Nauka 

Władysław Błasiak

Co z tą fizyką?

...Nie brakłoby tematów, bo łączy nas wiele.
Ta sama gwiazda trzyma nas w zasięgu.
Rzucamy cienie na tych samych prawach.
Próbujemy coś wiedzieć, każde na swój sposób...
 
Fragment Milczenia roślin Wisławy Szymborskiej
 

„Fizyka jest trudna” - skarżą się uczniowie. „Jest jednym z najbardziej nielubianych szkolnych przedmiotów” - alarmują pedagodzy. „Jest kosztowna” - użalają się urzędnicy odpowiedzialni za budżety szkół i wyższych uczelni

Jeśli tak jest, to trzeba zmniejszyć liczbę godzin w szkolnych programach - powiadają ministerialni urzędnicy (i zmniejszają). Należy zlikwidować kierunek kształcenia - wtórują uczelniani uzdrowiciele (i czekają na halny wiatr). Zamiast jednego fizyka można przecież wykształcić kilku humanistów - kalkulują.
 
W historycznym opracowaniu Michaela Harta pt. 100 postaci, które miały największy wpływ na dzieje ludzkości, dokonano próby wskazania najwybitniejszych postaci w historii świata. Historia magistra vitae est. Jedynym kryterium wyboru postaci był zakres ich wpływu na losy ludzkości. Każdy wybór tego typu jest subiektywny, ale nie jest chyba dziełem przypadku, że na 100 wybranych, najbardziej wpływowych na losy świata postaci, znalazło się aż 11 fizyków: Izaak Newton (pozycja 2 na liście, tuż obok największych przywódców religijnych), Albert Einstein (pozycja 10), Galileusz (12), Michael Faraday (23), James Clerk Maxwell (24), Werner Heisenberg (46), Ernest Rutherford (56), Max Planck (59), Wilhelm Conrad Röentgen (71), Enrico Fermi (76), Leonard Euler (77). Nasza Maria Skłodowska-Curie została umieszczona w drugie setce, na liście rezerwowej obok Archimedesa, Leonarda da Vinci, Benjamina Franklina i kilku innych wybitnych uczonych. Pośród 100 najbardziej wpływowych na losy świata postaci znalazły się tylko dwa nazwiska pisarzy: Szekspira (pozycja 31) i Homera (98).
 
Mimo, że odkrycia fizyków zrewolucjonizowały technikę, jakże często zapominamy o ich zasługach przy konstrukcji takich urządzeń, jak np.: samochód, samolot, radio, magnetowid, telefon, telewizor, laser, radar, szkła kontaktowe, mikroskop, aparat rentgenowski, ultrasonograf, tomograf, komputer, internet, GPS?
 
Fizyka rozwinęła język opisu świata materialnego. Wyjaśniła większość obserwowanych zjawisk przyrodniczych. Pozwoliła precyzyjnie przewidzieć mnóstwo przyszłych zdarzeń. Przewidywanie przyszłości, np. położeń ciał niebieskich (planet, planetoid, księżyców, komet i satelitów), przewidywanie właściwości materii w określonych warunkach, stanów elektrycznych i magnetycznych, przemian energetycznych - to umiejętność, za którą warto płacić najwyższą cenę.
 
Metody badawcze fizyki stanowią metodologiczny wzorzec dla innych nauk przyrodniczych (astronomii, chemii, biologii, geofizyki), medycyny, a także i dla niektórych nauk humanistycznych.
 
Odkrycia fizyków zrewolucjonizowały nie tylko technikę i gospodarkę, ale również wywarły ogromny wpływ na politykę, stosunek do religii, sztukę, filozofię.
 
Czy ogromny postęp związany z badaniem bezdusznej materii przyczynia się do uduchowienia świata? Czy fizyka kojarzy się Państwu z po stępem, czy może tylko z bombą atomową i Czarnobylem?
 
Czy studenci nauk humanistycznych właściwie rozumieją takie pojęcia, jak: perpetuum mobile, determinizm, dualizm korpuskularno-falowy, stan kwantowy, Big Bang, ekspansja Wszechświata, czarna dziura? Czy potrafią wyjaśnić, dlaczego buduje się matematyczne modele rzeczywistości? Czy zdają sobie sprawę z tego, w jaki sposób wyznacza się wiek gwiazd, skamielin i papirusów? Jak mierzy się temperaturę odległych gwiazd? Czy wiedzą skąd się biorą barwy kwiatów, miraże, tęcze, zorze polarne i błękit nieba?
 
Studenci kierunków przyrodniczych naszej uczelni mają w programach studiów obowiązkowe bloki tzw. przedmiotów humanistycznych. Słuchacze kierunków humanistycznych (oprócz filozofii) nie studiują wiedzy przyrodniczej. Dlaczego akcja nie równa się reakcji?
 
Proponujemy serię wykładów popularnonaukowych z zakresu fizyki i astronomii dla studentów kierunków humanistycznych. Mamy nadzieję, że zainteresują one przyszłych nauczycieli-humanistów.
 
Niżej podajemy przykładowe tematy wykładów, możliwe do zamówienia w Instytucie Fizyki: Co zawdzięczamy geniuszowi Izaaka Newtona?; Dlaczego Słońce świeci?; Co to znaczy, że coś się z czegoś składa, czyli o cząstkach elementarnych, z których składa się każdy z nas?; Co medycyna zawdzięcza fizyce?; Czy Biblia jest podręcznikiem astronomii?; Czy istnieją smoki, czyli jak weryfikować hipotezy?; Jak powstaje tsunami?; Co fizyka mówi na temat życia krasnoludków?; O nazwach ciał niebieskich; Zjawiska fizyczne i astronomiczne w sztuce (poezji, malarstwie, rzeźbie, muzyce); Pomiary czasu. Kalendarz dawniej i dziś. Jaki czas pokazuje zegar słoneczny?; Mitologia nieba; Analiza literackich opisów zjawisk przyrodniczych; Światło i barwy w przyrodzie; „Astronomiczne” zwiedzanie Krakowa; Od żaby do radia; Mechanika kwantowa dla humanistów; Możliwości życia we Wszechświecie.
 

Władysław Błasiak