Z Krakowa do Grodna
Grodno jest jednym z najpiękniejszych miast na Białorusi, położonym malowniczo nad Niemnem w odległości ok. 30 km od granicy z Polską. Mieszka tam ponad 300 tys. ludności różnych nacji: Białorusini, Rosjanie, Polacy, Ukraińcy, Litwini, Żydzi, Ormianie, Tatarzy i inni. Miasto jest ważnym ośrodkiem nauki i kultury. Trzy szkoły wyższe, w tym uniwersytet, przyciągają zastępy studiującej młodzieży. Życie kulturalne skupia się wokół muzeum historyczno-archeologicznego na zamku królewskim i w domu-muzeum Elizy Orzeszkowej. Królewski zamek założony w końcu XI wieku, dawna siedziba księcia Litwy Witolda, a także króla Stefana Batorego, był miejscem ostatniego sejmu Rzeczypospolitej (w 1793 r.), tu też 25 XI 1795 r. abdykował król Stanisław August Poniatowski.
Kontakty naukowe Akademii Pedagogicznej w Krakowie z Państwowym Uniwersytetem w Grodnie nawiązane zostały w 1988 r. Powstała wówczas pierwsza w dziejach Białorusi (i jedyna dotąd w tym państwie) polonistyka na wyższej uczelni. Współpraca uczelni Krakowa i Grodna obejmuje wymianę dydaktyczną oraz naukową. W pierwszych latach działalności Katedry Języka Polskiego na uniwersytecie w Grodnie, pracownicy krakowskiej uczelni wykładali tam przedmioty literaturoznawcze i językoznawcze, a kadra naukowa uczelni grodzieńskiej doskonaliła w Krakowie zasady dydaktyki i znajomość języka polskiego. Na praktykach wakacyjnych wymieniali doświadczenia studenci obu uczelni. Po szesnastu latach współpracy nadal odbywają się staże naukowe doktorantów z Grodna w Krakowie. Tradycją są wspólne sesje naukowe poświęcone pisarstwu Elizy Orzeszkowej i Zofii Nałkowskiej, których biografia związana jest z nadniemeńskim grodem (ostatnia miała miejsce w Grodnie, w maju 2004 r.). Krakowska uczelnia organizowała w 1997 r. konferencję w stulecie wydania przez etnografa polskiego Michała Federowskiego (1853–1923) dzieła pt. Lud białoruski. Tematem konferencji w 2003 r. w Krakowie były języki i kultura Wielkiego Księstwa Litewskiego. Do ważniejszych wydarzeń Roku Mickiewiczowskiego należy międzynarodowa sesja naukowa poprzedzająca dwusetną rocznicę urodzin poety, która odbyła się w Grodnie i Nowogródku w 1997 r. W roku 2005 planowane są dwie konferencje: krakowska — nt. Słowiańskich języków urzędowych i prawnych. Współczesność i historia, oraz grodzieńska — poświęcona powtórnie mickiewiczowskiej rocznicy, na temat Przyjaźni, miłości, nienawiści i problemu „małej ojczyzny” w życiu i twórczości Adama Mickiewicza. Pokłosiem konferencji są książki w językach polskim, białoruskim i rosyjskim wydawane w Krakowie i Grodnie.
Historyczny szlak wiódł z Krakowa przez Lublin i Grodno do Wilna. Tędy podobno szedł pieszo z Wawelu, obok trumny swej ukochanej żony Barbary, ostatni z Jagiellonów, król Zygmunt August, do litewskiej stolicy. Naukowe podróże Kraków-Grodno i Grodno-Kraków okazują się nie tylko atrakcyjne, lecz także sentymentalne. Dzięki serdecznej gościnności uniwersytetu w Grodnie i sympatycznym wsparciom władz krakowskiej Akademii istnieje dla krakowian możliwość osobistego kontaktu z „krajem lat dziecinnych” autora Pana Tadeusza, a dla grodnian — spotkania z polską historią i współczesnością, spacery po królewskim mieście nad Wisłą. Grodno z uniwersytecką polonistyką zwraca się w stronę zachodnią, gdzie droga przez Kraków, jak w słynnym fragmencie z wiersza Mickiewicza Do
Joachima Lelewela:
„A tak gdzie się obrócisz, z każdej wydasz stopy,
Żeś znad Niemna, żeś Polak, mieszkaniec Europy.”
Poetycka wyobraźnia poety niech patronuje dalszej współpracy naszych Uczelni.
Maria Teresa Lizisowa
