Dydaktyka 

Następny artykuł
Poprzedni artykuł
Strona główna

 

Anna Suchon

Kształcenie kadry pedagogicznej dla szkół specjalnych w Niemczech

 

Fakt bliskiego przystąpienia Polski do Unii Europejskiej rozbudza w środowisku pedagogicznym liczne nadzieje na zmiany w edukacji. Chciałabym, o ile to możliwe, przybliżyć czytelnikom temat kształcenia kadry pedagogicznej u naszych zachodnich sąsiadów

Warto zaznaczyć, że szkoły dla uczniów o specyficznych potrzebach edukacyjnych są placówkami całodziennymi. W omawianym przeze mnie regionie (Nadrenia Palatynat) nauka rozpoczyna się o 8.30, a kończy o 15.30 (w piątki o 13.30). Za kształcenie kadry pedagogicznej odpowiedzialne jest ministerstwo edukacji w danym regionie (Land), dlatego możliwe są odstępstwa od przedstawionego przeze mnie modelu, chociaż główne założenia są zbieżne w całych Niemczech.

Ważnym pracownikiem szkoły specjalnej jest tu wychowawca (w każdej klasie jest 2 wychowawców i prowadzący niektóre zajęcia nauczyciel). Tygodniowy wymiar pracy wychowawcy wynosi 38,5 godzin zegarowych (w tym: 33 ´ 45 minut pracy z uczniami oraz dodatkowo: dyżury, przygotowanie do zajęć, opieka nad uczniami w czasie festynów lub spotkań, udział w konferencjach szkoleniowych, praca z rodzicami i inne.

Aby zostać wychowawcą, należy uzyskać Sekundar I Abschlus (Mittere Reife) tzw. „małą maturę”. Punktem wyjścia do dalszego kształcenia w zawodzie wychowawcy jest roczna praktyka w placówkach oświatowych (przedszkola, szkoły, internaty, warsztaty). Celem tej praktyki jest zapoznanie z problemami ogólnymi, jak też z praktycznymi formami pracy. Dopuszczalny jest podział praktyki na kilka ośrodków (np. 4 miesiące przedszkole, 4 miesiące szkoła, 4 miesiące internat). Dopiero po jej ukończeniu możliwa jest dalsza nauka. Dwa najbardziej popularne modele to: 2 lata studium i 1 rok okresu próbnego lub 3 lata studium (włącznie z okresem próbnym). Dla przykładu podaję harmonogram zajęć 3-letniej szkoły dla wychowawców (przykład siatki godzin). Do wymienionych przedmiotów dodać należy praktykę główną w wymiarze 800 godzin rocznie (20 godzin tygodniowo). Zajęcia teoretyczne odbywają się 2 razy w tygodniu, a praktyka 3 razy. Po ukończeniu 3 lat szkoły zostaje się w pełni wykwalifikowanym wychowawcą, zarabiającym około 1400 euro miesięcznie (podatki i ubezpieczenia zabierają około 40% tej kwoty).

Specjalistą wspomagającym wychowawcę jest nauczyciel. Jego tygodniowy wymiar pracy wynosi, podobnie jak wychowawcy, 38,5 godzin zegarowych, w tym: 27 ´ 45 min. zajęć z uczniami oraz dodatkowo dyżury, przygotowanie do zajęć, opieka nad uczniami w czasie festynów lub spotkań, udział w konferencjach szkoleniowych, praca z rodzicami, kontakty z urzędami (internaty, urząd zdrowia i inne).

Punktem wyjścia kształcenia nauczyciela jest matura (zwana tu Sekundar II Abschlus), dająca możliwość podjęcia studiów na dowolnej uczelni. Uniwersytety wymagają na ogół zaliczenia krótkiej praktyki wstępnej (8–12 tygodni). Studia trwają 8 semestrów i obejmują, podobnie jak w Polsce, szeroki wachlarz zagadnień pedagogicznych. W tym czasie studenta obowiązuje 8 tygodni praktyki w szkole podstawowej oraz 8 tygodni w placówkach specjalistycznych (szkoły specjalne, internaty itp.). Po 4 latach nauki i zaliczeniu praktyki zdaje się I egzamin państwowy. Kolejne 18 miesięcy to tzw. referendariat — okres zatrudnienia w szkole i pracy z dziećmi. Pod opieką mentora absolwent uczelni szlifuje swoje umiejętności zawodowe. Dodatkowo w tym czasie obowiązuje go uczestnictwo w seminariach prowadzonych przez specjalne placówki, odpowiedniki naszych polskich ośrodków metodycznych. Po upływie tego okresu można przystąpić do II egzaminu państwowego, który obejmuje średnią ocen ze studiów, referat pisemny, zajęcia pokazowe przed komisją i egzamin ustny. Dopiero pomyślne zaliczenie tego egzaminu oznacza ukończenie procesu kształcenia oraz uzyskanie statusu nauczyciela z pensją miesięczną w granicach 2600 euro brutto.

Różnice systemów kształcenia kadry pedagogicznej w Polsce i Niemczech wynikają z odmiennego systemu kształcenia ogólnego. Jeśli porównamy ilość praktyk odbywanych przez studentów, różnice okazują się znaczne. Podczas trzyletniego kształcenia w kolegium nauczycielskim[1] w Polsce, student jest zobowiązany do dwutygodniowej praktyki ciągłej. Przez pierwsze trzy dni hospituje zajęcia prowadzone przez nauczyciela, a następnie przeprowadza samodzielne lekcje. Dodatkowo zapoznaje się ze sposobami prowadzenia dokumentacji pedagogicznej oraz formami współpracy z rodzicami. Przed studentem wyższej szkoły pedagogicznej stawiane są większe wymogi dotyczące praktyki. W rozporządzeniu Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie standardów kształcenia nauczycieli czytamy m.in.: „Integralną część kształcenia nauczyciela stanowią praktyki pedagogiczne organizowane w różnych typach szkół i placówek, a obowiązkowo w tych typach szkół i placówek, do pracy w których absolwent studiów uzyska kwalifikacje. Obowiązkowa praktyka pedagogiczna powinna być realizowana w wymiarze nie mniejszym niż 150 godzin, przy czym zajęcia prowadzone przez studenta powinny stanowić co najmniej 20% czasu praktyki”.

W Niemczech pomyślne ukończenie cyklu kształcenia gwarantuje samodzielne stanowisko i stabilną, dobrze płatną pracę. Nie jest konieczne podejmowanie kolejnych studiów, a ciągłe doskonalenie zawodowe realizowane jest na poziomie konferencji szkoleniowych, warsztatów lub kursów. W Polsce ukończenie nauki na uczelni stanowi początek rozwoju zawodowego nauczyciela. MENiS planuje wydłużenie trwającego obecnie 7 lat okresu rozwoju zawodowego nauczyciela do 14–16 lat. Oznaczałoby to, że cykl kształcenia nauczyciela trwa około 20 lat! Mam nadzieję, że członkostwo Polski w Unii Europejskiej zaowocuje opracowaniem programów i systemów edukacyjnych, wykorzystujących doświadczenia różnych krajów. Ufam, że efekt końcowy będzie korzystny dla wszystkich.

Anna Suchon

Program 3-letniego studium dla wychowawców (Niemcy)

Język niemiecki / komunikacja 80 godzin
Wiedza o społeczeństwie 40
Przepisy prawne (np. prawa dziecka, regulaminy, przepisy) 160
Pedagogika 240
Psychologia 240
Religia / pedagogika religii 120
Dydaktyka, metodyka 240
Medycyna (podstawy psychiatrii, neurologii) 160
Pomoc w aktywizacji podopiecznych 360
   Pielęgnacja (pomoc podczas jedzenia, higiena osobista, toaleta)
   Praca i tworzenie
   Muzyka i rytmika
   Zabawy i ruch
Praktyka pielęgnacyjna 200
Gospodarstwo domowe 80
Praktykasup2 240

1 Regulamin praktyki pedagogicznej ciągłej studenta II roku pedagogiki specjalnej — oligofrenopedagogiki Kolegium Nauczycielskiego w Bielsku-Białej.

2 Praktyka w wymiarze 240 godz. w ciągu 3 lat (4 tyg. rocznie) może być realizowana np. podczas wakacji letnich.

Do góry strony
Copyright © "Konspekt". Kraków, maj 2004 . Statystyka