Noty o książkach 

Ryszard Kluszczyński

O tekście filmowym

Monografia Agnieszki Ogonowskiej została napisana w sposób nowoczesny, wpisujący się w kontekst refleksji charakterystycznej dla współczesnych tendencji w badaniach kulturowych. Autorka podjęła zadanie opisania ram, w których funkcjonują dziś teksty filmowe, scharakteryzowała ich pozycję i funkcje we współczesnej kulturze audiowizualnej, prześledziła związki z innymi tekstami kultury, określiła charakter przemian kina i tekstów filmowych, a przy tym konsekwencje, jakie dlań wynikają z przeobrażeń technologicznych, oraz zajęła się wybranymi przypadkami funkcjonowania tekstów filmowych poza granicami kina. I powiem natychmiast, że z tego ambitnego zadania wywiązała się bardzo dobrze.

Książka została skonstruowana w logiczny sposób. We wprowadzeniu autorka nakreśliła ogólną panoramę zjawisk charakteryzujących współczesną kulturę, wydobyła kontrowersje filozoficzne towarzyszące jej badaniom, uwydatniła rolę nowych technologii komunikacyjno-informacyjnych w procesie kształtowania się ponowoczesnego ładu kulturowego oraz scharakteryzowała hybrydyczną strukturę powstających współcześnie tekstów kultury. Pozwoliło jej to w kolejnych rozdziałach zajmować się dzisiejszymi losami tekstów filmowych w założonej i konsekwentnie utrzymanej perspektywie kulturoznawczej. Metoda ta wydaje mi się nader właściwa; wydobywanie i opisywanie relacji wiążących różne (także odmienne) teksty kulturowe jest dziś o wiele bardziej owocne i pożyteczne, niż próby poszukiwania właściwości swoistych dla poszczególnych domen praktyk kulturowych. Szczególnie cenny i warty podkreślenia w perspektywie badawczej przyjętej przez autorkę jest zamysł wydobycia w analizowanych tekstach filmowych wzajemnych odniesień trzech porządków kultury: artystycznego, materialno-technologicznego i społecznego.

Jak już wspomniałem, monografia Ogonowskiej uzyskała logiczny, przemyślany układ. Jest także bogata w warstwie problemowej. Powiem wręcz, że tak wiele szczegółowych zagadnień zostało w niej podjętych, że próba przywołania ich wszystkich czy nawet większości z nich zajęłaby zbyt wiele miejsca. Określę więc jedynie zasadniczą problematykę poszczególnych rozdziałów, aby w ten sposób wydobyć logikę rozwoju i części składowe dyskursu.

W rozdziale pierwszym autorka opisała film jako tekst kultury, zwracając uwagę zarówno na cechy badanego obiektu, jak i na strategie badawczego odnoszenia się do tak pojmowanego przedmiotu. W rozdziale drugim z kolei poddała refleksji intertekstualne wymiary współczesnego kina. Problematyka ta uzyskała swoiste przedłużenie w rozdziale następnym, gdzie przedmiotem uwagi autorka uczyniła zagadnienia filmowych adaptacji dzieł literackich. W rozdziale czwartym znalazły się rozważania dotyczące filmowej genologii, kina gatunków oraz kina autorskiego. W rozdziale piątym, na przykładzie reklamy i wideoklipu, zostały opisane przypadki funkcjonowania tekstów filmowych poza instytucjonalnymi granicami kina, tak częste dzisiaj a przeto i ważne zarówno dla obrazu współczesnej kultury wizualnej, jak i dla obecnego stanu samego filmu.

W zakończeniu monografii powraca perspektywa uogólniająca. Rozdział szósty poświęcony jest kinu i filmowi jako składnikom kultury ruchomego obrazu, oraz problematyce medialnej. W rozdziale ostatnim, pomyślanym jako podsumowanie, pojawia się próba diagnozy współczesnego stanu kultury audiowizualnej.

Monografia jest opatrzona bibliografią oraz listą zalecanych lektur. Warto zauważyć, że wskazówki lekturowe wraz z wyodrębnionymi (poprzez wskazanie pojęć kluczowych) głównymi rozważanymi problemami pojawiają się w zakończeniu każdego rozdziału — cecha to bardzo przydatna w perspektywie dydaktyki.

Z przeglądu układu i problematyki monografii wynika jasno, że autorce udało się zgrabnie połączyć tradycyjną problematykę badań filmoznawczych z wymogami współczesnych, kompleksowych badań kulturoznawczych. Z tradycyjnej refleksji filmoznawczej znalazły się w monografii te zwłaszcza zagadnienia, które ujmują kino i teksty filmowe w perspektywie związków, w jakie wchodzą one zarówno między sobą, jak i z instytucjami oraz tekstami kultury innego rodzaju.

Monografię Agnieszki Ogonowskiej uważam za dzieło udane, napisane rzetelnie i w nowoczesny sposób, bogate zarówno w informacje jak i — co ważniejsze — w propozycje metodologiczne mówiące o tym, jak odnosić się do współczesnej kultury audiowizualnej. Wysoko oceniam dydaktyczne walory monografii.