Halina Grzywacz, Dorota Wilk
Przyszłość bibliotek instytutowych
Biblioteka Instytutu Informacji Naukowej i Bibliotekoznawstwa Akademii Pedagogicznej jest częścią systemu biblioteczno-informacyjnego Biblioteki Głównej AP i ogólnodostępną biblioteką naukową o określonych zadaniach dydaktycznych, naukowych oraz usługowych, współpracującą z Biblioteką Główną w zakresie opracowania zbiorów, informacji naukowej, dokształcania itp., ale finansowaną z budżetu Instytutu
Biblioteki instytutowe powinny dzisiaj dbać o swoją pozycję i użyteczność w środowisku, troszczyć się o nowoczesność stosowanych technologii informacyjnych, zasobność zbiorów i ich dostępność, o wykształcenie pracowników oraz swój związek ze środowiskiem instytutu. Zwłaszcza, że zaznaczają się tendencje do tworzenia dużych bibliotek centralnych — „molochów” nie zawsze dobrze służących potrzebom dydaktyki, a czasem wręcz utrudniających i spowalniających proces nauczania.
Czy taka biblioteka może być rzeczywiście wygodna dla użytkownika? Prof. Maurice B. Line, brytyjski bibliotekarz i specjalista informacji naukowej uważa, że: „Biblioteka XXI wieku powinna stać się supermarketem informacyjnym, źródłem zarazem zasobów info, jak i ekspertyzy”. Oznacza to skupienie w jednym miejscu zasobów biblioteki, sieci komputerowej i nowoczesnych technologii służących uczeniu się na odległość. Wszystko to może dziać się nie tylko w dużej bibliotece, ale też i w małej, instytutowej, gdzie decydującą rolę odgrywa szybkość informacji kierowanej do użytkownika. Stąd centra informacji stają się kluczowym elementem dydaktyki i badań w środowisku akademickim. Realizacja tych zadań wymaga opracowania nowej strategii działania biblioteki, stworzenia nowej wizji relacji bibliotekarz — użytkownik, przeobrażenia myślenia zawodowego, rozwoju kwalifikacji personelu — tego wszystkiego, co pozwala otworzyć się jeszcze bardziej na potrzeby środowiska akademickiego.
Dla działalności biblioteki naszego instytutu ważna pozostaje jej lokalizacja. Na przestrzeni lat rozszerzył się zakres jej działalności w środowisku, wzrosła też ilość korzystających z niej czytelników. Z usług biblioteki korzystają obecnie dzienni i zaoczni studenci bibliotekoznawstwa, ale także studenci innych kierunków, pracownicy naukowo-dydaktyczni, administracja, a nawet studenci spoza uczelni.
Nie mniej ważny jest sposób finansowania działalności biblioteki. To istotny czynnik jej rozwoju i planowania strategicznego; biblioteka musi mieć wyraźnie określone kwoty na zakup książek, czasopism, dokumentów normatywnych, elektronicznych oraz na pokrycie kosztów obsługi systemów informatycznych, na zakup i obsługę sprzętu (wybór i zakup, wdrożenie do użytkowania, koszty oprogramowań, licencji i umów z właścicielami, koszty wprowadzenia i wdrożenia infrastruktury sieci komputerowej, systemów zasilania, ogólnego wyposażenia pomieszczeń, umeblowania stanowisk pracy, oświetlenia itd.).
Sytuacja, w której biblioteka ma określony budżet na cały rok, daje nie tylko poczucie bezpieczeństwa w wydatkach, ale także wpływa na jakość proponowanych usług, strukturę zakupów, zwiększenie oferty zamawianych czasopism, nowoczesne wyposażenie wypożyczalni i czytelni, ilość stanowisk komputerowych z dostępem do internetu.
Ważne jest także zredagowanie odpowiedniego regulaminu pracy biblioteki, dostosowanie godzin otwarcia do potrzeb czytelnika, promocja biblioteki i jej nowych nabytków, dobrze przygotowany księgozbiór podręczny i bogaty zbiór informacyjno-bibliograficzny, wygodny dostęp do zasobów (zarówno poprzez katalog kartkowy jak i elektroniczny). Nie mniej istotna jest dostępność do materiałów bibliotecznych oraz szybkość i jakość ich kopiowania. O wizerunku bibliotekarza decyduje także kulturalna i fachowa obsługa czytelników.
Wiele wymaga się więc od bibliotekarza, który prócz znajomości zasad pracy bibliotekarskiej i technicznej obsługi sprzętu, znajomości zagadnień administracyjnych czy prawa autorskiego musi też znać kierunki prowadzonych w Instytucie badań oraz jego potrzeby dydaktyczne. Nauczyciele akademiccy, studenci, doktoranci, słuchacze studiów podyplomowych stawiają bibliotekarzom wysokie wymagania. Bibliotekarze poznają nowe technologie informacyjne, zdobywają wiedzę z zakresu zarządzania informacją i biblioteką, podstaw marketingu, ale także dydaktyki, psychologii, socjologii i podstaw analizy jakościowej i ilościowej.
Są zobowiązani do samokształcenia, kreatywności, powinni na bieżąco śledzić literaturę fachową i posiadać umiejętność pracy w zespole. Równie istotna jest także umiejętność współpracy z wydawcami, specjalistami nowych technologii, znajomość języków obcych (umożliwiająca korzystanie z zasobów światowych).
Rola naszej biblioteki jest szczególna, ponieważ służy studentom, którzy przygotowują się do zawodu bibliotekarza. Szczególnie studenci pierwszego roku studiów całymi dniami pracują w czytelni, aby poznać wszystkie informatory, leksykony, encyklopedie, bibliografie, czasopisma... To bibliotekarz wprowadza ich w tajniki zawodu. Posiadamy własną stronę internetową i katalog elektroniczny, systematycznie dokonujemy też retrokonwersji zbiorów.
Potrzeby czytelników stale rosną, mimo to nie rezygnujemy ze starań o utrzymanie wysokiej jakości usług. Znajduje to odbicie w liczbie wypożyczanych książek i ilości odwiedzin. Pamiętamy, że na odpowiednią jakość usług składa się łatwość dostępu do poszukiwanej książki i troska o czas czytelnika, stała analiza potrzeb Instytutu i użytkowników.
Halina Grzywacz, Dorota Wilk
biblinfo@ap.krakow.pl
