Bibliofilstwo i kolekcjonerstwo 

Następny artykuł
Poprzedni artykuł
Strona główna

 

Ewa B. Tłuczek
Renata M. Zając

Lwowskie książki i czasopisma

 

W listopadzie 2003 roku można było obejrzeć w gmachu Akademii Pedagogicznej w Krakowie wystawę zorganizowaną przez Oddział Informacji Naukowej Biblioteki Głównej AP prezentującą zbiór książek i czasopism wydanych we Lwowie w XIX w. oraz w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Impulsem do przygotowania wystawy była odbywająca się w dniach 19–20 listopada siódma już z kolei konferencja naukowa zorganizowana tradycyjnie przez Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej. Ekspozycję otwarto w dniu rozpoczęcia konferencji i zatytułowano zgodnie z tematyką konferencji, uzupełniając jedynie informacją o źródle pochodzenia eksponatów „Kraków — Lwów: książki, czasopisma, biblioteki — ze zbiorów Biblioteki Głównej Akademii Pedagogicznej”.

Okładka

Na wystawie zaprezentowano najciekawsze jak również najcenniejsze tytuły książek i czasopism ze zbiorów Biblioteki AP. Niektóre z prezentowanych pozycji swoją niepowtarzalność zawdzięczają znakom własności poszczególnych właścicieli, małym nakładom wydawniczym lub dedykacjom okolicznościowym. Do ciekawszych znaków własności należą: naklejka Spółki Wydawniczej Ukraińskich Nauczycieli w Kołomyji umieszczona na egzemplarzu „Przewodnika Naukowego i Literackiego” z roku 1882 oraz pieczęć Książnicy Seminarium Nauczycielskiego Męskiego w Krakowie na egzemplarzu Urodzony Jan Dęboróg Władysława Syrokomli z 1925 r. Artystyczne znaki własności to ekslibrisy: Jana Czerneckiego — umieszczony na książce Karola Widmana Franciszek Smolka jego życie i zawód publiczny z 1886 roku oraz funkcjonalny ekslibris Andrzeja Kuczalskiego, na którym pisano numer książki w zbiorze. W ten ekslibris zaopatrzono egzemplarz Prawem i lewem Władysława Łozińskiego wydany w 1913 we Lwowie. Wiele książek posiada tylko małe pieczątki z nazwiskiem właściciela. Wymienimy tu tylko: Cypriana Walewskiego, W. Jabłońskiego i dr. W. Maślakiewicza.

W poszczególnych gablotach prezentowano druki najsłynniejszych wydawnictw Lwowa, a każda z gablot była uzupełniona informacjami o wydawnictwie i jego losach umieszczonymi na kolorowych planszach. W atmosferę miasta wprowadzała odwiedzających kolorowa plansza z pięknym planem Lwowa wydrukowanym i wydanym nakładem wydawnictwa Altenberga. Tematyka prezentowanych na konferencji referatów znakomicie uzupełniała i poszerzała informacje jak również przyczyniła się do licznych odwiedzin wystawy.

[Rozmiar: 29239 bajtów]

Księgarnia Wilhelma Zukerkandla, wydająca klasyków literatury polskiej i obcej, była reprezentowana przez kilkanaście tomików licznie opieczętowanych przez nie mniej licznych właścicieli. Zaprezentowano także kilka książek wydanych przez Księgarnię Zelmana Igla, której piękne wydanie powieści Kirgiz Gustawa Zielińskiego, z 20 drzeworytami, 4 litografiami i chromolitografią rysunku hrabiego Aleksandra Ryszczewskiego przyciągało oko zwiedzających. Gabloty poświęcone Wydawnictwu Zakładu Narodowego Ossolińskich, głównego wydawcy oficjalnych i mniej oficjalnych druków były zapełnione przez liczne tytuły zarówno klasyków polskich oraz literaturę naukową polskich i obcych autorów. Wydawnictwo Altenberga, specjalista od pięknie ilustrowanych książek, było reprezentowane przez Mickiewiczowskie Dziady. Bogato ozdobiona ilustracjami przez Czesława Borysa Jankowskiego książka wydana została w 1896 roku i jak pisze we wstępie Herman Altenberg jest to pierwsze ilustrowane wydanie. Staranne opracowanie tekstu, jego poprawność językowa nadzorowana przez Wilhelma Bruchnalskiego jak i szata graficzna spowodowały, że to właśnie wydanie Dziadów zostało zaliczone pod względem tekstu i szaty graficznej do okazów krajowej sztuki typograficznej i „godnie odpowiadało wewnętrznej treści i artystycznemu celowi publikacji”[1]. Drugie dzieło Mickiewicza zaprezentowane na wystawie to wydany przez M.H. Richtera (H. Altenberga) Pan Tadeusz. Książka ukazała się w roku 1882 i została opatrzona ilustracjami przez Michała Elwiro Andriollego. Tak jak i w przypadku Dziadów wydawca zadbał o to, by stała się dziełem sztuki typograficznej zarówno pod względem grafik włączonych do tekstu jak i oprawy.

Pan Tadeusz

Szkice historyczne Karola Szajnochy wydane nakładem Karola Wilda należą już do rzadkości, niewiele egzemplarzy zachowało się w krakowskich bibliotekach. Być może dlatego książka wzbudzała zainteresowanie, niestety w zbiorach naszej biblioteki znajduje się tylko trzeci tom, ciekawy ze względu na marginalne zapiski, uwzględniające m.in. błędy drukarskie...

W tym miejscu warto też wspomnieć o egzemplarzu nowego wydania Historii literatury polskiej Piotra Chmielowskiego wydanej w 1931 roku przez Małopolską Księgarnię. To wydanie przygotował, uzupełnił oraz opatrzył ilustracjami Stanisław Kossowski, a dzieło „otrzymało powabną szatę zewnętrzną”[2] dzięki firmie nakładczej i zawiera 41 tablic ( w tym wiele kolorowych) oraz 487 rycin wplecionych w tekst, co czyni tę książkę rarytasem bibliofilskim.

Z dużej ilości książek o tematyce pedagogicznej, psychologicznej i filozoficznej pokazanych na wystawie wspomnimy pokrótce tylko 3 książki. Pierwsza — jubileuszowe wydanie „w stuletnią rocznicę ustanowienia Komisyji Edukacji Narodowej” dzieła Zasady wychowania i nauki: skazówki pedagogiczne i dydaktyczne osobliwie dla szkół wyższych Stanisława Sobieskiego. Książka ukazała się w 1873 r. nakładem Fundacji śp. dr. Jana Towarnickiego z Drukarni Zakładu Narodowego imienia Ossolińskich. W 150 rocznicę powstania KEN ukazały się nakładem Księgarni Naukowej Polskiego Towarzystwa Pedagogicznego w 1923 roku Powinności nauczyciela napisane przez Grzegorza Piramowicza, ze wstępem prof. Władysława Kucharskiego. Egzemplarz, który znajduje się w zbiorach Biblioteki Głównej posiada znak własności — pieczątkę doktora Stefana Pollo, który był sędzią powiatowym. Bardzo ciekawą pozycją jest Szkolnictwo ludowe w Galicji: w swym rozwoju liczebnym od roku 1868 do roku 1909 z uwzględnieniem stosunków hygienicznych zestawione przez Bolesława Adama Baranowskiego i wydane w 1910 nakładem Wydawnictwa „Rodziny i Szkoły”. Jest to przedruk z obszernego artykułu z czasopisma „Rodzina i Szkoła”. Ciekawostką jest wydrukowana na stronie tytułowej cena książki — 1 korona.

Dzięki uprzejmości Towarzystwa Gimnastycznego „Sokół” mającego swoje korzenie we Lwowie zaprezentowano na wystawie wypożyczone przez Towarzystwo czasopisma wydane w okresie dwudziestolecia międzywojennego. Do rarytasów zaprezentowanych na wystawie zaliczyć można kompletne wydanie czasopisma „Lamus” ukazującego się w latach 1908/9–1912/13. Pięknie wydane ze złoconymi brzegami kart czasopismo ozdobione licznymi kolorowymi ilustracjami jak również litografiami w komplecie znajduje się w zbiorach biblioteki AP.

Każdy bibliofil zainteresowany oglądnięciem książek i czasopism może to zrobić, wypełniając jedynie rewers i korzystając z gościnności czytelni. Książek wydanych przed 1950 rokiem nie można wypożyczać i kopiować.

Ewa B. Tłuczek, Renata M. Zając

1 H. Altenberg, Wstęp, w: A. Mickiewicz, Dziady, Lwów, 1896, s. 2.
2 S. Kossowski, Przedmowa do wydania nowego, w: P. Chmielowski, Historia literatury polskiej: od czasów najdawniejszych do początków romantyzmu, Lwów 1931, s. XX.

Do góry strony
Copyright © "Konspekt". Kraków, lipiec-sierpień 2004 . Statystyka