Łukasz Tomasz Sroka
Ludzie Lwowa... w Krakowie
Przywołani w tytule „Ludzie Lwowa” to tytuł VII z kolei konferencji naukowej z cyklu „Lwów. Miasto, społeczeństwo, kultura”, odbywającej się od 1992 roku na przemian w Krakowie i Lwowie. Omawiana konferencja miała miejsce w Krakowie w dniach 27–29 kwietnia 2004 roku. Jej gospodarzem ze strony polskiej był Instytut Historii Akademii Pedagogicznej w Krakowie, a organizatorem prof. Kazimierz Karolczak
Pamięć o „Ludziach Lwowa”, ich dokonaniach i wkładzie w rozwój miasta oraz Galicji została przywołana przez historyków polskich, głównie z Krakowa (AP, UJ, AWF, Politechnika, Archiwum Państwowe) oraz... ludzi Lwowa — historyków z Uniwersytetu Lwowskiego i Instytutu Ukrainoznawstwa NAN we Lwowie. Dzięki temu Konferencja zyskuje, obok walorów naukowych, nie mniej ważny wymiar: dialogu. To bardzo ważne we współczesnych kontaktach polsko-ukraińskich, zwłaszcza w obliczu integrującej się Europy.
Obrady plenarne trwały przez pierwsze dwa dni. Uroczystego otwarcia konferencji dokonał JM Rektor Akademii Pedagogicznej prof. Michał Śliwa, a pierwszy referat zatytułowany Ksawery Liske. U źródeł polskiej regionalistyki wygłosił prof. Feliks Kiryk. Jako następny wystąpił wybitny znawca historii Polski, prof. Łeonid Zaszkilniak z referatem Środowisko historyków lwowskich końca XIX i początku XX wieku: współpraca i konfrontacje. Warto podkreślić, że prof. Zaszkilniak jest współautorem wydanej w języku ukraińskim Historii Polski. Jest to dzieło nie tylko wysokiej klasy, ale i pionierskie wśród ukraińskich historyków. Wysoką pozycję profesora wśród badaczy historii Polski podkreśla fakt, że jako jedyny historyk ukraiński będzie gościł na zbliżającym się Zjeździe Historyków Polskich.
Dr Stanisław Szuro z Uniwersytetu Jagiellońskiego przybliżył zebranym sylwetki Twórców Wydziału Krajowego, jednej z kluczowych instytucji w Galicji, bardzo słabo opisanej w dotychczasowej historiografii. Prof. Kazimierz Karolczak „lwowskimi śladami” rodziny Cieńskich przeniósł słuchaczy w świat polskiego ziemiaństwa z przełomu XIX i XX wieku. Świat pełen doniosłych wydarzeń, zaangażowania w sprawy społeczne i polityczne, lecz nie wolny od czynności prozaicznych: pracy, wypoczynku, miłości, podróży... Kto wie, czy te fakty najmniej znane nie interesują nas najbardziej? W tym przypadku poznaliśmy losy rodziny niebanalnej, uczestniczącej w boju o Polskę wolną. Udział Tadeusza Cieńskiego w polsko-ukraińskiej rywalizacji o Lwów dobitnie pokazuje, że postacie oceniane przez nas jednoznacznie, dla Ukraińców tak jednoznaczne już nie są.
Badając dzieje Lwowa i jego mieszkańców nie sposób nie odnieść się do pracujących w nim przed wiekami historyków. Na Uniwersytecie Lwowskim krzewiono wiedzę i patriotyzm polski. Warto podkreślić, że Lwów był jednym z kilku ośrodków w Polsce, gdzie kształcono nauczycieli historii. Wystarczy wspomnieć, że studiował tam współtwórca Katedry XIX wieku w Instytucie Historii AP prof. Marian Tyrowicz. Dzieje tego zacnego środowiska w referacie Historycy uniwersyteccy Lwowa wobec problemów edukacji historycznej (1918–39) przedstawił znawca tematyki prof. Czesław Nowarski.
Wiele uwagi poświęcono środowisku duchowieństwa lwowskiego. Docent Wasyl Kmet’ zakreślił bardzo ciekawy wątek związany z tym środowiskiem w wystąpieniu Ksiądz i notariusz we Lwowie XVIII wieku (na przykładzie działalności Antoniego Lewińskiego). Ksiądz dr Stanisław Cieślak zajął się Jezuitami we Lwowie w czasie I wojny światowej. W kolejnych referatach nakreślono życie i dorobek dwóch wybitnych duchownych: Jana Nepomucena Fijałka (Łukasz Sroka) oraz Jana Badeniego SJ (prof. Henryka Kramarz). Rozwinięte w tym ostatnim referacie medialne oblicze ks. Badeniego niewątpliwie wzbogaci polską historiografię, gdyż jest to wciąż niewystarczająco opisany element jego życia.
Ożywioną dyskusję i grad pytań wywołało wystąpienie dr. Artura Kurka (Członkowie lwowskich stowarzyszeń kolarskich w XIX wieku — próba ujęcia socjologicznego). Jak się okazało rower może być nie mniej ważnym i ciekawym pojazdem w dziejach człowieka niż rydwan, czołg czy samochód.
Wydaje się, że nazbyt pochopne byłoby podejmowanie próby komplementarnej oceny dopiero co zakończonej konferencji, tym bardziej, że tradycyjnym, bardzo ważnym jej dopełnieniem będzie kolejny tom studiów zawierający wygłoszone referaty. Warto przytoczyć w tym miejscu słowa profesora Feliksa Kiryka, oceniające dorobek wszystkich siedmiu dotychczasowych konferencji Lwów. Miasto, społeczeństwo, kultura: „Nie jest możliwe napisanie obecnie solidnej historii Galicji, która uwzględniałaby stanowiska strony polskiej i ukraińskiej, bez sięgnięcia do publikacji będących dorobkiem tych konferencji”.
Łukasz Tomasz Sroka
