Janusz Wojtycza
Wspomnienia o Janie Flisie
Jan Flis (1912–1993), geograf, prof. dr hab., por., żołnierz Brygady Karpackiej i II Korpusu, podharcmistrz. Urodził się 20 lipca 1912 r. w Nowym Sączu jako syn adwokata – dr. Stanisława Flisa (1872– –1933) i Marii z Olszewskich (zm. 1943), w rodzinie o tradycjach prawniczych i nauczycielskich. Dziadek ojczysty, pochodzenia chłopskiego, był nauczycielem gimnazjalnym, dziadek macierzysty Tadeusz Olszewski – adwokatem i burmistrzem Nowego Sącza.
Jan Flis
Jan Flis miał trzy siostry: Marię (nauczycielka gimnazjum, uczestniczka tajnego nauczania, więziona przez hitlerowców), Stanisławę (adwokat, uczestniczka konspiracji, zam. Kalczyńska) i Zofię (nauczycielka) oraz brata Tadeusza (1909–1927). Do 1922 r. uczęszczał do Szkoły Powszechnej im. A. Mickiewicza a następnie do I Państwowego Gimnazjum im. Jana Długosza w Nowym Sączu, gdzie zdał maturę w 1930 r. W latach 1930–1935 studiował geografię i pedagogikę na Wydziale Filozoficznym Uniwersytetu Jagiellońskiego. Od października 1930 do października 1931 r. był drużynowym 3. Krakowskiej Drużyny Harcerzy. 12 marca 1931 r. otrzymał stopień podharcmistrza. Do lutego 1932 r. był hufcowym harcerzy w Nowym Sączu. Należał również do akademickiej drużyny starszoharcerskiej „Watra” i Polskiego Towarzystwa Tatrzańskiego, a od roku 1930 był czynnym członkiem Koła Geografów UJ. Studia ukończył w roku 1934 uzyskaniem stopnia magistra filozofii w zakresie geografii. Pracę zawodową rozpoczął jeszcze jako student, pełniąc od września 1933 r. funkcję młodszego asystenta na UJ, jednak po dwóch latach zrezygnował z asystentury i podjął pracę jako nauczyciel w gimnazjum i liceum w Starachowicach. W roku 1936 uzyskał dyplom nauczyciela szkół średnich: ogólnokształcących i zawodowych, w zakresie nauczania geografii i geologii. Po sześciu miesiącach pracy w Starachowicach przeniósł się do Warszawy, gdzie pracował w Biurze Planowania Regionalnego Ziem Górskich i Redakcji Słownika Geograficznego Państwa Polskiego i Krajów Sąsiednich. Równocześnie był nauczycielem geografii w Prywatnym Gimnazjum i Liceum Stowarzyszenia Dyrektorów Szkół Średnich Ogólnokształcących i Zawodowych oraz w Gimnazjum i Liceum im. J. Zamojskiego. Dzięki swemu talentowi dydaktycznemu, młodzieńczej energii i gruntownemu przygotowaniu merytorycznemu potrafił, w trudnym środowisku tej szkoły, stworzyć przyjacielską atmosferę. Był także opiekunem kół krajoznawczych młodzieży. Już w roku 1936 opublikował na łamach „Spraw Morskich i Kolonialnych” artykuł na temat ukształtowania wybrzeży Bałtyku i jego znaczenia dla żeglugi, a w roku 1939 dwa artykuły: o obszarach letniskowo-wypoczynkowych środkowej części Karpat na łamach „Rocznika Ziem Górskich” i o Sądecczyźnie na łamach „Rocznika Sądeckiego”. W ostatnim roku przed wojną pełnił jako wolontariusz obowiązki młodszego asystenta w Katedrze Antropogeografii Uniwersytetu Warszawskiego. Przygotował i złożył rozprawę doktorską, ale wybuch wojny uniemożliwił mu przeprowadzenie przewodu. W chwili wybuchu wojny zgłosił się jako ochotnik do oddziałów broniących Lwowa. Uczestniczył w walkach pod Brzuchowicami jako kanonier pułku artylerii lekkiej, a po kapitulacji – w listopadzie 1939 r. – przekroczył granicę węgierską. Na Węgrzech współorganizował polskie szkolnictwo, a następnie pracował w harcerskim obozie dla młodzieży-uchodźców w Somlószölles-Szikszó jako kierownik dydaktyczny gimnazjum i liceum. Rozwój sytuacji wojennej spowodował, że przez „zieloną granicę” przedostał się z grupą młodzieży do Jugosławii (Zagrzeb, Belgrad), a następnie do Konstantynopola, przez Anatolię do Mersyny koło Tarsu, a stamtąd statkiem „Warszawa” do Palestyny, gdzie w Haifie wstąpił do Samodzielnej Brygady Strzelców Karpackich. Wraz z tą brygadą odbył kampanię libijską (Tobruk, Bardija, El Ghazala), po czym wrócił do Palestyny. Po ukończeniu szkoły podchorążych został przeniesiony do II Korpusu Polskiego, z którym przemierzył szlak bojowy we Włoszech (Monte Cassino, Ancona, Bolonia), skąd w roku 1946 trafił do Wielkiej Brytanii. Służył tam w Polskim Korpusie Przysposobienia i Rozmieszczenia. Opublikował w roku 1947 na łamach „Bellony” pierwszy swój powojenny artykuł pt. Związek geograficzny dorzecza Odry z Polską. Służbę wojskową zakończył w stopniu porucznika. Do Polski wrócił w lipcu 1947 r. i objął stanowiska nauczyciela w Publicznej Średniej Szkole Handlowej i dyrektora Zasadniczej Szkoły Zawodowej nr 2 w Nowym Sączu. We wrześniu 1948 r. został starszym asystentem w Instytucie Geografii UJ. Pełniąc tę funkcję, pracował równocześnie w Wyższej Szkole Nauk Społecznych, Akademii Górniczo-Hutniczej i Wojewódzkim Ośrodku Doskonalenia Kadr Nauczycielskich, a od 1952 r. w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie. W tym czasie opracował dwuczęściowy skrypt do kartografii i topografii, z których zajęcia prowadził. Opublikował również 8 artykułów na łamach „Poznaj Świat” oraz trzy broszury w serii „Wiedzy Powszechnej”. W roku 1951 uzyskał stopień doktora filozofii na podstawie pracy pt. Kras gipsowy Niecki Nidziańskiej, opublikowanej przez PWN w 1954 r. Po uzyskaniu doktoratu opublikował szereg prac z zakresu geografii fizycznej oraz dydaktyki szkoły wyższej i dydaktyki geografii. 31 grudnia 1954 r. otrzymał tytuł zastępcy profesora WSP w Krakowie, a 27 kwietnia 1956 r. tytuł docenta, nadany mu przez Centralną Komisję Kwalifikacyjną dla Pracowników Nauki. Od roku 1960 pełnił funkcję etatowego docenta w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie. W roku 1960 uzyskał półroczne stypendium zagraniczne UNESCO, w związku z czym wyjechał do Abisynii. W latach 1957–1972 był kierownikiem Katedry Geografii Fizycznej WSP. Równocześnie w latach 1960–1962 i 1964–1967 przez trzy kadencje był dziekanem Wydziału Geograficzno-Biologicznego. Zyskał znaczne uznanie ze strony środowiska akademickiego dla swych osiągnięć w pracy na tym stanowisku. Zainicjował wprowadzenie do programu studiów wakacyjnych praktyk terenowych oraz przedmiotu geografia fizyczna ogólna. Opracował programy nauczania szeregu przedmiotów na studiach geografii w WSP i WSN. Wyrażał przekonanie, że najważniejszym obowiązkiem pracownika wyższej uczelni jest dydaktyka. Prowadził wykłady z kartografii i topografii, geomorfologii, geografii fizycznej Polski, hydrografii i oceanografii, biogeografii i geografii fizycznej ogólnej; wygłaszał również prelekcje w Polskim Towarzystwie Geograficznym. W latach 1955– –1957 był przewodniczącym oddziału krakowskiego tej organizacji, członkiem Wydziału Nauki, a później członkiem Sekcji Geografii Szkolnej jej Zarządu Głównego. Był także kuratorem Koła Naukowego Studentów Geografii WSP. 10 lipca 1970 r., kiedy Rada Państwa nadała mu tytuł naukowy profesora nadzwyczajnego nauk przyrodniczych, miał w swoim dorobku aż 83 oryginalne opracowania naukowe, a wśród nich szereg skryptów i podręczników. W roku 1971 organizował Instytut Geografii WSP, którego dyrektorem był do roku 1976. Równocześnie w latach 1971–1984 był kierownikiem Zakładu Dydaktyki Geografii, a w latach 1974–1978 kierownikiem Zaocznego Studium Doktoranckiego, przewodniczącym komitetu redakcyjnego czasopisma „Geografia w Szkole”, wiceprzewodniczącym Komitetu Głównego i wiceprzewodniczącym Jury Olimpiady Geograficznej, odpowiedzialnym za przygotowanie zadań. Był promotorem prac doktorskich i opiekunem naukowym habilitacji z zakresu dydaktyki geografii. W roku 1977 wydał swoją najbardziej znaną i często wznawianą pracę Szkolny słownik geograficzny. Skoncentrował się na zagadnieniach treści nauczania geografii fizycznej, w tym strukturyzacji geograficznej wiedzy ucznia, wychowawczych funkcjach geografii i nauczaniu problemowym geografii. Nadal bliska mu była także dydaktyka szkoły wyższej. Przeszedł na emeryturę we wrześniu 1982 r. Do roku 1988 pracował jeszcze na uczelni początkowo na godzinach zleconych, a od roku 1984 w wymiarze 1/3 etatu. Do końca życia zachował pełną sprawność intelektualną. Opracował łącznie 134 publikacje, wypromował ponad 300 magistrów i 13 doktorów. W jego dorobku ważne miejsce zajmują akademickie podręczniki, wśród których na szczególną uwagę zasługują: Geografia fizyczna części świata (1964), Kartografia w zarysie (1966) i Wstęp do geografii fizycznej (1969). Przybliżył i udostępnił wiele opracowań obcojęzycznych, tłumacząc z języka angielskiego prace J. N. Bakera (1959), P. E. Strzeleckiego (1960) i O’Della (1961). Od roku 1948 był członkiem ZNP, należał również do PTTK, gdzie pełnił funkcje wiceprezesa Oddziału Beskid i członka redakcji „Wierchów”. Zwiedził 23 kraje Europy, Azji i Afryki. Posiadał duży zbiór znaczków głównie o tematyce przyrodniczej oraz zbiór numizmatów. Stał zawsze na straży poprawności naukowej, a krytyczne uwagi jasno i odważnie formułował. Był przy tym człowiekiem skromnym i pracowitym, dążącym do doskonałości, dla którego rzetelna praca, połączona z pasją badawczą stanowiły sens życia.
Zmarł 9 grudnia 1993 r. w Krakowie. Został pochowany na Cmentarzu Rakowickim w Krakowie, żegnany przez liczne grono uczniów, współpracowników i nauczycieli. 9 grudnia 1998 r. w gmachu I Liceum Ogólnokształcącego im. J. Długosza w Nowym Sączu została odsłonięta tablica ku czci prof. J. Flisa.
Był odznaczony Krzyżem Walecznych (1944), Srebrnym Krzyżem Zasługi z Mieczami (1944), Medalem Wojska (1945), Krzyżem Monte Cassino (1944), Africa Star (1943), Italy Star (1945), Defence Medal (1945) i Medal for the War 1939–1945 (1945), a po wojnie Krzyżem Oficerskim (1985) i Krzyżem Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski (1964), Złotym Krzyżem Zasługi (1959), Medalem Komisji Edukacji Narodowej (1976), Medalem (1979) i Złotą Odznaką Polskiego Towarzystwa Geograficznego. Posiadał tytuł Zasłużonego Nauczyciela PRL (1973) oraz honorowe członkostwo Polskiego Towarzystwa Geograficznego. W roku 1967 otrzymał nagrodę II stopnia Ministra Oświaty i Szkolnictwa Wyższego za wybitne osiągnięcia naukowe, a w latach 1964– 1982 szereg nagród Rektora WSP.
4 lipca 1939 r. zawarł związek małżeński z Jadwigą Grochowalską (1912–1995, nauczycielka). Miał córki: Małgorzatę (mgr inż. budownictwa wodnego, zamężna Mościńska) i Teresę (mgr inż. geofizyk, nauczycielka V LO, zamężna Mach) oraz syna Jana Tadeusza (1950–1954).
Janusz Wojtycza
