Stanisław Jodłowski
Z perspektywy dwudziestu pięciu lat, jakie upłynęły od śmierci Profesora Stanisława Jodłowskiego, wyraziście rysują się jego zasługi związane z kształceniem polonistów w krakowskiej WSP, ale także z organizowaniem środowiska językoznawców związanych początkowo z Uniwersytetem Jagiellońskim. Był związany z kręgiem badaczy zajmujących się potrzebami polskiej szkoły i oświaty.
Dopiero z perspektywy ćwierćwiecza można określić prekursorskie dokonania profesora: rozwój nowych kierunków, tendencji i metodologii językoznawstwa, kategoryzacja językowa (filozoficzne i językoznawcze podstawy klasyfikacji części mowy). Interesował się żywo kulturą języka polskiego, zagadnieniami poprawności językowej w mowie i piśmie, w teorii i praktyce. Inspirował badania, które stworzyły językoznawcze podstawy dla dydaktyki nauczania języka polskiego i literatury, a tym samym był prekursorem wpisanej w nazwę Katedry Lingwistyki Edukacyjnej, która może stać się w przyszłości wyróżnikiem metodologicznym dydaktyk szczegółowych i studiów nauczycielskich w Akademii Pedagogicznej.
Profesor Stanisław Jodłowski należał do generacji naukowców krakowskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej, która okres młodości spędziła w latach międzywojennych, wówczas rozpoczynała nauczycielską, dydaktyczną i pedagogiczną praktykę, która stworzyła koncepcję tej nauczycielskiej akademickiej uczelni i tej koncepcji broniła.
Stanisław Jodłowski urodził się 14 grudnia 1902 roku we wsi Tarnawka, zaś gimnazjum klasyczne ukończył w Przemyślu. Studia wyższe z filologii polskiej odbył w Uniwersytecie Jana Kazimierza we Lwowie, kończąc je w roku 1929 doktoratem starego typu, a następnie uzupełniając dyplomem magistra.
Pracę naukową rozpoczął w tymże uniwersytecie, pełniąc obowiązki młodszego, a potem starszego asystenta w Katedrze Języka Polskiego, prowadzonej przez prof. Henryka Gaertnera, i w Katedrze Filologii Słowiańskiej, kierowanej przez prof. Witolda Taszyckiego. Podczas asystentury uczył zarazem języka polskiego w VI Gimnazjum we Lwowie. W trakcie tej pracy zrodziły się i umocniły zawiązki przyszłych zainteresowań dydaktycznych Profesora. Pełnił funkcję redaktora w wydawnictwie Książnica Atlas, a napotykane w tekstach wątpliwości interpunkcyjne doprowadziły do zbadania problematyki i napisania książki Zasady interpunkcji (1935). Wspólnie z prof. W. Taszyckim opracował podręcznik ortografii i interpunkcji w postaci książki Zasady pisowni polskiej i interpunkcji ze słownikiem ortograficznym (1936). W czasie wojny brał udział w tajnym nauczaniu.
W roku 1946 Stanisław Jodłowski przenosi się do Krakowa i powraca do pracy w szkole wyższej. Pracuje kolejno: w PWSP w Katowicach, w PWSP i WSP w Krakowie (1947–1969), w Uniwersytecie Jagiellońskim (od 1961 do śmierci jako kierownik Zakładu Metodyki Nauczania Języka Polskiego i Literatury Polskiej). W naszej uczelni pełnił funkcję kierownika Katedry Języka Polskiego (1955–1969), dziekana Wydziału Filologiczno-Historycznego (1950–1956), prorektora(1956–1962).
W krakowskiej Wyższej Szkole Pedagogicznej wykształcił liczne grono językoznawców (m.in. Jan Zaleski, Maria Schabowska, Józefa Kobylińska, Anna Dyduchowa, Leszek Bednarczuk, Elżbieta Koniusz, Halina Wiśniewska, Maria Teresa Lizisowa, Edward Stachurski, Edward Klisiewicz, Teodozja Rittel, Barbara Guzik).
Szczegółowe informacje dotyczące życiorysu naukowego i społecznego prof. Stanisława Jodłowskiego znaleźć można w Księdze pamiątkowej Symbolae polonicae in honorem Stanislai Jodłowski, opublikowanej w 1972 roku w siedemdziesięciolecie urodzin Profesora.
W pierwszą rocznicę śmierci Profesora została zorganizowana konferencja poświęcona jego dokonaniom. W świetle wygłoszonych referatów ukazała się postać Stanisława Jodłowskiego jako jednego z najwybitniejszych polskich językoznawców. Jego zainteresowania naukowe były rozległe i wielostronne, obejmowały różne dziedziny wiedzy o języku i dyscypliny graniczne. Był niewątpliwie prekursorem w zakresie takich dyscyplin jak psycholingwistyka rozwojowa, socjolingwistyka (badania nad językiem mówionym i odmianami środowiskowymi polszczyzny), stylistyka językoznawcza. Rozwijał nowatorskie wtedy koncepcje na gruncie lingwistyki kognitywnej i kulturowej.
Był Stanisław Jodłowski nie tylko wybitnym naukowcem, lecz także znakomitym pedagogiem, autorem podręczników dla szkół podstawowych, średnich i wyższych, wychowawcą kilku pokoleń filologów–polonistów. Cechowała go ogromna serdeczność i życzliwość wobec ludzi, z którymi współpracował i których nauczał.
Prace naukowe Profesora weszły na trwałe do nauki polskiej i w wielu koncepcjach wyprzedzały najnowsze propozycje z zakresu pragmalingwistyki czy lingwistyki kognitywnej. Stawiają Stanisława Jodłowskiego w rzędzie najpoważniejszych uczonych językoznawców, polonistów i dydaktyków naszych czasów. Takim też pozostał w naszej pamięci.
Jan Ożdżyński
