Jerzy Jarowiecki
Bibliotekoznawstwo i informacja naukowa
w krakowskiej Akademii Pedagogicznej
Powstanie i rozwój kierunku
Przed 45 laty w krakowskiej WSP rozpoczęto w ramach studiów fakultatywnych zajęcia z bibliotekoznawstwa, obejmując nimi studentów różnych kierunków, by wyposażyć ich w dodatkowe umiejętności pracy w bibliotekach szkolnych. Na przełomie lat 1962/1963 dla prowadzenia tej formy kształcenia utworzono Studium Bibliotekarskie. Zajęcia prowadzili m.in. dyplomowani bibliotekarze Biblioteki Głównej WSP: dr Edward Chełstowski i mgr Alicja Tabakowa; pracownicy Miejskiej Biblioteki Publicznej w Krakowie: mgr Genowefa Dulębina, Anna Jaworska, doc. dr Józef Korpała; specjaliści z Biblioteki Jagiellońskiej: dr hab. Irena Bar-Święch oraz Zofia Skwarnicka. Studium kierowali najpierw doc. dr Jan Korpała, po nim — dr Edward Chełstowski, kustosz BJ, który po objęciu stanowiska dyrektora Biblioteki Głównej włączył Studium w jej strukturę. Ukończenie Studium Bibliotekarskiego nie dawało pełnych uprawnień bibliotekarskich, ale do roku 1971 tą drogą przeszkolono około 2 tys. studentów.
Dynamiczny rozwój bibliotek publicznych i szkolnych w kraju wymagał fachowych, wykształconych na poziomie akademickim kadr. Stąd krakowska WSP, a w niej Instytut Filologii Polskiej, kierowany przez wieloletniego rektora uczelni, prof. Wincentego Danka, w roku 1971/1972 utworzył dzienne trzyletnie studia zawodowe: filologię polską z bibliotekoznawstwem, zaś dwa lata później powstały czteroletnie magisterskie jednolite studia bibliotekoznawcze: najpierw zaoczne, rok później dzienne. W roku 1975/1976 w ich miejsce powołano pięcioletnie studia magisterskie z zakresu bibliotekoznawstwa i informacji naukowej.
W 1975 r. decyzją Rektora WSP utworzono w IFP Zakład Bibliotekoznawstwa, którego kierownikiem został dr Jan Okoń, wybitny znawca literatury staropolskiej. Trzy lata później Zakład przekształcony został w Samodzielny Zakład Bibliotekoznawstwa i przeniesiony do siedziby przy ul. Grodzkiej 60. W 1978 r. kierownictwo Zakładu objął doc. dr hab. Jerzy Jarowiecki. Utworzono zespoły naukowo-badawcze: Zespół Książki i Czytelnictwa (kierownik dr Józef Zając), Zespół Czasopiśmiennictwa Polskiego i Zagadnień Wydawniczych (kier. doc. dr hab. Jerzy Jarowiecki), Zespół Bibliografii i Informacji Naukowej (kier. dr Jan Bujak), Zespół Historii i Funkcji Bibliotek (kier. dr Zofia Sokół), które następnie przekształcono w: Pracownię i Zespół Historii Książki i Bibliotek (kier. doc. dr hab. Wacława Szelińska) oraz Pracownię i Zespół Czasopiśmiennictwa Polskiego i Zagadnień Wydawniczych (kier. dr hab. Jerzy Jarowiecki). Kolejne zmiany przyniósł rok 1985. W miejsce Samodzielnego Zakładu powołano uchwałą Senatu WSP Katedrę Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej z dwoma wymienionymi Pracowniami. Kierownikiem Katedry wybrano dotychczasowego kierownika Zakładu, jego zastępcą zostali kolejno: doc. dr hab. Wacława Szelińska (1985–1986), prof. dr hab. Ryszard Ergetowski (1986–1991), dr Piotr Krywak (1991–1994).
W roku 1993/1994 nastąpiło włączenie Katedry w strukturę IFP, co pozwoliło na utrzymanie zagrożonych uprawnień do prowadzenia pięcioletnich studiów magisterskich z bibliotekoznawstwa. Nie zmieniło się kierownictwo Katedry, nastąpił dalszy jej rozwój, utworzono bowiem Pracownię Historii Książki (kier. dr Maria Konopka), Pracownię Bibliotekoznawstwa (kier. prof. WSP, dr hab. Józef Szocki), Pracownię Informacji Naukowej (kier. dr Barbara Kamińska-Czubałowa), Pracownię Teorii Tekstu i Edytorstwa (kier. prof. WSP, dr hab. Maciej Kawka) oraz Pracownię Czasopiśmiennictwa Polskiego i Kultury Literackiej XIX i XX wieku (kier. prof. dr hab. Jerzy Jarowiecki).
Rozwój naukowy kadry doprowadził do przekształcenia jej w Instytut Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej w roku 1998. Dyrektorem Instytutu wybrano dotychczasowego kierownika Katedry, wicedyrektorem został dr Piotr Krywak. W miejsce Zakładów utworzono Katedrę Bibliotekarstwa i Czytelnictwa (kier. prof. AP dr hab. Józef Szocki), Katedrę Historii Książki (kier. prof. AP dr hab. Maria Konopka), Katedrę Czasopiśmiennictwa i Kultury Literackiej (kier. prof. AP dr hab. Krzysztof Woźniakowski), Katedrę Teorii Tekstu i Edytorstwa (kier. prof. dr hab. Maciej Kawka), Zakład Informacji i Dokumentacji Naukowej (dr Barbara Kamińska-Czubała). W latach 1999–2001 dyrektorem Instytutu był prof. dr hab. Józef Szocki. Od 2001 roku dyrektorem jest prof. dr hab. Halina Kosętka, a wicedyrektorem dr Barbara Kamińska-Czubała. W 2003 r. zmianie uległa nazwa kierunku na „informacja naukowa i bibliotekoznawstwo”, zmieniła się też nazwa Instytutu.
Kadra naukowo-dydaktyczna
Specyfika studiów bibliotekoznawczych wymagała nie tylko doświadczonych nauczycieli akademickich, specjalistów przedmiotowych, ale także wysokokwalifikowanych pracowników bibliotek i informacji naukowej. Pierwszą grupę stanowili pracownicy Instytutu Filologii Polskiej: prof. dr hab. Józef Zbigniew Białek, doc. dr hab. J. Jarowiecki, adiunkci dr Stanisław Mrazek, Marek Białota, Jan Okoń, natomiast nowopowstały Zakład zatrudniał doświadczonych bibliotekarzy: Marię Konopkę, Wandę Krotos, Marię Radwańską, Zofię Sokół, Irenę Burkotową. Zajęcia dydaktyczne i praktyki biblioteczne prowadziło liczne grono osób z bibliotek naukowych Krakowa: dr Edward Chełstowski, mgr Alicja Tabakowa (BG WSP), doc. dr. hab. Irena Bar-Święch, mgr Irena Czerni (BJ), mgr Tadeusz Frączyk (Biblioteka Czartoryskich), mgr Irena Ponińska, mgr Irena Blamowska, mgr Ewa Radlińska (Wojewódzka Biblioteka Pedagogiczna), mgr Anna Jaworska, mgr Stanisław Kaszyński, dr Józef Zając (Miejska Biblioteka Publiczna), dr Józef Czerni, mgr Walentyna Szarek (Politechnika Krakowska), mgr Maria Czyżowa, mgr Helena Jarecka, mgr Władysław Piasecki (AGH), mgr Lidia Hayto (AR), mgr Maria Daszkiewicz, dr Franciszek Kleszcz (Instytut Obróbki Skrawaniem), mgr Maria Ciećkiewicz (IKN).
Wraz z rozwojem Instytutu zwiększyła się liczba stałych, etatowych pracowników — w 1975/1976 r. w Zakładzie zatrudniano 5 etatowych nauczycieli akademickich, pozostali w liczbie 21 osób byli kustoszami i bibliotekarzami dyplomowanymi bibliotek naukowych. Po przekształceniu Zakładu w Katedrę zwiększył się stan kadrowy; w 1989 r. wynosił 30 etatowych i 15 niepełnozatrudnionych, nie licząc osób prowadzących zajęcia z filozofii i socjologii (Instytut Nauk Społecznych), pedagogiki i psychologii (Katedry Pedagogiki i Psychologii), lektorów języków obcych i nauczycieli wf. W roku 2000 IBiIN zatrudniał 34 nauczycieli akademickich w pełnym wymiarze godzin (2 profesorów zwyczajnych, 5 doktorów hab., profesorów nadzw. AP, 18 adiunktów z tytułem doktora, 8 asystentów mgr).
Wśród młodszych nauczycieli akademickich znaleźli się absolwenci filologii polskiej (dr Jan Bujak, dr Maria Gumulska-Jazowska, dr Bożena Pietrzyk, dr Michał Zięba), głównie jednak absolwenci studiów bibliotekoznawczych WSP, którzy w macierzystej uczelni uzyskali stopnie doktorów w zakresie nauk humanistycznych (Adam Bańdo, Hanna Batorowska, Anna Faber-Chojnacka, Barbara Góra, Marek Władysław Kolasa, Jerzy S. Ossowski, Marek Pieczonka, Bożena Pietrzyk, Alfred Toczek, Ewa Wójcik, Władysława Wójcik). Pięciu asystentów doktoryzowało się w Uniwersytecie Wrocławskim (Maria Radwańska, Lidia Ippoldt, Iwona Pietrzkiewicz) lub Uniwersytecie Gdańskim (Wanda Krotos, Maria Konopka). Korzystnym okazał się także fakt zatrudnienia absolwentów Uniwersytetu Jagiellońskiego (dr Piotr Krywak, dr Henryk Czubała, dr Barbara Kamińska-Czubała, dr Roman Jaskuła, dr Krzysztof Woźniakowski), Uniwersytetu Wrocławskiego (Maria Konopka, Wanda Krotos, Zofia Sokół), Uniwersytetu w Grodnie (Lilia Kowkiel). W okresie do 2004 roku pięciu nauczycieli akademickich uzyskało tytuł naukowy profesora (Ryszard Ergetowski, Jerzy Jarowiecki, Maciej Kawka, Andrzej Notkowski, Wacława Szelińska); pięciu uzyskało stopień doktora habilitowanego: Wacława Szelińska (Uniwersytet Warszawski), Maria Konopka, Roman Jaskuła (Uniwersytet Wrocławski), Józef Szocki, Krzysztof Woźniakowski (Akademia Pedagogiczna w Krakowie). Sześciu doktorów habilitowanych uzyskało stanowiska profesorów nadzw. AP: Halina Kosętka, Henryka Kramarz, Maria Konopka, Roman Jaskuła, Krzysztof Woźniakowski. Aktualnie pięciu asystentów ma otwarte przewody doktorskie, kilku adiunktów przygotowuje prace habilitacyjne; wszyscy korzystają ze stypendiów doktorskich i habilitacyjnych.
Na przestrzeni lat następowały zmiany w zespole pracowników. Przybyli do uczelni z innych ośrodków: doc. dr hab. Halina Bursztyńska (Uniwersytet Śląski), doc. dr hab. Andrzej Notkowski (IBL PAN), prof. dr hab. Krzysztof Dmitruk (IBL PAN), dr Józef Szocki (ODN Wrocław, Uniwersytet Szczeciński), doc. dr hab. Ryszard Ergetowski (PAN, Oddział we Wrocławiu).
Kierunki badań naukowych
Awanse naukowe pracowników związane są z ich dużą aktywnością badawczą i publikacyjną. Od roku 1978 kierunki badań skoncentrowano wokół kilku grup tematycznych i problemowych: dzieje książki i wydawnictw; historia i funkcje społeczne bibliotek; bibliografia i informacja naukowa; historia prasy, prasoznawstwo; wiedza o literaturze i kulturze literackiej; czytelnictwo; historia nauki, biografistyka. Klamrą spinającą te obszary badawcze stał się temat nadrzędny, tj. Kraków–Lwów: książki — czasopisma — biblioteki XIX i XX wieku. Wyniki tych badań przedstawia się na cyklicznie organizowanych konferencjach naukowych o zasięgu krajowym z udziałem gości zagranicznych (odbyło się siedem takich konferencji).
Pracownicy uczestniczyli w realizacji problemów badawczych centralnie kierowanych. W latach 1980–1983 brali udział w problemie węzłowym „Polska kultura narodowa — jej tendencje rozwojowe i percepcje” (dr M. Jazowska-Gumulska, dr M. Konopka, dr Z. Sokół). Następnie koordynowali badania w ramach Centralnego Programu Badań Podstawowych: „Funkcjonowanie i kierunki rozwoju systemu oświaty i wychowania w Polsce Ludowej” oraz pracę 12 zespołów skupiających ponad 200 osób z wszystkich uniwersytetów i WSP oraz ODN Kraków, Kielce, Jelenia Góra, Wrocław, Rzeszów, Szczecin, Katowice. Katedra bezpośrednio realizowała temat: Funkcjonowanie bibliotek szkolnych. Część pracowników uczestniczyła w realizacji tematu RPBP III3b, w ramach którego W. Szelińska napisała Śląsk w piśmiennictwie Jana Długosza, J. Jarowiecki, L. Ippoldt, E. Wójcik opracowali Bibliografię prasy Królestwa Polskiego i ziem polskich pod zaborem rosyjskim, J. Jarowiecki przedstawił pracę Józef Ignacy Kraszewski wobec problemu niemieckiego; R. Jaskuła uczestniczył w realizacji problemu MRIII10: Przemiany społeczności polonijnych.
W latach 1992–2000 pracownicy Katedry realizowali liczne tematy finansowane przez Komitet Badań Naukowych w ramach badań statutowych Wydziału Humanistycznego. W grupie Dzieje Małopolski IX–XX wieku dr Jan Bujak zajmował się dziejami Polonii bukowińskiej, prof. J. Jarowiecki — prasą lwowską od 1864 do 1939 r., prasą konspiracyjną 1939–1945, dr M. Pieczonka, dr E. Wójcik — badali ruch wydawniczy w latach 1918–1939, zaś dr A. Toczek napisał monografię dziennika PPS „Naprzód”, a dr K. Woźniakowski książkę W kręgu jawnego piśmiennictwa literackiego Generalnego Gubernatorstwa 1939–1945. W obrębie badań nad Życiem literackim i kulturalnym Polski Południowo-Wschodniej na przełomie XIX i XX w. prowadzono studia nad prasą (J. Jarowiecki, G. Wrona, M. Glogier, H. Kramarz, A. Bańdo, M.W. Kolasa), polskim ruchem księgarsko-wydawniczym w Polsce i za granicą (M. Konopka, R. Jaskuła, M. Pieczonka, E. Wójcik), dziejami bibliotek klasztornych (A. Faber-Chojnacka, I. Pietrzkiewicz, B. Góra), księgozbiorami domowymi w XIX w. (J. Szocki), literaturą i kulturą literacką (J. Ossowski, B. Pietrzyk, P. Krywak, H. Czubała, M. Zięba).
Wyniki badań przedstawiano na konferencjach naukowych oraz publikowano: w latach 1981–2000 pracownicy Katedry Instytutu ogłosili drukiem 75 książek, 990 artykułów, 297 recenzji. Liczne prace znajdują się w druku.
Jerzy Jarowiecki
