Ewa Piotrowska,
Renata Zając
Bazy danych Biblioteki Narodowej
Komputerowe bazy danych jako źródło informacji istnieją na świecie już od ponad 30 lat. Obecnie ze względu na popularność internetu coraz częściej są one umie szczane na stronach WWW bibliotek, aby zapewnić dostęp do nich szerszemu gronu zainteresowanych
Bazy danych są zbiorami uporządkowanych, powiązanych ze sobą tematycznie danych o określonej strukturze wraz z systemem zarządzania, czyli zasadami dopisywania, porządkowania i wyszukiwania informacji. Przykładami baz danych są katalogi bibliotek, książki telefoniczne, składy osobowe pracowników różnych instytucji. Do zalet elektronicznych baz danych można zaliczyć m.in. szybkość przetwarzania danych i wyszukiwania zgromadzonych informacji, oszczędność miejsca i czasu tworzenia bazy, poprawę bezpieczeństwa przechowywania danych.
Od kilku lat polska Biblioteka Narodowa, po dobnie jak biblioteki narodowe innych krajów, zamieszcza na swojej internetowej stronie bezpłatne i ogólnodostępne bazy danych
(http://www.bn.org.pl/). W dziale Bazy danych MAK biblioteka oferuje 22 aktualizowane na bieżąco bazy, zawierające różnorodne wydawnictwa począwszy od ukazujących się w Polsce książek, artykułów z bieżących czasopism polskich, książek zagranicznych znajdujących się w bibliotekach polskich, a skończywszy na mikrofilmach starych druków z kolekcji polskich.
Bazy tworzone w programie MAK można przeszukiwać poprzez indeksy autorskie, tytułowe, słowo w tytule, hasła przedmiotowe i in. Opisy w niektórych bazach zawierają ponadto sigla bibliotek, w których dane dokumenty są przechowywane, co bardzo ułatwia czytelnikom poszukiwania. Pełne informacje o bibliotekach współpracujących z centralnym katalogiem zawiera baza Sigla katalogu centralnego. Większość z baz to odpowiedniki ukazujących się w wersji drukowanej wydawnictw np. Przewodnika Bibliograficznego, Bibliografii Zawartości Czasopism, Bibliografii Analitycznej Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej, Polskiej Bibliografii Bibliologicznej, Bibliografii Bibliografii Polskich.
Czytelnik zbierający np. bibliografię na temat twórczości Czesława Miłosza, szkolnictwa polskiego w XX w., czy też piszący pracę z zakresu filozofii lub politologii może szukać informacji w następujących bazach:
Książki polskie od roku 1978 — zawiera ponad 300 tysięcy opisów pozycji rejestrowanych w Przewodniku Bibliograficznym
Książki polskie podziemne — rejestruje ponad 6000 opisów książek wydanych poza cenzurą w latach 1976–1989
Artykuły z czasopism polskich od roku 1996 — baza jest elektroniczną wersją Bibliografii Zawartości Czasopism, zawiera około 330 000 opisów bibliograficznych artykułów wybranych z około 1300 czasopism
Centralny Katalog Książek Zagranicznych od roku 1987 — baza zawiera 77 000 opisów książek zagranicznych wydanych po 1986 r., znajdujących się w bibliotekach polskich
Centralny Katalog Książek Zagranicznych za lata 1975–1986 — zawiera ponad 370000 opisów książek zagranicznych wydanych w latach 1975-1986, znajdujących się w bibliotekach polskich
Polonica Zagraniczne od roku 1993 — zawiera ponad 14000 opisów bibliograficznych książek uznanych za polonica i wydanych poza granicami Polski od 1993 r., a większość książek zarejestrowanych w bazie znajduje się w zbiorach Biblioteki Narodowej
Artykuły z gazet i tygodników polskich od roku 2002 — to najnowsza baza rejestrująca opisy bibliograficzne artykułów z czasopism: „Apokryf”, „Gazeta Bankowa”, „Gazeta Polska”, „Gazeta Wyborcza”, „Głos”, „Głos Nauczycielski”, „Literacki Głos Nauczycielski”, „Myśl Polska”, „Najwyższy Czas”, „Niedziela”, „Nowa Myśl Polska”, „Nowe Państwo” (2001), „Nowe Życie Gospodarcze”, „Polityka”, „Prawo i Życie” (1996-1998), „Przegląd”, „Przegląd Techniczny”, „Przegląd Tygodniowy”, „Rzeczpospolita”, „Tygodnik Powszechny”, „Tygodnik Solidarność”, „Wiadomości Kulturalne”, „Wprost”, „Życie Gospodarcze”; materiały z niektórych wymienionych dzienników i tygodników do 2001 roku znajdują się w bazie Artykuły z czasopism polskich od roku 1996, inne tytuły są bibliografowane tylko w tej bazie i wciąż przybywają nowe, baza jest uzupełniana co miesiąc.
Dla bibliotekoznawców przydatne są szczególnie:
Czasopisma polskie nowe — ponad 7000 opisów bibliograficznych z lat 1985–1997 umieszczonych również w dwumiesięcznej wkładce do Przewodnika Bibliograficznego pt. Bibliografia Wydawnictw Ciągłych Nowych, Zawieszonych i Zmieniających Tytuł
Centralny Katalog Czasopism Zagranicznych — zbiór informacji o zagranicznych wydawnictwach ciągłych znajdujących się w bibliotekach polskich, obejmujący lata 1986–1998, a liczący ponad 42 000 rekordów
Centralny Katalog Czasopism Polskich — źródło informacji o polskich wydawnictwach ciąg łych opublikowanych w kraju i za granicą w latach 1661–1950, przechowywanych w bibliotekach polskich i zagranicznych, zawiera 32 000 rekordów
Informator o bibliotekach w Polsce — podaje informacje o ponad 6500 bibliotekach i ośrodkach informacji działających w Polsce
ISBN — zbiera informacje o ponad 10 600 wydawcach zarejestrowanych w Krajowym Biurze ISDN
Polska Bibliografia Bibliologiczna 1997–2000 — rejestruje piśmiennictwo z zakresu nauki o książce, obejmuje książki, czasopisma, artykuły z czasopism, fragmenty piśmiennicze, zawiera ponad 6400 opisów
Bibliografia Bibliografii Polskich 1995–2000 — baza rejestruje spisy bibliograficzne, przeglądy bibliograficzne, omówienia stanu badań, zawiera ok. 10 000 opisów bibliograficznych
Wykaz polskich bibliografii nie opublikowanych — baza rejestruje spisy bibliograficzne zaplanowane, będące w toku opracowania lub opracowywane, ale nie opublikowane
Bibliografia Analityczna Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej — artykuły z wybranych czasopism zagranicznych z zakresu bibliotekoznawstwa i informacji naukowej od 1990 r. z abstraktami
Bibliografia Wydawnictw Ciągłych 1996–1998 — ponad 14 000 opisów bibliograficznych czasopism polskich wydanych w Polsce w latach 1996–1998
Wykaz siglów bibliotek uczestniczących w centralnych katalogach Biblioteki Narodowej — baza adresowa informująca o ponad 1400 bibliotekach współpracujących obecnie i w latach ubiegłych z centralnymi katalogami BN, aktualizowana na bieżąco
Kartoteka wzorcowa haseł przedmiotowych Biblioteki Narodowej — baza zawiera ponad 55 000 haseł używanych w opracowaniu przedmiotowym dokumentów w Bibliotece Narodowej
Bibliografia Niezależnych Wydawnictw Ciągłych 1976–1990 — udostępnia ponad 4000 opisów bibliograficznych czasopism polskich wydawanych w Polsce poza cenzurą z lat 1976–1990
Dla badacza starych druków przydatne mogą być dwie bazy:
Katalog mikrofilmów starych druków wydanych głównie na obszarach Śląska, Prus Wschodnich i Pomorza, zawierający opisy starych druków zmikrofilmowanych w ramach polsko-niemieckiego projektu „Poprawa warunków udostępniania druków z polsko-niemieckiego pogranicza kulturowego w zbiorach bibliotek polskich” oraz Druki XVI–XVIII w. Katalog mikrofilmów, który zawiera podstawowe informacje bibliograficzne o drukach XVI–XVIII w., znajdujących się w zbiorach Biblioteki Uniwersyteckiej we Wrocławiu, Biblioteki Narodowej, Książnicy Pomorskiej w Szczecinie i Biblioteki Gdańskiej Polskiej Akademii Nauk. Katalog jest efektem realizowanego w polskich bibliotekach projektu „Wspólne dziedzictwo europejskie. Poprawa warunków udostępniania druków z polsko-niemieckiego pogranicza kulturowego w zbiorach polskich bibliotek” zainicjowanego w 1992 r. przez Fundację im. Roberta Boscha, finansowanego głównie ze środków Fundacji Współpracy Polsko-Niemieckiej.
Wszystkie opisane tu bazy mogą być wykorzystywane zarówno przez pracowników naukowych i bibliotekarzy, jak i przez studentów zbierających materiały do swoich prac. Stanowią one podstawowy warsztat informacyjny w codziennej pracy naszego Oddziału Informacji Naukowej, ponieważ brakuje w Polsce innych, specjalistycznych baz z dziedziny nauk humanistycznych i społecznych rejestrujących piśmiennictwo w języku polskim, a dostępnych w formie elektronicznej. Jedynym wyjątkiem jest Polska Bibliografia Literacka, która ukazała się na CD-ROM-ie w 2002 roku, ale jak zapewne wiedzą specjaliści, zawiera materiał dopiero za 1989 rok. Może Polska powinna wziąć przykład z Niemiec, gdzie tworzeniem i wydawaniem bazy np. z psychologii zajmuje się Niemieckie Towarzystwo Psychologów, a z pedagogiki — Niemieckie Towarzystwo Pedagogów itd.
Biblioteka Główna AP w Krakowie od wielu lat zakupuje na dyskietkach następujące bazy danych Biblioteki Narodowej: Przewodnik Bibliograficzny, Bibliografię Zawartości Czasopism, BABIN (Bibliografia Analityczna Bibliotekoznawstwa i Informacji Naukowej), Wydawnictwa Niezależne, Polskie Wydawnictwa Ciągłe, Bibliografię Wydawnictw Ciągłych. Biblioteka Narodowa przysyła mniej więcej raz na 2 tygodnie dane opracowane w programie MAK, a w naszej bibliotece dokonuje się konwersji plików do programu Micro ISIS i umieszcza bazy na serwerze bibliotecznym, który jest dostępny tylko poprzez wewnętrzną sieć biblioteczną.
Przewodnik Bibliograficzny udostępniany w naszej bibliotece zawiera książki wydane w Polsce po 1986 roku i jest jedną z najczęściej wykorzystywanych baz. Często się zdarza, że czytelnicy przychodzący po pomoc do Oddziału Informacji Naukowej nie pamiętają autora książki, a czasami znają tylko niektóre słowa z tytułu. W takim przypadku bardzo szybko odnajdujemy właściwą książkę w Przewodniku Bibliograficznym. Użytkownicy poszukujący literatury naukowej najczęściej korzystają z Bibliografii Zawartości Czasopism, która rejestruje artykuły w czasopismach polskich od 1996 roku. Program Micro ISIS daje nam możliwości, których nie ma w bazach umieszczonych na stronie WWW Biblioteki Narodowej, a mianowicie wyszukiwanie poprzez łączenie poszczególnych wyrazów z tytułu. Nie trzeba wpisywać całej formy wyrazu, ponieważ system umożliwia tzw. maskowanie końcówek fleksyjnych.
Aby sprawnie funkcjonować w czasie awarii sieci komputerowej, OIN posiada Przewodnik Bibliograficzny także na CD-ROM-ie. Jesteśmy przygotowani do udzielania informacji w każdych okolicznościach. Ponadto często umożliwiamy naszym użytkownikom dostęp do wyżej wymienionych baz poprzez internet.
Mamy nadzieję, że ten artykuł zachęci wszystkich do korzystania z możliwości poszukiwań literatury, jakie oferuje Oddział Informacji Naukowej Biblioteki Głównej AP. Służymy Państwu wszelką pomocą przy wyszukiwaniu informacji w wielu bazach danych. W kolejnym artykule opiszemy nasze najnowsze prace związane z tworzeniem komputerowej bibliografii rejestrującej artykuły i książki pracowników AP.
Ewa Piotrowska,
Renata Zając
|
