Gabriela Chmielewska
Dbajmy o integrację
Kierowanie dzieci do szkół specjalnych lub klas specjalnych na stałe powinno być wyjątkiem, a przy tym powinno być zalecane jedynie w rzadkich przypadkach, gdy bez wątpienia wiadomo, że nauczanie w salach lekcyjnych szkoły powszechnej nie zaspokoi edukacyjnych lub społecznych potrzeb dziecka, bądź gdy jest to wymagane z uwagi na dobro jego lub innych dzieci. To w ramach szkół integracyjnych dzieci ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi otrzymują takie wsparcie, jakiego wymagają w celu zapewnienia skuteczności ich kształcenia
Szkolnictwo integracyjne jest najskuteczniejszym środkiem budowania solidarności między dziećmi ze specjalnymi potrzebami edukacyjnymi i ich rówieśnikami, dlatego też o ten rodzaj edukacji dbać powinniśmy szczególnie i wspierać tego rodzaju placówki już istniejące. Z doświadczeń wiem, że aby proces integracji w szkole przebiegał prawidłowo, konieczna jest dobra wola kilku stron. Potrzebni są rodzice dzieci zdrowych, którzy ze zrozumieniem podchodzą do integracji. Potrzebni są rodzice dzieci niepełnosprawnych, którzy współpracują ze szkołą, potrafią zrozumieć obawy i racje rodziców dzieci zdrowych. Potrzebni są też nauczyciele, którzy chcą pracować w klasach integracyjnych, robią to z pasją i zaangażowaniem. Potrzebna jest dobra wola dyrekcji szkół i władz samorządowych. Wtedy istnieje duża szansa, że integracja się powiedzie i korzyści wyniosą zarówno dzieci niepełnosprawne, jak i zdrowe.
Podstawowe założenie systemu kształcenia integracyjnego brzmi: „każdy może się uczyć, choć nie wszyscy mogą się uczyć tego samego i w tym samym tempie”. Dbajmy zatem o edukację integracyjną, ma ona bowiem lepiej przygotować dziecko do normalnego życia w społeczeństwie. Kontakty z pełnosprawnymi rówieśnikami, wspólna zabawa, zajęcia, lepiej stymulują rozwój, wzmacniają i uruchamiają mechanizmy kompensacyjne, a w konsekwencji podnoszą jakość życia osób niepełnosprawnych.
Integracja taka jest tendencją niewątpliwie słuszną i uzasadnioną, jednakże w jej realizacji należy uwzględnić pewne kryteria. Jest wtedy celowa i uzasadniona, jeśli ułatwi dziecku integrację społeczną, jeśli zapewni mu korzystniejsze warunki ogólnego rozwoju. Pamiętajmy zatem, iż dziecko o specjalnych potrzebach edukacyjnych musi uzyskać dodatkową pomoc. Pomoc ta zawsze musi mieć charakter wieloaspektowy. W kształceniu integracyjnym, gdzie różne formy pracy z uczniami sprawnymi muszą być stale uzupełniane, modyfikowane i doskonalone, niezbędne jest zapoznawanie nauczycieli z problematyką pedagogiki specjalnej.
„Dbać o integrację” to zapewniać w placówkach stałą obecność specjalistów: psychologa, pedagoga, nauczyciela kształcenia specjalnego, logopedy, rehabilitanta. Ich obecność jest korzystna dla dzieci, ponieważ mogą mieć terapię w czasie pobytu w szkole; dla nauczycieli — bo na bieżąco mogą korzystać z wiedzy i wsparcia kolegów, no i dla rodziców, gdyż zwalnia to ich z uciążliwych dojazdów do różnych poradni.
Klasy integracyjne są cząstką nowoczesnej szkoły, twórczej i przyjaznej. Są miejscem naturalnej nauki tolerancji, wrażliwości, otwartości i akceptacji, o które trzeba dbać i rozwijać. Kształtują wiarę we własne siły, odwagę twórczego działania, umiejętności poszanowania własnej i cudzej godności. Umożliwiają pełne uczestnictwo dzieci niepełnosprawnych w życiu i rozwoju społecznym dzięki obcowaniu z rówieśnikami, akceptację odmienności drugiego człowieka, nawiązywanie kontaktów. Rozbudzają świadomość, że wszyscy ludzie mają równe prawa, choć różne są ich możliwości. Stwarzają optymalne warunki do wspólnego rozwoju osobowości dzieci zdolnych, przeciętnych, zaniedbanych wychowawczo czy opóźnionych w rozwoju.
Każde dziecko pragnie być akceptowane bez względu na stan swego zdrowia, sprawność, uzdolnienia lub środowisko rodzinne. Ta potrzeba jest nasilona u dzieci, które mają trudności szkolne i przystosowawcze, gdyż jest wówczas zachwiane poczucie własnej wartości i zaniżona samoocena. Okazujmy więc akceptację dzieciom, gdyż spełnia to ważną funkcję regulującą ich zachowanie. Działania rodziców i ich postawy również winny zmierzać do tego, aby wszystkie dzieci w zespole klasowym czuły się szanowane, ważne, dostrzegane, uznane i zrozumiane, bowiem to właśnie postawy rodziców kształtują nastawienia, oczekiwania dzieci wobec rówieśników i świata, pozwalają korzystać z zasobu doświadczeń, na których dziecko buduje swoją hierarchię postępowania i wartości.
Oświata integracyjna stanowi szansę wychowania nowego pokolenia w inny sposób, aby miało zrozumienie, tolerancję i poszanowanie dla słabszych członków grup społecznych. „Dbać o integrację” jako nowy system pedagogiczny to wdrażać daleko idące reformy organizacji warunków nauczania, zmiany w metodyce prowadzenia zajęć, we współżyciu uczniów i relacjach między nauczycielami, a także współpracy z rodzicami. Dziecko psychicznie lub fizycznie niepełnosprawne winno mieć zapewnione pełne i normalne życie w warunkach zabezpieczających osiąganie niezależności oraz ułatwiających aktywne uczestnictwo w życiu społecznym.
W tak rozumianym podejściu do ciągłej pracy, polepszania, dbania o system kształcenia integracyjnego w szkole i klasie kładzie się nacisk na celowość nauczania, które powinno się skupiać wokół nadawania osobistego znaczenia zdobywanym doświadczeniom, różnorodność zajęć, rolę refleksji w uczeniu się, odpowiednią organizację czasu, dającą możliwość korzystania z pomocy tak, by nauczyciel miał szansę na maksymalną interakcję z dziećmi. Praktyka pedagogiczna w pracy z dziećmi o specjalnych potrzebach edukacyjnych wskazuje, iż właśnie te zabiegi wpływają korzystnie na rozwój osobowości dziecka.
Uogólniając, można przyjąć, iż każda placówka edukacyjna w celu efektywnego wspierania i rozwoju całego procesu integracji dzieciom niepełnosprawnym powinna zapewnić: szeroko pojętą komunikację z uczniem, w tym komunikację alternatywną i wspomagającą dla dzieci niemówiących i dzieci z zaburzoną mową; indywidualne programy edukacyjno-rewalidacyjno-terapeutyczne, dostosowane do potrzeb rozwojowych i możliwości dzieci; program wychowania usprawniającego przy uwzględnieniu specyficznej roli nauczyciela; spójność oddziaływań realizowaną we współpracy z rodziną i zmierzającą do jak największej samodzielności dziecka; nowoczesną technologię (komputerowe wspomaganie nauczania) oraz poszukiwanie sposobów aktywizacji dziecka poprzez tworzenie sytuacji umożliwiających samodzielne działanie, dokonywanie wyborów, podejmowanie decyzji i ponoszenie odpowiedzialności za wybór; integrowanie oddziaływań oraz realizowanych programów nauczania na szczeblu planowania pracy z poszczególnymi uczniami (rodzic powinien być pełnoprawnym członkiem zespołu specjalistów); zapewnienie pełnego rozwoju osobowości dziecka poprzez udział w życiu społecznym — integracja pozaszkolna.
Gabriela Chmielewska
