Dydaktyka 

Anna Przybysz

European Credit Transfer System we współpracy między uczelniami

Od kilku lat polscy studenci mogą wyjeżdżać na zagraniczne stypendium na takich samych warunkach, jak ich koledzy z Unii Europejskiej. Studia w uczelniach europejskich umożliwia program SOCRATES-ERASMUS, który od roku 1998 jest dostępny również dla studentów krajów ubiegających się o członkostwo w Unii Europejskiej. Z programem SOCRATES-ERASMUS związane jest funkcjonowanie ECTS, czyli Europejskiego Systemu Transferu Punktów. Akademia Pedagogiczna w roku akademickim 2001/2002 wprowadziła ECTS, dzięki staraniom prof. Czesława Majorka. AP stała się tym samym członkiem europejskiej sieci uczelni stosujących ten system

 Dlaczego wprowadzono ECTS?

W ramach programu SOCRATES-ERASMUS został opracowany ECTS, aby umożliwić utworzenie otwartego europejskiego systemu edukacji. Zgodnie z jego założeniami najistotniejszą kwestią jest uznanie okresu studiów odbytych za granicą i uzyskanych zaliczeń, zdanych egzaminów i uzyskanych dyplomów przez uczelnię macierzystą, co oznacza uznanie kwalifikacji i prawa do wykonywania danego zawodu w każdym państwie Unii Europejskiej, czyli podjęcie pracy zgodnie z kierunkiem i poziomem wykształcenia. Priorytety ECTS to prawo studentów do wyboru miejsca studiowania i pobytu (mobility) oraz uznawalność studiów (academic recognition).

W roku akademickim 1999/2000 ok. 6000 wydziałów z ok. 1200 uczelni wyższych w krajach Unii Europejskiej, krajach EEA, na Cyprze i w krajach stowarzyszonych z Centralnej i Wschodniej Europy stosowało ECTS1. Pierwowzorem systemu ECTS był system punktów zaliczeniowych stosowany w Stanach Zjednoczonych. Studia w uczelniach amerykańskich dają większą swobodę studentowi, który ustala program studiów wspólnie z tutorem - jest to, więc kompromis między życzeniami studenta a aktualną ofertą uczelni. Wybór określonej ścieżki - specjalizacji - wiąże się z koniecznością zaliczenia obowiązkowych przedmiotów i tych, które są niezbędne do uzyskania zaliczenia ze wskazanego przedmiotu, mającego charakter np. wstępu do podstaw. Liczba punktów zaliczeniowych, które student otrzymał za zaliczenie kursu (przedmiotu) i zdanie egzaminu, daje równocześnie informację o uzyskanej przez studenta ocenie. Jest to zasadnicza różnica między amerykańskim credit points a systemem ECTS[2].

Iwona Kienzler porównuje ECTS do euro, wspólnej waluty Unii Europejskiej: "system punktowy to rodzaj wspólnej waluty akademickiej"[3]. Stwierdzenie to doskonale podkreśla charakter systemu ECTS, który jest dla studentów europejskich wspólną skalą punktową, tak jak euro wspólną walutą Unii. Zawarcie umowy o współpracy pomiędzy uczelniami europejskimi możliwe jest po przystąpieniu przez dane państwo do realizacji programu SOCRATES-ERASMUS. Kolejnym krokiem, który musi podjąć uczelnia, aby nawiązać współpracę, jest podpisanie obustronnego porozumienia, opracowanie informacji o planie studiów i programach kształcenia oraz wprowadzenia systemu punktów ECTS. Zgodnie z zasadami funkcjonowania ECTS punkty zostają przydzielone za uzyskane zaliczenia oraz zdane egzaminy. Samo uczestnictwo w zajęciach nie jest podstawą do uzyskania punktów kredytowych. Stypendysta ERASMUS-a może wyjechać na studia do partnerskiej uczelni po ukończeniu pierwszego roku studiów, gdzie przebywa zazwyczaj jeden semestr.

Właściwe wydawałoby się określenie, że ECTS gwarantuje uznanie po powrocie na uczelnię macierzystą uzyskanych zaliczeń i zdanych egzaminów, gdyż większość studentów decyduje się na wyjazd na stypendium w trakcie studiów magisterskich, będąc na drugim, trzecim lub czwartym roku. Ci studenci stanowią największą liczbę wyjeżdżających na studia zagraniczne. Zdecydowanie mniej studentów decyduje się na uzyskanie dyplomu ukończenia studiów na uczelni europejskiej.

Celem ECTS jest uregulowanie i usprawnienie toku postępowania, obejmującego uznawanie studiów odbywanych na uczelni europejskiej. Praktycznie sytuacja przedstawia się następująco: okres studiów za granicą zastępuje porównywalny okres studiów na uczelni macierzystej. Student nie musi powtarzać roku, mimo tego, że programy studiów na obu uczelniach mogą się różnić. Dzięki ECTS możliwe staje się budowanie zaufania między współpracującymi uczelniami, a także wzbogacenie oferty edukacyjnej. Punkty pozwalają na obiektywny pomiar wiedzy i umiejętności. System ten pozwala uczelniom na porównywanie i wzajemne uznawanie osiągnięć studentów w nauce oraz interpretację rygorów obowiązujących w szkolnictwie wyższym krajów, należących do sieci uczelni uznających ECTS.

 Co ECTS oferuje studentom?

ECTS gwarantuje studentowi przyjezdnemu takie same prawa jak studentom uczelni goszczącej. Student odbywający studia na stypendium ma możliwość wyboru zajęć spośród pełnego zakresu przedmiotów, kursów, oferowanych na danym kierunku4. Zajęcia, w których biorą udział studenci przyjezdni, z założenia powinny być oferowane wszystkim studentom, nie zaś specjalnie dla nich organizowane. Wyjątkiem może być nauka języka urzędowego danego kraju, jeśli student-stypendysta bierze udział w zajęciach na przykład w języku wykładowym angielskim. ECTS umożliwia również kontynuację studiów za granicą5. Student nie musi wracać po okresie studiów na stypendium do uczelni macierzystej, ale może kontynuować studia na przykład w ramach studiów doktoranckich, lub też może przenieść się do trzeciej uczelni, należącej do sieci uczelni uznających ECTS.

Studenci odbywają studia na zagranicznej uczelni na podstawie wcześniej podpisanego porozumienia. Porozumienie to powinno określić okres pobytu studenta na stypendium oraz zbiór przedmiotów, kursów, które student będzie realizował w tym czasie. ECTS sam w sobie nie reguluje treści, struktury czy ekwiwalencji programów studiów. Z zasady ekwiwalencji wynika, że plan studiów na uczelni zagranicznej powinien być tak ułożony, aby dziekan miał podstawy do uznania przedmiotów studiowanych na uczelni europejskiej za zamienne w stosunku do przedmiotów, kursów zawartych w planie studiów na uczelni w kraju. Przed wyjazdem stypendysta w porozumieniu z władzami uczelni (dziekan, dyrektor instytutu, promotor) ustala, jakie przedmioty, kursy znajdą się w programie jego studiów. Listę wybranych przedmiotów (tzw. Learning Agreement) zatwierdza dziekan. Aby móc wyjechać na stypendium student musi biegle posługiwać się językiem kraju, w którym zamierza studiować, lub też może potwierdzić znajomość innego języka urzędowego Unii Europejskiej.

 Co to są punkty kredytowe?

„Rok akademicki w danym programie studiów jest równy 60 punktom zaliczeniowym ECTS. Punkty zaliczeniowe są przypisane prze instytucję każdej jednostce zajęć, aby odzwierciedlić jej pracochłonność jako proporcję całkowitej pracochłonności pełnego roku akademickiego” - czytamy w Guidelines[6]. Za Stefanem Jackowskim i Tadeuszem Krauze podaję definicję z polskiej wersji ECTS Users' Guide: „Punkty ECTS są relatywnym, a nie bezwzględnym miernikiem ilości pracy wymaganej od studenta, ponieważ określają ile/jaka część z całości pracy wymaganej w danym roku akademickim przypada na określony przedmiot w uczelni lub instytucie czy wydziale, który przyporządkowuje punkty (...)”[7]. Podstawą do określenia liczby punktów ECTS do danego kursu jest nakład pracy wymagany od studenta, niezbędny do zaliczenia danego kursu, przedmiotu. Punkty ECTS są względnym, nie absolutnym miernikiem nakładu pracy, wskazują jedynie na to, jaka część całorocznej pracy studenta przypada na określony przedmiot lub kurs. Punkty kredytowe określają nakład pracy studenta, który obejmuje wszystkie rodzaje zajęć: wykłady, konwersatoria, konsultacje, prace terenowe oraz pracę własną w domu, czy w bibliotece, indywidualne przygotowanie się do egzaminów[8]. Punkty kredytowe są wartością liczbową przypisaną poszczególnym przedmiotom, kursom. Nakładowi pracy wymaganemu do zaliczenia semestru przyporządkowuje się 30 punktów, odpowiednio do zaliczenia jednego roku akademickiego niezbędne jest uzyskanie 60 punktów.

 Punkty kredytowe a oceny z egzaminów

Uzyskanie niezbędnej ilości punktów kredytowych stanowi podstawę do zaliczenia semestru i roku studiów. System punktów kredytowych nie eliminuje systemu ocen. Jak zauważa Zuzanna Teopliz system ECTS ma umożliwić pomiar i ocenę osiągnięć studenta w nauce. Osiągnięcia studenta w nauce wyznaczane są przez zaliczenia poszczególnych zajęć, uzyskana ocena nie jest brana pod uwagę9. Punkty w ECTS przyznawane są bez względu na uzyskaną ocenę z egzaminu. Punkty kredytowe uzyskane przez studenta informują jedynie, że zaliczył on dany kurs przedmiotu, nie dają jednak informacji o ocenie. Jest to zasadnicza różnica między ECTS a systemem punktów zaliczeniowych stosowanym w Stanach Zjednoczonych, który był pierwowzorem ECTS[10].

Z. Toepliz wskazuje również na potrzebę dostosowania skali ocen w Polsce do skali stosowanej przez uczelnie w Unii Europejskiej uczestniczące w programie SOCRATES-ERASMUS. Dzięki zastosowaniu podobnej skali ocen możliwe będzie porównywanie poziomu osiągnięć studenta. Na uczelniach wyższych w Unii Europejskiej stosowana jest przeważnie siedmiostopniowa skala ocen. Różni się ona od polskiej sześciostopniowej skali ocen dwoma rodzajami oceny niedostatecznej (jedna informuje, że student musi uzupełnić poważne braki, druga wskazuje konieczność powtórzenia całego materiału danego przedmiotu, kursu). Przewodnik ECTS podaje opis siedmiostopniowej skali ocen[11]:

 Pakiet informacyjny

The Information Package[12] zawiera aktualizowane każdego roku informacje na temat uczelni, wydziałów, instytutów, organizacji studiów, przepisy administracyjne, a kierowany jest do studentów, nauczycieli akademickich. To informator, w którym powinny znaleźć się informacje odnośnie wyjazdu i pobytu na stypendium w danej uczelni, kosztach utrzymania, zapleczu dydaktycznym, opiece zdrowotnej, a także plan miasta uniwersyteckiego i plan organizacyjny roku akademickiego. Dobry pakiet informacyjny zawiera dokładne opisy proponowanych w ramach wydziału kursów, przedmiotów: charakter zajęć (obowiązkowy lub fakultatywny), warunki zapisu na kurs, nazwiska prowadzących zajęcia, termin oraz warunki zaliczenia, egzaminu i liczbę punktów ECTS.

 Porozumienie o programie zajęć

Learning Agreement[13] - na uczelni zagranicznej to trójstronna umowa między studentem, jego uczelnią macierzystą i uczelnią przyjmującą, która określa program zajęć studenta-stypendysty. Porozumienie to zawiera również informacje o ilości punktów ECTS, przypisanych do danego przedmiotu, kursu. Learning Agreement ma na celu pełne uznanie okresu studiów odbytych na uczelni zagranicznej. Dokument ten jest ważny, gdy zostanie podpisany przez uczelnię macierzystą, uczelnię goszczącą oraz studenta. Zrealizowanie przez studenta uzgodnionego programu zajęć gwarantuje zaliczenie okresu studiów na stypendium po powrocie na uczelnię macierzystą.

 Wykaz zaliczeń

Transcript of records - to lista wszystkich przedmiotów, zajęć, w których uczestniczył student łącznie z uzyskanymi przez niego punktami za uzyskane zaliczenia i egzaminy oraz otrzymanymi ocenami, zgodnie z obowiązującą w danej uczelni skalą ocen (jeśli to możliwe stopnie mogą być zgodne ze skalą ECTS)[14]. Transcript of records jest zagranicznym indeksem z zaliczeniami i punktami ECTS, które student otrzymał w czasie studiów za granicą.

 Transfer punktów w pedagogice

ECTS pierwotnie był testowany w administracji, chemii, historii, inżynierii mechanicznej oraz medycynie. W przypadku takiej dyscypliny naukowej, jaką jest pedagogika napotyka się na trudności z transferem punktów, określeniem liczby punktów, które student może otrzymać za zaliczenie danego przedmiotu, kursu lub zdanie egzaminu. Problem tkwi w tym, że programy studiów na kierunku pedagogika różnią się od siebie na poszczególnych uczelniach. O ile na przykład w przypadku historii przypisanie danej ilości punktów do poszczególnych przedmiotów wydaje się mniej skomplikowane (na program studiów historycznych w każdej uczelni będą się składały te same lub zbliżone w tematyce przedmioty), o tyle zdecydowanie trudniej przypisać punkty ECTS do przedmiotów, składających się na program studiów pedagogiki. Każda uczelnia proponuje nieco odmienne programy na tym kierunku. Uczelnie europejskie, należące do sieci uczelni stosujących ECTS, wspólnie pracują nad ujednoliceniem programów studiów pedagogiki. Różnice w tych programach, a co za tym idzie trudności w przypisaniu punktów ECTS do poszczególnych kursów wynikają z tradycji danej uczelni, gdzie studia pedagogiki opierają się na naukach pomocniczych, jakimi są w większości psychologia, bądź socjologia. Wynika to zapewne z tego, iż każda uczelnia proponuje studia pedagogiki w różnych specjalnościach.

Od 2002 roku decyzją Ministra Edukacji Narodowej i Sportu obowiązują nowe minima dla kierunku pedagogika15. Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej ustalające standardy nauczania, pozwala na ujednolicenie programów studiów na danym kierunku we wszystkich polskich uczelniach. Dzięki temu możliwe będzie porównanie jakości kształcenia na danym kierunku. Ustawa pozostawia do dyspozycji poszczególnych wydziałów rozdysponowanie pozostałej liczby godzin, które mają uwzględnić przedmioty kształcenia umiejętności zawodowych lub oryginalny program kształcenia specjalistycznego.

 SOCRATES-ERASMUS w AP

W ramach programu SOCRATES-ERASMUS studenci AP mogą wyjechać do jednej z 30 uczelni partnerskich w Unii Europejskiej. AP podpisała umowy o współpracy z uczelniami z Austrii, Belgii, Finlandii, Francji, Grecji, Hiszpanii, Holandii, Niemiec, Portugalii i Szwecji. Dla studentów AP oferowane są studia na kierunkach: kształcenie nauczycieli, studia europejskie, neofilologia, nauki społeczne, filologia angielska, francuska, niemiecka i hiszpańska. Okres studiów przewidywany w umowach partnerskich wynosi od 4 do 10 miesięcy. Student ubiegający się o wyjazd na stypendium musi spełniać warunki formalne: musi być studentem studiów licencjackich, magisterskich lub doktoranckich w AP, być obywatelem Polski, być studentem, co najmniej drugiego roku studiów. Student, który chce otrzymać stypendium musi biegle posługiwać się językiem, w którym będzie studiował. Wymagana jest również dobra średnia ocen ze wszystkich lat studiów, która będzie wyznacznikiem, że student nie będzie miał problemów studiując za granicą. Ponad to student musi wykazać się inicjatywą, wybierając daną uczelnię zagraniczną i układając indywidualny plan studiów. Po zgłoszeniu kandydatury do programu SOCRATES--ERASMUS student musi pomyślnie przejść rozmowę kwalifikacyjną i zdać egzamin z języka obcego.

W roku akademickim 1998/1999 z programu SOCRATES-ERASMUS skorzystało trzech studentów AP, rok później liczba ta zwiększyła się do 23 osób. W kolejnych latach na stypendium wyjechało 31 studentów - 2000/2001, 37 studentów w roku 2001/2002. Na rok akademicki 2003/2004 zgłosiło się 56 kandydatów.

 ECTS na Wydziale Pedagogicznym AP

Od roku akademickiego 2001/2002 Akademia Pedagogiczna w Krakowie wprowadziła ECTS, dołączyła tym samym do sieci europejskich uczelni, uznających ten system. ECTS został wprowadzony na wszystkich czterech Wydziałach: Humanistycznym, Pedagogicznym, Geograficzno-Biologicznym i Matematyczno-Fizyczno--Technicznym. Zespoły z poszczególnych wydziałów opracowały szczegółowe programy nauczania wraz z punktami ECTS. Akademia Pedagogiczna wydała informatory ECTS dla każdego z wydziałów. Informator wydziałowy zawiera informacje o Uczelni, danym wydziale, szczegółową organizację roku akademickiego, identyfikatory i koordynacje oraz co najistotniejsze - programy nauczania i punkty ECTS na poszczególnych kierunkach17. Specyfiką studiów w AP na większości kierunków jest obligatoryjny charakter programu kształcenia. Student ma możliwość wyboru jedynie kilku przedmiotów fakultatywnych, związanych z daną specjalizacją. Student nie ma więc możliwości indywidualnego układania planu kursów i egzaminów w danym semestrze oraz roku studiów. Punkty ECTS w AP pozwalają studentowi na porównanie programu studiów w macierzystej uczelni i przykładowo uczelni zagranicznej, do której zamierza wyjechać na stypendium. Przypisanie odpowiedniej liczby punktów ECTS do danego kursu, przedmiotu jest trudnym zadaniem. Trzeba wziąć pod uwagę charakter danego kursu (przedmiot obligatoryjny lub fakultatywny), stopień trudności, liczbę godzin wykładowych, konwersatoryjnych, czy warsztatowych, warunki zaliczenia przedmiotu (zaliczenie, praca pisemna, egzamin) oraz ilość czasu potrzebną studentowi do przygotowania się do zajęć w domu, bibliotece. Ilość punktów ECTS za ten sam kurs może być różna w różnych uczelniach. Na przykład kurs pedagogiki ogólnej na kierunku pedagogika społeczno-opiekuńcza w Akademii Pedagogicznej obejmuje 30 godzin wykładów i 30 godzin ćwiczeń, za zaliczenie tego kursu student otrzymuje 5 punktów ECTS18. W Uniwersytecie Jagiellońskim na kierunku pedagogika, kurs pedagogiki ogólnej obejmuje tylko 30 godzin wykładów, za które student otrzymuje 10 punktów ECTS19. Podobnie kurs historii wychowania: w Akademii Pedagogicznej obejmuje 30 godzin wykładów i 30 godzin ćwiczeń, co daje 5 punktów ECTS. W Uniwersytecie Jagiellońskim natomiast zajęcia z historii wychowania to 60 godzin wykładów i 6 punktów ECTS.

*

ECTS funkcjonuje w AP trzeci rok akademicki, ale wciąż wymaga dopracowania. Głównym problemem jest przypisanie odpowiedniej ilości punktów ECTS do poszczególnych przedmiotów, kursów, tak, aby uwzględniały zmiany w programach studiów (dostosowanie do standardów europejskich). Problemem jest również brak dostatecznej akcji informacyjnej o zasadach przyznawania punktów ECTS dla studentów.

Większość studentów nadal nie wie, na czym polega funkcjonowanie ECTS, część nie wie nawet, że system ten został wprowadzony w AP. Podobny problem dotyczy udziału w programie SOCRATES-ERASMUS. Stosunkowo mało studentów AP decyduje się na wyjazd na stypendium do uczelni europejskich. O stypendium SO CRATES-a ubiegają się przede wszystkim studenci filologii angielskiej i francuskiej.

Anna Przybysz  

1 Erasmus-What's new in ECTS?, http://europa.eu.int/comm/ education/erasmus/ects
2 Zob. S. Jackowski, T. Krauze, Systemy punktacji jako narzędzie konstrukcji programów studiów i oceny postępów studenta w uczelniach amerykańskich oraz w programie SOCRATES/ERASMUS, "Nauka i Szkolnictwo Wyższe" 1997, nr 12, s. 51.
3 I. Kienzler, Słownik terminologii Unii Europejskiej, Gdańsk 2001, s. 61.
4 M. Fic, European Credit Transfer System we współpracy między uczelniami, [w:] Zarządzanie i finansowanie w systemie edukacji w Polsce a integracja z Unią Euro pejską, pod red. D. Fica, Zielona Góra 1999, s. 47.
5 European Credit Transfer System (based on European Commision ECTS USER'S GUIDE 31.03.1998), http://europa. eu.int/comm/education/socrates/ects
6 ECTS Guidelines, podaję za: S. Jackowski, T. Krauze, op. cit., s. 59.
7 Ibidem, s. 60.
8 M. Fic, op.cit., s. 48.
9 Ibidem, s. 98.
10 S. Jackowski, T. Krauze, op.cit., s. 51.
11 European Credit Transfer System (based on European Commission ECTS USER' GUIDE 31.03.1998), http://europa. eu.int/comm/education/socrates/ects
12 How does the ECTS work?, http://europa.eu.int/comm/education/erasmus/ects
13 Informacje dla studentów, http://www.socrates.org.pl/ erasmus/index
14 Ibidem.
15 Rozporządzenie Ministra Edukacji Narodowej i Sportu w sprawie określenia standardów nauczania dla po szcze gólnych kierunków studiów i poziomów kształcenia, War sza wa 25 lipca 2002, Dz.U. RP, nr 116, poz. 1004.
16 Informacje zebrane na podstawie Informatora Wydziału Pedagogicznego. Europejski System Transferu Punktów - ECTS, Akademia Pedagogiczna im.KEN w Krakowie, rok akademicki 2001/2002, Kraków 2001.
17 Informator Wydziału Pedagogicznego. Europejski Sys tem Transferu Punktów - ECTS, Akademia Pedagogiczna im. KEN w Krakowie, rok akademicki 2001/2001, Kraków 2001.
18 Katalog kursów - pedagogika. Uniwersytet Jagiel loń ski. Instytut Pedagogiki. Rok akademicki 2001/2002, www2.uj.edu.pl/ects/pl/wydziały/filozofia/punkty2/ pedagogika