Głosy o książkach 

Maciej Kawka

Studia językoznawcze

Nakładem Uniwersytetu Jagiellońskiego ukazały się Studia linguistica poświęcone pamięci Profesor Danuty Wesołowskiej, znakomitej badaczki i popularyzatorki polszczyzny. Jak piszą w Słowie wstępnym redaktorki tomu — Halina Kurek i Janina Labocha, przygotowana księga jest wyrazem uznania i hołdu składanego znakomitej Uczonej, wspaniałemu Pedagogowi oraz mądremu i dobremu Człowiekowi.

W księdze pomieszczono 30 artykułów, nie licząc biograficznego tekstu Leszka Bednarczuka o pasjach i obowiązkach naukowych Profesor Danuty Wesołowskiej i bibliografii Jej prac przygotowanej przez Marię Madejową. W zasadniczej części tomu znalazły się teksty o różnym charakterze związane jednak zawsze z problematyką językoznawczą, ułożone w porządku alfabetycznym. Tom otwiera praca Jochena Augusta pt. Wyrazy «lagerspracha» w twórczości Vasilija Grossmana. Jest to tekst bezpośrednio nawiązujący do zainteresowań badawczych Danuty Wesołowskiej, zwłaszcza w ostatnim okresie Jej życia. Pozostałe należą do różnych grup, a tylko niektóre można zaklasyfikować do określonej dziedziny lingwistyki.

Z pewnością do lingwistyki kognitywnej należą dwa wybitne teksty — jeden autorstwa Elżbiety Tabakowskiej pod intrygującym tytułem Gołe fakty i naga prawda o synonimii, w którym autorka stara się odpowiedzieć na pytanie: jak kontekst kulturowy wpływa na dystrybucję analogicznych (synonimicznych) elementów w języku polskim i w innych językach na przykładzie przymiotników: goły i nagi. I drugi tekst, Renaty Przybylskiej, na temat przydatności w analizie semantycznej schematu wyobrażeniowego (pojęciowego) — najważniejszego w językoznawstwie kognitywnym narzędzia badawczego. Zbliżony tematycznie do kognitywizmu jest artykuł Moniki Barwińskiej o poczuciu przynależności i określaniu tożsamości do danej grupy za pomocą językowego obrazu świata.

Jedyny tekst poświęcony dziejom ortografii — autorstwa Ireny Bajerowej — zawiera przegląd najnowszych przemian w latach 1939–2000 w tym zakresie. W ważnym metodologicznie tekście Andrzej Bogusławski zajmuje się problemem zaimków i ich rzekomej roli substytutów. Maria Brzezina pisze o Ludycznych miniaturach językowych w stylizowanych na żydowsko utworach Stefana Wiecheckiego. Tworzywem językowym w utworze artystycznym zajął się także Feliks Pluta (Gwara miejska Lwowa w «Preclarce z Pohulanki» Wiktora Budzyńskiego), a Władysław Śliwiński omówił rzeczowniki z semem „roślina” jako trzonami poetyckimi w konstrukcjach nominalnych w tekstach literackich

Kilka artykułów dotyczy zagadnień funkcjonowania elementów językowych w gwarach, m.in. Józefy Kobylińskiej Sposoby wyrażania relacji czasowych w gwarze, Haliny Kurek Językowo-kulturowy obraz wsi podkarpackiej wpisany w nazwy roślin, Moniki Szpiczakowskiej Dialekt północnokresowy wobec polskiego języka ogólnego i polskich gwar etnicznych.

Morfologii dotyczy artykuł Krystyny Kleszczowej, która opisała kategorię stopnia przymiotników staropolskich, frazeologii tekst Kazimierza Sikory o frapującym tytule Dokąd zajechał Zabłocki ma mydle?, o modalności jako zjawisku językowym pisała Kinga Tutak, a niewyrażalnością w języku zajęła się Urszula Wieczorek.

Kilka tekstów traktuje o zagadnieniach słownictwa i nazewnictwa — wymienić tu należy artykuł Janusza Strutyńskiego o przezwiskach szkolnych, leksyce specjalnej w cechu piekarzy przemyskich Haliny Wiśniewskiej, Aleksandra Zajdy o rzadkich wyrazach w protokołach sądów ziemskich i grodzkich województwa krakowskiego z 1543 roku, oraz Mirosławy Sagan-Bielawy o obrazie miasta w toponimii Przemyśla.

Ważną część tomu stanowią artykuły dotyczące tekstu i dyskursu. Janina Labocha wyróżniła nowy typ tekstu pisanego przeznaczonego do wygłoszenia, a Teodozja Rittel opisała mechanizmy semantyczne i kulturowe dyskursu kolędowego o Tajemnicy Wcielenia. Na pograniczu badań tekstologicznych i retoryki sytuują się dwa teksty: Krystyny Pisarkowej Wyobrażenia Chrystusa w «Rozmyślaniu przemyskim» a wzorzec retoryki i Agnieszki Sieradzkiej-Mruk Połączenia wyrazowe o charakterze tranzycji w kazaniach dla dorosłych i dzieci. Artykuł Elżbiety Mańczak-Wohlfeld dotyczy języka angielskiego na przełomie stuleci, a opracowanie Urszuli Dąmbskiej-Prokop przekładu jednego zdania Chateaubrianda. W części z zakresu metodyki nauczania języka znajdujemy artykuły: Jadwigi Kowalikowej O warsztacie pisarskim nauczyciela polonisty, Jerzego Podrackiego Interpretacja spójnika «bo» w gramatykach języka polskiego, a tom zamykają spostrzeżenia Marii Zarębiny, która przedstawiła Obraz nauczyciela akademickiego w wypowiedziach studenckich.

Przedstawiony tom studiów jest rzetelnym i wyczerpującym przeglądem metodologii, poglądów i stanowisk językoznawczych reprezentowanych przez grono najwybitniejszych polskich lingwistów. Dobrze się stało, że Uniwersytet Jagielloński wydał tak ważną księgę poświęconą tak wybitnej Uczonej.