Małgorzata Nodzyńska
Międzynarodowa konferencja
Badania w dydaktyce chemii
26–27 czerwca 2004 r. odbyła się w Krakowie międzynarodowa konferencja nt. „Badań w dydaktyce chemii”, zorganizowana przez Pracownię Dydaktyki Chemii z Katedry Akademii Pedagogicznej im. Komisji Edukacji Narodowej. w konferencji wzięło udział pięćdziesięciu ośmiu naukowców z pięciu krajów (Polski, Czech, Słowacji, Rosji i Stanów Zjednoczonych) reprezentujących dwadzieścia cztery wyższe uczelnie. Uczestnicy konferencji byli przedstawicielami zarówno wydziałów chemicznych i przyrodniczych, jak i pedagogicznych. w ciągu dwudniowych obrad wygłoszono cztery wykłady monograficzne, trzydzieści cztery referaty i zaprezentowano sześć posterów dotyczących różnych aspektów badań w dydaktyce chemii
Konferencję, w imieniu prof. Michała Śliwy, rektora AP, otworzył prorektor ds. studenckich prof. Marian Zakrzewski. Ciepłymi słowami wszystkich uczestników konferencji powitała kierownik Katedry Chemii, prof. Maria Jolanta Korohoda. Pani profesor przewodniczyła też pierwszej sesji, obejmującej obrady plenarne.
Wykład wprowadzający, nt. roli badań w dydaktyce chemii, wygłosił przewodniczący konferencji, dr Jan Rajmund Paśko. w odczycie poruszono wiele ważnych i ciekawych problemów dotyczących dydaktyki chemii, rozwijanych później przez uczestników konferencji zarówno w kolejnych wystąpieniach, jak również w rozmowach kuluarowych.
Jednym z poruszonych zagadnień była rola i miejsce dydaktyki chemii w systemie kształcenia oraz w strukturze specjalności naukowych. w Polsce dydaktyki szczegółowe nie są jeszcze specjalnie doceniane. Trudniej, aniżeli w krajach ościennych[*], zdobywa się kolejne stopnie naukowe z dydaktyk przedmiotowych, czemu przeciwni są tak pedagodzy, jak i przedstawiciele interesującej nas dyscypliny naukowej. Często też myli się dydaktykę nauczania z metodyką uczenia i sprowadza ją do roli tylko instrumentalnej.
Kolejnym ważnym wątkiem wystąpienia J. R. Paśki były rozważania dotyczące sposobu prowadzenia badań w dydaktyce chemii. Obecnie przeważają w niej badania ilościowe (weryfikujące i diagnostyczne) – relacje z tego typu badań dominowały też w referatach wygłoszonych przez uczestników konferencji. Badania ilościowe podają nam informacje, jaki procent badanych potrafi poprawnie rozwiązać dany problem, a tym samym odpowiadają na pytanie, jaki procent badanych nie potrafi rozwiązać tego problemu. Nie dają jednak one odpowiedzi na bardzo ważne pytanie, dlaczego tak się dzieje? Na pytanie o przyczyny trudności w rozumieniu chemii przez uczniów mogą bowiem odpowiedzieć tylko badania jakościowe. Biorąc pod uwagę, iż chemia jest powszechnie postrzegana jako przedmiot trudny i niezrozumiały, wydaje się, że w celu zwiększenia efektywności kształcenia chemicznego i większego zainteresowania omawianą dziedziną, wśród uczniów należy prowadzić badania jakościowe na szeroką skalę.
Wygłaszane wykłady i referaty koncentrowały się wokół kilku istotnych zagadnień. Najliczniej były reprezentowane badania diagnostyczne dotyczące pomiaru osiągnięć studentów z przedmiotu na różnych kierunkach studiów. Nieco mniejszym zainteresowaniem cieszyły się badania zastosowania komputerów i internetu w nauczaniu chemii na poszczególnych poziomach kształcenia. Wśród tych badań wyróżniała się jednakże grupa wystąpień omawiających wpływ wizualizacji pojęć chemicznych na poziom ich zrozumienia przez uczniów. Część wystąpień dotyczyła poza tym badań rozumienia podstawowych terminów chemicznych przez uczniów (w tym uczniów dyslektycznych). Natomiast osobny dział stanowiły wystąpienia dotyczące elementów chemii w nowowprowadzonym przedmiocie szkolnym „przyroda”.
Konferencja sprzyjała ponadto ćwiczeniu kompetencji językowych jej uczestników, albowiem zgodnie z przyjętym założeniem, iż języki słowiańskie mało się od siebie różnią, zarówno referaty, jak i następujące po nich dyskusje, odbywały się w językach narodowych. Założenie okazało się w pełni słuszne. Potwierdziły go zresztą nie tylko obrady – w pełni zrozumiałe dla wszystkich gości – ale też część artystyczna w wykonaniu samych uczestników konferencji – po uroczystej kolacji nastąpiły śpiewy przy gitarze i wzajemne uczenie się ludowych piosenek.
Podsumowując obrady uczestnicy stwierdzili, że konferencje poświęcone badaniom dydaktyki chemii są niezbędne, ponieważ umożliwiają one wymianę doświadczeń w zakresie nowo prowadzonych badań naukowych przez różne ośrodki badawcze, a także umożliwiają wymianę doświadczeń dotyczących pracy dydaktycznej z młodzieżą akademicką. w wyniku takich spotkań nawiązuje się też bliższa współpraca naukowa, nawet pomiędzy oddalonymi ośrodkami – przykładem takiej współpracy było jedno z wystąpień, w którym omawiano wyniki badań prowadzonych równolegle w Czechach przez pracowników Uniwersytetu w Hradec Kralove i w Polsce – przez pracowników Akademii Pedagogicznej.
W związku z tym kolejna konferencja na temat badań w dydaktyce chemii planowana jest na rok 2006. Już teraz zapraszamy na nią serdecznie wszystkich zainteresowanych, których prosimy o przesłanie proponowanego tematu konferencji z zakresu badań w dydaktyce chemii na adres: mnodzyn@ap.krakow.pl). Równocześnie informujemy, że pełne teksty artykułów z ubiegłorocznej konferencji zostaną opublikowane w najbliższym czasie w formie książki. Natomiast, w celu szerszego udostępnienia wyników badań, przewidujemy zamieszczenie wygłoszonych wystąpień w internecie, na stronie naszej katedry.
Małgorzata Nodzyńska
* Por. M. Bilek, Doktorska studia z didaktiky chemie ve vybranych zemich evropske unie a USA, [w:] „Aktualni otazky vyuky chemie”, Gaudeamus 2001.
