Tadeusz Milewski
Urodził się 17 maja 1906 r. Studiował na Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie językoznawstwo słowiańskie pod kierunkiem profesora Tadeusza Lehra-Spławińskiego i już jako student wydał w 1927 r. Dwie bulle wrocławskie z lat 1155 i 1245 („Prace Filologiczne” XI), a w r. 1929 uzyskał doktorat na podstawie pracy Przyczynki do dziejów języka połabskiego („Slavia Occidentalis” VIII). W tym też roku, wraz z T. Lehrem-Spławińskim przeniósł się do Krakowa, gdzie podjął zajęcia dydaktyczne na Uniwersytecie Jagiellońskim. W 1931 przedstawił na I Zjeździe Filologów Słowiańskich w Pradze referat o stanie badań nad językiem połabskim. Pogłębiał studia indoeuropeistyczne w Paryżu, a w r. 1933 habilitował się na Uniwersytecie Jagiellońskim na podstawie rozprawy Rozwój fonetyczny wygłosu prasłowiańskiego („Slavia” XI) i objął wykłady w Katedrze Filologii Słowiańskiej.
Wraz z innymi profesorami UJ został aresztowany 6 listopada 1939 i do jesieni 1940 r. przebywał w obozach koncentracyjnych w Sachsenhausen i Dachau, ale nawet tam nie zaprzestał działalności naukowej. Pod wpływem profesora Tadeusza Kowalskiego zainteresował się językami tureckimi i powziął zamiar napisania syntezy języków świata. W czasie okupacji uczestniczył w tajnym nauczaniu, rozpoczął też pracę nad Zarysem językoznawstwa ogólnego, którego część pierwsza Teoria językoznawstwa, ukazała się w 1947 r. w Lublinie (cz. 2 Rozmieszczenie języków wyszła w 1948 r.). Planowana część 3 Typologia, nigdy nie została ukończona.
W 1946 r. Tadeusz Milewski został docentem etatowym UJ, w 1949 — profesorem tytularnym i członkiem Polskiej Akademii Umiejętności, a w 1954 — profesorem nadzwyczajnym w Katedrze Językoznawstwa Ogólnego. W latach 1950–1965 prowadził wykłady z językoznawstwa w Wyższej Szkole Pedagogicznej w Krakowie, gdzie dla słuchaczy Studium Zaocznego przygotował skrypt Wstęp do językoznawstwa (1954). W 1956 r. został profesor Milewski dziekanem Wydziału Filologicznego UJ (1957–1960), a profesorem zwyczajnym w 1960 r. Przez kilka lat prowadził dla młodych pracowników naukowych konwersatorium na temat nowych kierunków (strukturalizm, lingwistyka matematyczna, typologia). Zmarł po długiej chorobie 5 marca 1966 w Krakowie. Uroczystościom pogrzebowym przewodniczył były student i wieloletni przyjaciel profesora, arcybiskup krakowski Karol Wojtyła.
Profesor Milewski zajmował się teorią języka, dziejami językoznawstwa, typologią i geografią lingwistyczną, zwłaszcza językami indiańskimi, kaukaskimi i afrykańskimi. Przede wszystkim jednak uprawiał gramatykę porównawczą języków indoeuropejskich, ze szczególnym uwzględnieniem języków słowiańskich, a ponadto bałtyckich, irańskich, hetyckiego, greki oraz indoeuropejskich języków Bałkanów. Wiele miejsca w swej twórczości naukowej poświęcił genezie i historii polskiego języka literackiego. Sięgał też do filozofii, etnologii, historii kultury i teorii dzieła literackiego. Przetłumaczył i filologicznie opracował spisane po aztecku w XVI w. Zdobycie Meksyku (1959) oraz Wstęp do językoznawstwa indoeuropejskiego (1957) A. Meilleta. Opublikował około 250 prac, w tym wiele rozpraw w postaci omówień i recenzji.
Z perspektywy lat za najważniejsze osiągnięcia naukowe profesora Milewskiego należy uznać Zarys językoznawstwa ogólnego (1947–1948), jako pierwszą i niezastąpioną do dziś polską syntezę języków świata, odkrywcze studia nad typologią języków Indian amerykańskich, teoretyczne podstawy typologii językoznawczej. Profesor Milewski miał wybitne zdolności syntetyzujące i szerokie horyzonty myślowe, co przy niezwykłej pracowitości pozwoliło mu objąć całość wiedzy o językach świata. Cechowała go oryginalność pomysłów badawczych, ostrożność i dociekliwość, a zarazem jasny sposób formułowania myśli i przystępność wykładu naukowego. Jako człowiek był pełen życzliwości i dobroci, odznaczał się optymizmem i ogromnym poczuciem humoru. Miał odwagę głoszenia swoich poglądów i przekonań, a w sytuacjach krańcowych stać go było na determinację.
Leszek Bednarczuk
