Głosy o książkach 

Ryszard Terlecki

Wspomnienia Adama Tabora

Pamiętniki mają wiele odmian gatunkowych, z różnych też przyczyn bywały i są spisywane. Obok ciekawego obrazu życia minionej obyczajowości niosą istotny, choć nieraz trudny do wykorzystania, zasób wiadomości poszerzających i uzupełniających aktualną wiedzę historyczną. W przypadku pamiętnika autorstwa Adama Tabora mamy do czynienia ze swoistym podsumowaniem jego pełnego wydarzeń i podróży życia.

Autor urodzony w Rzeszowie, w rodzinie o tradycjach patriotycznych, dzieciństwo spędził we Lwowie, gdzie ukończył gimnazjum i związał się na całe życie z ruchem harcerskim. Ten wątek nie jest zbyt mocno uwydatniony w tekście pamiętnika, jednak wyczuwa się go wyraźnie w całej osobowości autora i jego poczynaniach. Jako 14-letni ochotnik brał udział w służbie pomocniczej w czasie wojny polsko-bolszewickiej. W roku 1924 zdał maturę i rozpoczął studia na Uniwersytecie Jana Kazimierza.

Już w latach gimnazjalnych wykazywał zamiłowanie do nauk przyrodniczych, które rozwijał pod opieką prof. B. Dybowskiego. Należał do Zarządu Towarzystwa Przyjaciół Dalekiego Wschodu, udzielającego wsparcia działalności Polonii na Dalekim Wschodzie. W czasie studiów miał kontakt m.in. z prof. E. Romerem i prof. H. Arctowskim, którego był asystentem. Prowadził badania atmosfery i z zakresu geologii. Brał udział w zjazdach i konferencjach. Należał do studenckich kół zainteresowań i organizacji.

Po ukończeniu studiów odbył służbę wojskową w Szkole Podchorążych Rezerwy, po czym w 1929 r. podjął pracę jako nauczyciel w Dolinie, a po sześciu latach przeniósł się do Jarosławia, z którym związał się już na zawsze. Prowadził tam szeroką działalność w zakresie metodyki geografii i w harcerstwie. Od czasów studenckich dużo podróżował, odwiedzając liczne kraje Europy, był nawet na Saharze.

Z końcem sierpnia 1939 r. został zmobilizowany jako oficer pułku artylerii ciężkiej. Odbył cały szlak bojowy pułku, który wchodził w skład Armii „Łódź”. Po złożeniu broni znalazł się w zbiorowym obozie jenieckim pod Warszawą. Następnie przebywał w oflagach Braunscheig, Hadamar i Hadamar-Berglager oraz Murnau. Zorganizował tam bibliotekę i uczestniczył w tajnej pracy harcerskiej.

Wyzwolony przez wojska amerykańskie pozostał w Murnau w Obozie Polskich Oficerów. Po zakończeniu wojny został oddelegowany do Wydziału Oświaty II Korpusu gen. W. Andersa we Włoszech, gdzie pracował do maja 1946 r., zaopatrując polskie obozy cywilne i wojskowe w książki polskie pozyskiwane w różnych państwach Europy. Później wrócił do Jarosławia i oddał się pracy nauczycielskiej oraz harcerskiej.

Był organizatorem i kierownikiem Ośrodka Metodycznego, członkiem Komisji Programów i Podręczników Ministerstwa Oświaty, wykładał również w Studium Nauczycielskim. Brał udział w kongresach Międzynarodowej Unii Geograficznej. Po reaktywowaniu harcerstwa w 1956 r. powrócił do czynnej pracy w tej organizacji.

Przez wiele lat prowadził wycieczki szkolne i obozy wędrowne po całym kraju. Był czynnym członkiem Polskiego Towarzystwa Geograficznego, w którym pełnił funkcję członka Zarządu Głównego, długoletnim prelegentem Towarzystwa Wiedzy Powszechnej oraz członkiem–założycielem PTSM, przewodnikiem beskidzkim i terenowym. Pracował w Towarzystwie Miłośników Jarosławia.

Opublikował szereg opracowań, w tym poradników metodycznych, prac naukowych oraz artykułów głównie z zakresu metodyki geografii i krajoznawstwa. Został odznaczony m.in. Krzyżem Oficerskim i Kawalerskim Orderu Odrodzenia Polski, Medalem Komisji Edukacji Narodowej, Złotym i Srebrnym Krzyżem Zasługi.

Już samo powyższe wyliczenie kolei życia autora wywołać może zainteresowanie jego pamiętnikiem. Młodość spędzona we Lwowie, kontakty i praca badawcza pod kierunkiem wybitnych naukowców. Doświadczenia podchorążego i młodego nauczyciela w małej miejscowości. Liczne podróże. Udział w kampanii wrześniowej i pobyt w oflagach. Później trudności odbudowy państwa i szkolnictwa. Wreszcie dorosłe życie — działalność społeczna i dalsze podróże.

Dodać przy tym należy, że autor jest wnikliwym i inteligentnym obserwatorem oraz obiektywnym sprawozdawcą wydarzeń, w których uczestniczy. Powstrzymuje się od pochopnych ocen i nie narzuca czytelnikowi swoich poglądów na opisywane fakty. Pamiętnik przygotowany do druku za życia autora został odrzucony przez KAW z uwagi na liczne fragmenty, ocenione przez recenzenta jako nienadające się do druku. Dopiero dziś, po 20 latach, istnieje możliwość opublikowania go bez sugerowanych wówczas poprawek.

Ryszard Terlecki