Studencki ruch naukowy

Mariusz Szubert

Zagraniczne praktyki studenckie we Freiburgu

W maju 2001 r. została nawiązana współpraca z Wydziałem Geografii Wyższej Szkoły Pedagogicznej we Freiburgu w zakresie wymiany grup studenckich. Wstępny projekt praktyk studenckich opracowali: prof. dr Heinz Nolzen - dziekan Wydziału III Wyższej Szkoły Pedagogicznej we Freiburgu, Herbert Wetzler - Starszy Radca Akademicki na tym samym wydziale oraz dr Wiktor Osuch i dr Mariusz Szubert, który z ramienia Instytutu Geografii AP zajął się organizacją pobytu w Polsce studentów z Freiburga. Od dwóch lat współorganizatorami praktyk są  także dr Radosław Uliszak i prof. dr Gudrun Ringel.

Zajęcia w Alzacji. Neue Breisach (Francja) - 2004 r.

Zajęcia trwają jeden tydzień, prowadzone są w formie regionalnych ćwiczeń terenowych, w 10-osobowych grupach. Zasadniczym celem zajęć jest kompleksowa charakterystyka regionów obejmująca tematykę fizycznogeografi zną, społeczno-gospodarczą oraz kulturową. W  południowo- zachodnich Niemczech są to: Schwarzwald, Oberreihntiefl and oraz Südschwäbisch Gäue, zaś we wschodniej Szwajcarii - przy granicy z Włochami - Region Bernina w Alpach Retyckich. W południowej Polsce: Podhale i Tatry oraz Wyżyna Krakowsko-Częstochowska i Górnośląski Okręg Przemysłowy.

Prowadzone przez prof.  dr H. Nolzena, prof.  dr G. Ringel i AOR H. Wetzlera ćwiczenia terenowe zajmują ważne miejsce w procesie kształcenia naszych studentów. Wynika to zarówno z różnorodności tematyki, jak i metodyki prowadzenia spotkań.

Zajęcia rozpoczynamy, prowadzoną przez prof. dr G. Ringel, wycieczką miejską. Jej celem jest charakterystyka Freiburga, historii i funkcji miasta. Freiburg - miejsce niezwykle urokliwe, o bogatej historii (m.in. dawna stolica Badenii), leży nad Dreisam, u podnóża Schwarzwaldu. Jest znacznie mniejsze od Krakowa, liczy ok. 200 tys. mieszkańców. Jednak podobnie jak Kraków jest to miasto magiczne, przyciągające zarówno turystów, jak i młodzież, która przybywa tutaj, aby studiować m.in. na jednym z najstarszych w Niemczech uniwersytetów. Niepowtarzalny klimat Freiburga tworzą liczne imprezy kulturalne oraz rzesze studentów, zmierzających niemal zawsze w stronę pięknej starówki.

Osobliwością starej części Freiburga są  Behle, czyli ciągnące się wzdłuż ulic, zasilane wodą z Dreisam odkryte kanały. W upalne dni zimna woda doskonale schładza powietrze. Stare miasto rozplanowane jest podobnie jak w Krakowie. Środkową część zajmuje Plac Katedralny, na którym wznosi się ogromna, romańsko-gotycka katedra. Do placu wiodą wąskie uliczki, każda o swoistym klimacie tworzonym przez pięknie odnowione kamieniczki, kawiarenki, galerie, restauracje.

Na lodowcu Pers - 2004 r.

Okolice Freiburga, ze względu na  przyrodniczą różnorodność, są niezwykle interesujące dla geografów. Nasi studenci poznają je w trakcie wycieczek terenowych - w Schwarzwaldzie, na Nizinie Górnoreńskiej, na Kaisersthul oraz w Wogezach (Francja). Poznajemy również Alzację, której oblicze kształtowały przeplatające się w przeszłości wpływy francuskie i  niemieckie. Dzisiaj zaszłości historyczne nie mają już znaczenia, a niektóre przedsięwzięcia gospodarcze, np. regulacja Górnego Renu, są symbolem współpracy zwaśnionych niegdyś państw.

W trakcie ćwiczeń w Dolinie Górnego Renu dominuje tematyka ekonomiczno-geograficzna, zwłaszcza z zakresu geografii rolnictwa. Nasi studenci mają możliwość porównania gospodarki rolnej zarówno po stronie niemieckiej, jak i francuskiej. Z racji korzystnych warunków (dobre gleby i łagodny klimat) to właśnie tutaj koncentrują się uprawy pszenicy, buraków cukrowych, szparagów, warzyw (pomidory, ogórki, kapusta), także plantacje winorośli. Każdego roku odwiedzamy winnice na Kaisersthul oraz w na Przedgórzu Wogezów.

Kaisersthul to szczególne miejsce w dolinie Górnego Renu. W dosłownym tłumaczeniu nazwa oznacza krzesło cesarza. Już z  daleka zobaczymy majestatycznie wznoszące się nad pagórkowatą wysoczyzną wzgórze, częściowo zalesione. Na mapach geologicznych miejsce to  wyraźnie się wyróżnia, gdyż obok skał osadowych, głównie wapieni, występują skały magmowe (np. karbonatyt, fonolit), które przykrywa gruba - miejscami na 30 m - pokrywa lessu. Kaisersthul wyróżnia się również łagodnym śródziemnomorskim klimatem. On i dobre gleby zarazem stały się podstawą wielowiekowej uprawy winorośli. Od początku lat 40., przez blisko 30 lat, przeprowadzono gruntowne odnowienie winnic. Polegało ono na scaleniu rozdrobnionych plantacji, uformowaniu sztucznych teras - przez co o Kaiserstuhl mówi się potocznie „małe Chiny” - oraz na wprowadzeniu odpowiednio dobranych szczepów winorośli. Dzięki tym zabiegom wino z Kaisersthul zaliczane jest do  najlepszych win niemieckich.

Studenci z Krakowa w czasie ćwiczeń prowadzonych we Freiburgu - 2005 r.

Winiarstwo kształtuje oblicze wielu miasteczek i wsi, które urzekają swoim niepowtarzalnym kolorytem, np. Dambach La Ville, Riquewihr, u podnóża Wogezów, oraz Sasbach, Breisach, Oberbergen, Eichstetten, Bötzingen na  Kaisersthul. W Sasbach, w Spółdzielni Winogrodniczej (Winzergenossenschaft) poznaliśmy proces produkcji wina, a w Prywatnej Piwnicy Win Musujących „Gelderman” (Privatsektkel- lerei) w Breisach sposób wytwarzania szampana z wina sprowadzanego z Szampanii. Pobyt w obydwu firmach zakończyła degustacja produktów odbywająca się w stylowych wnętrzach lub piwnicach.

Na trasie ćwiczeń znajduje się również Strassburg. Naszym celem jest wizyta w Parlamencie Europejskim. Zwiedzanie gmachów Rady Europy połączone jest z seminariami, w czasie których pracownicy Parlamentu lub akredytowani przy nim dziennikarze podejmują aktualne problemy polityczne lub gospodarcze w Unii Europejskiej oraz odpowiadają na pytania stawiane przez naszych studentów.

Szczególne miejsce w programie praktyk zajmują ćwiczenia z geomorfologii glacjalnej. Odbywają się one w Regionie Bernina na  pograniczu szwajcarsko-włoskim (w sezonie letnim) lub w Alpach Berneńskich. W Regionie Bernina ćwiczenia trwały 2 dni. Bazą wypadową było schronisko górskie Diavolezza (2973 m n.p.m.). Kilkugodzinna wędrówka z Diavolezza do Morteratsch (przez lodowce Pers i  Morteratsch) jest wspaniałą ilustracją tematyki glacjalnej, realizowanej na wykładach i ćwiczeniach z  geomorfologii. Studenci poznają poszczególne części lodowca (pole firnowe, jęzor, bramę lodowcową) oraz działalność transportową (morena środkowa) i akumulacyjną lodowca (morena boczna, denna i czołowa).

Ćwiczenia te mają ogromną wartość dydaktyczną. Na stosunkowo niewielkim terenie można pokazać i omówić najważniejsze zagadnienia geomorfologii glacjalnej. Ponadto podejmujemy problem zaniku lodowców w Alpach oraz pokazujemy sukcesję roślin w uwolnionej od lodu części doliny Morteratsch. W poznawaniu świata roślin pomagali nam botanicy: prof. dr Herbert Lange oraz dr Andrzej Kornaś. Bogaty materiał dokumentacyjny zebrany w czasie ćwiczeń glacjalnych wykorzystywany jest zarówno na zajęciach programowych z geomorfologii, jak i  również na zebraniach naukowych Zakładu Geografii Fizycznej oraz zebraniach Koła Naukowego Geografów i odczytach Polskiego Towarzystwa Geograficznego.

Schwarzwald to kolejny region uwzględniany w naszych ćwiczeniach. Poznajemy najpopularniejszą wśród turystów jego część - Hoch Schwarzwald. Tematyka zajęć jest bardzo zróżnicowana: zależność pomiędzy budową geologiczną i rzeźbą terenu, rzeźba gór średnich, przykłady form polodowcowych, zagospodarowanie turystyczne oraz rola turystyki w gospodarce regionu. Odwiedzamy najwyższy szczyt Schwarzwaldu - Feldberg (1493 m n.p.m.), znane ośrodki turystyczne (Titisee) oraz uzdrowiska - Baden-Baden, a także ciekawe doliny - Wutachschlucht, gdzie omawiamy szczegóły budowy geologicznej wschodniego Schwarzwaldu.

Wręczenie Medalu Akademii Pedagogicznej w Krakowie panu Herbertowi Wetzlerowi.

Doceniając wkład prof. dr H. Nolzena i  AOR H. Wetzlera w organizację ćwiczeń terenowych dla naszych studentów w Niemczech Senat Akademii Pedagogicznej na wniosek Instytutu Geografii uhonorował ich Medalem Akademii Pedagogicznej. W bieżącym roku akademickim obaj panowie przechodzą na emeryturę. Dziękując im za trud wniesiony w organizację praktyk wyrażamy nadzieję, że współpraca w zakresie wymiany grup studenckich będzie kontynuowana.

Mariusz Szubert