownik Wydziału Miejskiej Rady Narodowej w Krakowie.

Polski Klub Taneczny (PKT) posiadał centralne biuro, oddziały i ośrodki taneczne. Pierwsze walne zebranie odbyło się 11 stycznia 1957 r., na którym status członka honorowego PKT nadano angielskim nauczycielom, a mianowicie Alexowi Moorowi i Franksowi Borrowsowi oraz Marianowi Wieczystemu.

Następne oddziały wojewódzkie powstały w Poznaniu, Krakowie i Olsztynie. w ramach „Dni Krakowa” 20–21 maja 1957 r. PKT zorganizował międzynarodowy turniej tańca z udziałem par ze Szwecji, Niemiec, Finlandii, Belgii i Polski.

W 1957 r. powstał pierwszy akademicki klub taneczny pod nazwą Studencki Klub Taneczny przy Radzie Uczelnianej Zrzeszenia Studentów Polskich Akademii Górniczo-Hutniczej w Krakowie, którego prezesem został Witold Strzelecki. w tym samym roku w ramach ogólnopolskich eliminacji w celu wyłonienia reprezentacji Polski na VI Światowy Festiwal Młodzieży i Studentów w Moskwie, Komisja Festiwalowa Ministerstwa zakwalifi kowała zespół w składzie: Artur Wieczysty z żoną Barbarą, Zdzisław Szafran i Krystyna Rynkiewicz, Zbigniew Szwed i Anna Drozdowska, Tadeusz Bednarczyk i Maria Gęźba. Pary te przywiozły dwa srebrne medale (Barbara i Artur Wieczyści), dwa brązowe (Krystyna Rynkiewicz i Zdzisław Szafran) oraz wyróżnienia za pokazy układów tanecznych na cztery pary (tutaj należy nadmienić, że była to jedna z pierwszych formacji w Europie).

Opracowany przez Mariana Wieczystego 600-godzinny program szkolenia nauczycieli tańca został zatwierdzony przez Ministerstwo Kultury i Sztuki i już w lutym 1958 r. był w trakcie realizacji. Szkolenie obejmowało 46 osób. w ramach PKT powołano Sekcję Nauczycieli Tańca oraz Sekcję Amatorskich Tancerzy Turniejowych. Na szczególną uwagę zasługuje Oddział Opolski, gdzie Kazimierz Michlik zorganizował liczne kluby taneczne poza aglomeracjami miejskimi.

W 1958 r. zorganizowane były już pierwsze turnieje eliminacyjne do Mistrzostw Polski. 28–29 grudnia 1958 r. odbył się i Ogólnopolski Turniej Tańca Towarzyskiego w hali krakowskiego Klubu Sportowego „Wisła”, w randze Mistrzostw Polski. Udział wzięło 90 par tanecznych w klasach z 21 klubów. Pierwszymi Mistrzami Polski została para: Barbara i Artur Wieczyści z Krakowa.

Obok Mistrzostw Polski dla amatorów zorganizowano turniej dla par zawodowych, w którym pierwsze miejsce zajęli Henryk Małyszko i Eleonora Blajer.

W 1962 r. PKT nawiązał współpracę z Międzynarodową Radą Tancerzy Amatorów (ICAD), a w 1964 r., z Międzynarodową Radą Tańca Towarzyskiego (ISBD).

Staraniem władz Zarządu Głównego PKT w 1965 r. przy Centralnej Poradni Artystycznej Ruchu Amatorskiego Ministerstwa Kultury i Sztuki, powołane zostało 4-letnie Studium Taneczne dające wykształcenie wyższe zawodowe. Oprócz prowadzenia szkoleń na różnego rodzaju seminariach i kursach Polski Klub Taneczny wydawał liczne Biuletyny Szkoleniowe, opracowywane głównie przez prof. Mariana Wieczystego.

W 1966 r. Polski Klub Taneczny został przekształcony w Federację Stowarzyszeń i Klubów Tanecznych w Polsce. Celami strategicznymi dla tej organizacji było, m.in.: popularyzowanie tańca towarzyskiego w formie turniejowej oraz intensyfi kowanie procesu upowszechnienia kultury tanecznej w społeczeństwie; podnoszenie poziomu podstaw ekonomicznych ruchu tańca towarzyskiego, jego uprawnień formalnych i swobód organizacyjnych.

Cele te realizowano m.in. poprzez: dążenie do zwiększania liczebności szeregów tancerzy turniejowych oraz jakości i intensywności ich imprez tanecznych; doskonalenie bazy szkoleniowej i warsztatu szkoleniowego; organizację szkoleń dla kadry nauczycieli i instruktorów tańca; dbanie o poziom zawodowy kadry nauczycieli tańca oraz zabieganie o pozyskiwanie opieki finansowej i prawnej ze strony organów społecznych, administracyjnych oraz jednostek gospodarczych.

Te szczytne cele realizowały szeregi ludzi, którzy z wielką pasją i zaangażowaniem do końca poświęcali swój czas tej prawdziwie społecznej sprawie. 2 i 3 marca 1985 r. Nadzwyczajne Walne Zgromadzenie Federacji Stowarzyszeń i Klubów Tanecznych w Polsce podjęło uchwałę nr 1 o zmianie statutu Stowarzyszenia już pod nową nazwą: Polskie Towarzystwo Taneczne (PTT) z siedzibą w Krakowie. Zmiany statutowe zostały zatwierdzone 21 marca 1985 r. i wpisane do rejestru stowarzyszeń i związków Urzędu Miasta Krakowa.

XXIII Ogólnopolski Turniej Tańca Towarzyskiego o Puchar M. Wieczystego,
Kraków, styczeń 1997r.

Dzisiaj Polskie Towarzystwo Taneczne jest największą organizacją taneczną w Polsce, nastawioną głównie na rozwijanie rywalizacji sportowej zarówno w tańcu towarzyskim, rock and roll’u, freestyle’u oraz innych formach.

PTT jest organizacją, w skład której wchodzi 16 okręgów, terytorialnie pokrywających się z obszarami województw. Należy do największych międzynarodowych organizacji tanecznych, m.in.: International Dance Sport Federation, World Rock and Roll Confedaration oraz Internatinal Dance Organization. Jest członkiem wspierającym krajowego MKOL. Współpracuje z Polskim Zawodowym Stowarzyszeniem Tanecznym oraz z Federacją Tańca Sportowego.

W ramach PTT organizowanych jest rocznie około 300 różnego rodzaju turniejów tanecznych. Co roku odbywają się mistrzostwa okręgów, regionalne, Mistrzostwa Polski różnych form tanecznych. Towarzystwo organizuje również Puchary Europy i Świata oraz Mistrzostwa Europy i Świata.

PTT zmierza do tego, by taniec – na poziomie wyczynowym – objęty był taką samą opieką jak inne dyscypliny sportowe. Najważniejsza jest pomoc fi nansowa podczas reprezentowania naszego kraju w różnego rodzaju zawodach międzynarodowych, tj.: objęcie opieką zdrowotną wszystkich zawodników, prowadzenie różnego rodzaju badań naukowych dla uzyskania jak najlepszego wyniku sportowego oraz rehabilitację. w tym celu, w ramach tworzenia struktur sportowych, PTT powołało kolejno: w 1998 r. PTT SPORT, a w 2002 r. Federację Tańca Sportowego.

Rola tańca poszerzyła się znacznie w XXI w., jego znaczenie dostrzeżono przede wszystkim w edukacji, poprzez poznawanie poszczególnych tańców, ich historii oraz krajów, z których się wywodzą, a także poprzez naukę form i obyczajów towarzyskich. Taniec to rekreacja – zdobywanie różnego rodzaju odznak sprawności tanecznej, współzawodnictwa na poziomie hobby. Uważa się, że taniec jest również sposobem przywracania sprawności różnych aparatów ruchowych naszego ciała, a także równowagi emocjonalnej zaburzonej często różnymi sytuacjami życia (funkcja rehabilitacyjna). Może służyć integracji osób niepełnosprawnych i pełnosprawnych; uprawiają go ludzie w każdym wieku. Jest przede wszystkim sztuką – ruchem działającym na emocje – popularyzowaną przez prof. Mariana Wieczystego.

Dr inż. Andrzej Dura i prof. inż. Artur Wieczysty w swoim referacie pt.: Problemy rozwoju Federacji Stowarzyszeń i Klubów Tanecznych w Polsce w latach 1966–1972 (Międzynarodowa Sesja Naukowa – Kraków 1977 r.) pisali: „Prof. Marian Wieczysty od zarania historii tańca towarzyskiego w Polsce był jego duszą, fantomem przelewającym weń coraz to nowe, pokaźne, nierzadko decydujące porcje energii. Przy swoim wrodzonym optymizmie, stanowczości i uporze potrafi ł z żelazną konsekwencją wspomagać ruch, zawsze w jego pierwszym szeregu i zawsze obecny na wielu frontach. Był jednym z głównych spoiw ruchu, położył zasługi fundamentalne. Jego nazwisko łączy się automatycznie z polskim ruchem tańca towarzyskiego, a za granicą stanowi jego najlepszą wizytówkę. [...] On to bowiem nadał oblicze Polskiemu Klubowi Tanecznemu, on też później tworzył Federację Stowarzyszeń i Klubów Tanecznych w Polsce… dla zapewnienia ruchowi lepszych merytorycznie i formalnie podstaw rozwoju. w innych krajach naszego obozu analogiczne ruchy nie mają podobnego autorytetu. On zresztą położył główne zasługi w utworzeniu ruchu tańca towarzyskiego w szeregu krajów naszego obozu. Na arenie międzynarodowej jest jedynym tak wysoce cenionym autorytetem z państw Bloku Demokracji Ludowej”.

Profesor Marian Wieczysty zmarł 16 stycznia 1986 r. w Krakowie. Pochowany został w Krakowie na Cmentarzu Rakowickim. w pamięci tych, co go znali, pozostał jako tytan pracy, całkowicie oddany tańcowi.

Wkład M. Wieczystego w rozwój tańca towarzyskiego w Polsce był ogromny. Usystematyzował on nauczanie tańca na poziomie tzw. użytkowym, stworzył system współzawodnictwa tanecznego, system kształcenia nauczycieli i instruktorów tańca towarzyskiego, nomenklaturę taneczną w zakresie nauczania tańca na poziomie współzawodnictwa artystyczno-sportowego. Organizując dzisiaj różnego rodzaju kursy kwalifikacyjne niejednokrotnie opieramy się o te definicje i pojęcia. Wykształcił rzesze nauczycieli i instruktorów, którzy rozpowszechnili taniec towarzyski w naszym kraju. Opracował wiele materiałów metodycznych, był autorem dwóch książek.

Propagował w naszym kraju różne nowości oraz inne formy taneczne jak: rock and roll czy tańce, które dzisiaj nazywamy free style. Za swoją pracę był nagrodzony wieloma odznaczeniami, miedzy innymi prestiżową nagrodą taneczną na świecie Carl Alan Overseas Award 81, wręczoną przez członka rodziny królewskiej w Wielkiej Brytanii oraz Krzyżem Komandorskim Orderu Odrodzenia Polski. Dzieło prof. Mariana Wieczystego w 2006 r. obchodzi 50-lecie istnienia.

Andrzej Golonka