Konferencje 

Aleksandra Z. Budrewicz

Upominki od narodu

W dniach 6–9 września 2003 roku w Żarnowcu odbyła się ogólnopolska sesja naukowa, zatytułowana Upominki od narodu. Jubileusze, rocznice, obchody pisarzy (1864–1918), którą zorganizowały Instytut Filologii Polskiej Akademii Pedagogicznej w Krakowie oraz Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu

W dniach 6–9 września 2003 roku w Żarnowcu odbyła się ogólnopolska sesja naukowa, zatytułowana Upominki od narodu. Jubileusze, rocznice, obchody pisarzy (1864–1918), którą zorganizowały Instytut Filologii Polskiej Akademii Pedagogicznej w Krakowie oraz Muzeum Marii Konopnickiej w Żarnowcu

W konferencji wzięli udział naukowcy z kilku ośrodków w Polsce (Akademia Pedagogiczna w Krakowie, Katolicki Uniwersytet Lubelski, Uniwersytet w Białymstoku, Uniwersytet Jagielloński, Uniwersytet Kardynała Stefana Wyszyńskiego, Uniwersytet Łódzki, Uniwersytet Opolski, Uniwersytet Śląski, Uniwersytet Warszawski, Uniwersytet Wrocławski), specjaliści z Zarządu Głównego Towarzystwa im. Marii Konopnickiej oraz Muzeów Marii Konopnickiej — w Suwałkach i w Żarnowcu. Sesja miała charakter interdyscyplinarny. Reprezentanci różnych dziedzin naukowych skoncentrowali się na uroczystościach i widowiskach jubileuszowych i rocznicowych, ukazując ich społeczno-ideowe i estetyczne funkcje. Mówiono o publiczności widowisk teatralnych, jakimi były te wydarzenia. Wiele miejsca poświęcono zagadnieniu pracy organizacyjnej związanej z przygotowaniem uroczystości oraz sprawom, o jakich się zwykle szybko zapomina — o działalności komitetów wydawniczych i medalierskich, kontaktach z władzami i policją, służbie porządkowej, a nawet o sprawach noclegowo-aprowizacyjnych, tak ważnych dla niekiedy kilkudziesięciu tysięcy uczestników obchodów. Nie zapomniano też o stylistyce tekstów okolicznościowych oraz o społecznej recepcji takich uroczystości. W warunkach Polski marzącej o niepodległości jubileusze były jedną z niewielu okazji do manifestowania zbiorowych dążeń i pragnień narodu. Kultura (literatura, teatr, muzyka etc.) pełniły ważną rolę jako kompensacja idei narodowej. Organizowanie publicznych obchodów ku czci wybitnych twórców było wyrazem wdzięczności społeczeństwa za myśli, nadzieje i przeżycia, jakich dostarczali oni społeczeństwu. Było też zastępczym sposobem na podtrzymywanie dążności integracyjnych mimo przeszkód stawianych przez władze zaborcze.

Podczas żarnowieckiej sesji rozpatrywano jubileusze w kategoriach integracji międzyzaborowej (prof. Adam Galos Uroczystości ku czci ludzi na tle obchodów rocznicowych na przełomie XIX i XX w.), politycznych, ideowych, socjologicznych i psychologicznych. Analizowano je jako sposób przeżywania uroczystości przez jubilata (prof. Jan Ciechowicz Jubilatyzm Ludwika Solskiego) lub jako przeżycie zbiorowe (mgr Zbigniew Fałtynowicz Pisarskie jubileusze nad Czarną Hańczą w XX wieku). Mówiono o tym, jak wyglądały sumienne i czasochłonne przy gotowania do uroczystości (prof. Stanisław Fita Droga do Żarnowca. Kulisy przygotowań do jubileuszu Marii Konopnickiej), znaczących ideowo-politycznie różnicach zdań w pracy komitetów (dr Jolanta Sztachelska O dwóch jubileuszach, dwóch przemówieniach i jednej znaczącej nieobecności), w jaki sposób w organizowaniu jubileuszy uczestniczyła młodzież szkolna (dr Lucyna Kudła Udział gimnazjalistów galicyjskich w obchodach rocznic narodowych w okresie autonomicznym (1867–1918). Doktor Dorota Kielak mówiła o dyskusji, jaką wywołał pomysł budowy pomnika Adama Mickiewicza, zaś dr Jakub Malik opisywał charakter przeżywania uroczystości jubileuszowych w Galicji, jaki wyłania się z utworów Adolfa Nowaczyńskiego.

Analizowano utwory i wypowiedzi jubileuszowe samych literatów (dr Alina Brzuska-Kępa Jubileuszowe i okolicznościowe wiersze Marii Konopnickiej, dr hab. Aneta Mazur Utwory jubileuszowe w twórczości Marii Konopnickiej, mgr Krzysztof Małek Jubileuszowe i funeralne wypowiedzi Kazimierza Tetmajera) oraz to, w jaki sposób o jubilatach i poświęconych im uroczystościach pisali inni artyści (prof. Tadeusz Budrewicz Miriam o jubileuszu Konopnickiej) oraz prasa (prof. Jerzy Jarowiecki Maria Konopnicka w prasie w kraju i poza krajem w latach 1939–1945). Referenci skupiali się ponadto na jubileuszach poszczególnych literatów (dr Urszula Kowalczuk 1884 r. — jubileuszowa „renowacja” Kochanowskiego, dr Renata Stachura Krakowskie obchody 40-lecia pracy twórczej Elizy Orzeszkowej, dr Marian Zaczyński Jubileusz 50-lecia pracy twórczej Mariana Zdziechowskiego. Wilno 1933 — Kraków 1934.

Prof. Ewa Ihnatowicz (Uroczystości „Tygodnika Ilustrowanego”), prof. Elżbieta Malinowska (Jubileusze w kręgu „Kłosów”) i dr hab. Maria J. Olszewska („Jubileuszowa” sylwetka Elizy Orzeszkowej w kra kowskim „Świecie” nr 19 i 20 z 1891r.) opisywały obchody rocznicowe na łamach prasy dziewiętnastowiecznej. Mowa była także o obecności jubileuszów polskich twórców w prasie litewskiej (mgr Beata Kalęba Polskie jubileusze literackie na łamach prasy litewskiej okresu litewskiego odrodzenia narodowego).

Jan Kielecki, prawnuk Marii Konopnickiej, zaprezentował wyniki najnowszych badań genealogicznych, którymi zajmuje się rodzina poetki (Maria Stanisława z Wasiłowskich Konopnicka i jej rodzina. W świetle nowych badań i poszukiwań genealogicznych podjętych obecnie przez rodzinę poetki). Mówiono także o podarunkach dla jubilatów od społeczeństwa (mgr Paweł Bukowski Adresy hołdownicze dla Marii Konopnickiej w zbiorach Muzeum w Żarnowcu) i o pamiątkach, jakie zachowały się po pisarzach zmarłych na emigracyji (dr Michał Zięba Co zostaje po poecie? Teofil Lenartowicz).

Sesja w Żarnowcu skupiła wszystkie placówki akademickie, gdzie prowadzi się badania nad twórczością pozytywistów, w tym również Konopnickiej. Wyznaczono na niej swoistą „mapę” geograficzną jubileuszy (miasta, które przodowały w ich organizowaniu to Kraków, Lwów i Warszawa). Sesja uświadomiła, że prawdziwa wielkość poety to nie dar słowa otrzymany od Boga, ale taka twórczość, która powoduje szeroki oddźwięk społeczny, poruszenie, wdzięczność i pamięć narodu. Konferencja przetarła także szlaki badawcze w zakresie tematyki jubileuszowej, otwierając tym samym bogatą dziedzinę, ciekawą i dającą pole do badań integracyjnych, czyli do wspólnej pracy polonistów, historyków, teatrologów, socjologów, psychologów społecznych.

Czterodniową sesję naukową urozmaiciły wydarzenia kulturalne — występy artystów lokalnych (Chór Echo, programy i inscenizacje przygotowane przez dzieci i młodzież z krośnieńskich szkół) oraz ogólnopolskich (artyści z Teatru Wielkiego, Opery Śląskiej, Opery i Operetki Krakowskiej). W Muzeum Marii Konopnickiej, gdzie odbywała się konferencja, otwarto wystawę 100 lat Daru Narodowego dla Marii Konopnickiej. Żarnowiec 1903–2003. Prezentuje ona materiały archiwalne ze zbiorów Muzeum (m.in. pelerynę podróżną Konopnickiej, pamiątkową paterę od Polaków z Nicei, telegramy, kartki pocztowe). 8 września, w dniu, w którym minęło dokładnie 100 lat od przekazania dworku w Żarnowcu Konopnickiej, zainscenizowano uroczysty wjazd Marii Konopnickiej i Marii Dulębianki do żarnowieckiego dworka. Referenci zwiedzili najciekawsze regiony ziemi krośnieńskiej (m.in. Odrzykoń). Na zakończenie sesji odbyła się jednodniowa wycieczka do Lwowa, której centralnym punktem było złożenie kwiatów na grobie Marii Konopnickiej na Cmentarzu Łyczakowskim. Za wieloletnią współpracę z Muzeum w Żarnowcu, koordynowaną przez prof. Tadeusza Budrewicza i dra Michała Ziębę, Instytut Bibliotekoznawstwa oraz Instytut Filologii Polskiej Akademii Pedagogicznej zostały uhonorowane specjalnymi dyplomami.

Aleksandra Z. Budrewicz  
Fotografowała Autorka