Wielka Historia Polski została obmyślana i opracowana w kręgu badaczy związanych z Akademią Pedagogiczną w Krakowie, przez zespół złożony z kilkunastu autorów, którymi kierował Feliks Kiryk. Znacząca użyteczność dydaktyczna wyróżnia to wydawnictwo spośród innych podobnych. Autorzy (i wydawcy) najwyraźniej dbali o to, by z dzieła o tak znacznych rozmiarach łatwo było korzystać. Temu służy rozdzielenie całości na 15 woluminów niemal równych rozmiarów, przy tym niezbyt grubych i przez to bardzo poręcznych w użyciu. Aby dokonać tego rozdzielenia, autorzy nie zabiegali o jakiś głęboko uzasadniony podział periodyzacyjny, ani o nadanie poszczególnym tomom odpowiednich tytułów - wyróżniali je tylko datami krańcowymi. Przy tym - co jest rzeczą zrozumiałą - dziejom nowszym poświęcono więcej miejsca, niż dawniejszym. Oryginalna kompozycja wewnętrzna ułatwia posługiwanie się nim i wyszukiwanie pożądanej informacji. Głównej części narracyjnej w tomach, podzielonej na rozdziały, towarzyszy drukowane równolegle obszerne kalendarium. W ten sposób czytelnik, nawet słabo obeznany z tematem, ma łatwy dostęp do treści obrazującej zarówno różne zagadnienia procesu dziejowego, jak również konkretne wydarzenia. Ma też możliwość łączenia jednego z drugim, bez niebezpieczeństwa (zdarzającego się na poziomie nauki szkolnej) utraty orientacji w chronologii. Poza tym w poszczególnych tomach znajdują się mapy przeglądowe - dobrze, że nie przeładowane treścią (jak to bywa w atlasach historycznych) i dzięki temu bardzo przejrzyste.
Hasła słownikowe, wyjaśniające obszerne pojęcia gospodarcze, ustrojowe, kulturowe, itp., graficznie wyróżnione ramką i odmienną czcionką umieszczono także w odpowiednim miejscu. Na końcu tomów znalazły się uzupełnienia, na które składają się różne zestawienia chronologiczne oraz omówienia szczegółowych zagadnień. Autorzy starali się przy tym (bardzo słusznie) o przedstawienie historii Polski na tle dziejów powszechnych, a przede wszystkim dziejów naszych najbliższych sąsiadów. W korzystaniu z dzieła pomaga atrakcyjna szata zewnętrzna.
|
Wielka Historia Polski, pod red. F. Kiryka, t. 1-15, Kraków 1997-2002, 4296 s. |
Specyficznym uzupełnieniem treści zawartych w tomach 1-10 i 14 jest osobny, także ilustrowany, słownik biograficzny polskich "bohaterów, królów, wodzów, polityków, ludzi kultury i sztuki". Obejmuje on biogramy ponad 3 tysięcy osób (znajduje się w tomach 11, 12 i 13). Ten oryginalny pomysł ułatwia wyszukiwanie potrzebnej informacji i wiadomości na temat, który przy lekturze wzbudza zainteresowanie. Często przecież przy czytaniu historii chcemy się dowiedzieć czegoś więcej o osobach odgrywających jakąś ważną rolę, a zazwyczaj w "normalnym" podręczniku takich wiadomości, jak choćby daty życia, nie znajdziemy.
|
Wielka historia Polski jest przeznaczona dla uczniów, którzy chcą poszerzyć wiedzę o dziejach ojczystych. Z myślą o takim właśnie odbiorcy sporządzono narracje tekstowe. Autorzy starają się w nich ukazać strukturę obrazu historycznego, stąd unika się przeładowania go nadmiarem faktów, spośród których wprowadza się jedynie te, które są niezbędne do przeprowadzenia rozumowania. Równocześnie zadbano o to, by czytelnik mógł zaspokoić ciekawość, skonkretyzować przedstawione w narracji zjawiska i procesy. W tym celu, dla wykładu dziejów Polski przygotowano równolegle kronikę wydarzeń, w której znalazły się liczne informacje wzbogacające narrację podstawową. W rozdziałach zawierających wykład dziejów powszechnych umieszczono kalendaria i tabele chronologiczne. W tekście głównym znaleźć można obszerne wyjaśnienia terminów historycznych, odpowiednio z tego tekstu wyodrębnione i uwzględniające potrzeby użytkowników o różnym stopniu oczytania w lekturze historycznej i o różnych możliwościach poznawczych. Każdy tom ma uzupełnienia, w których opisane zostały istotne dla naszych dziejów zjawiska i problemy. Są to narracje szczegółowe będące wzorcami wyjaśniania i oceniania zjawisk historycznych. Wśród wydanych dotychczas wielotomowych dziejów Polski Wielka Historia Polski jest pozycją najbardziej udaną. Alojzy Zielecki |
Omawiane opracowanie nie jest oryginalną syntezą w znaczeniu jakiegoś odmiennego niż dotychczas, nowatorskiego spojrzenia na dzieje Polski. Nie rości sobie takich pretensji. Jest pracą popularnonaukową, adresowaną do wszystkich zainteresowanych dzie jami Polski, także do młodzieży szkolnej. Wielka wartość dzieła polega właśnie na tym, że dzięki bardzo oryginalnej (rzec można pionierskiej) koncepcji opracowania, może ono służyć i do poważnych studiów (studentom szkół wyższych), i do nauki szkolnej jako uzupełnienie obowiązujących podręczników, i do powtórzenia oraz utrwalenia przez egzaminem opanowanego już materiału. Może również z powodzeniem być pomocne tym, którzy w swej pracy naukowej lub literackiej potrzebują informacji historycznych. Wyznam także, że sam niejednokrotnie będę do niego sięgał - na przykład przy pracach redakcyjnych - po niektóre szczegółowe, a tu łatwe do odszukania informacje.
|
Wielka Historia Polski stanowi oryginalną i udaną próbę zwięzłego przedstawienia historii Polski, w połączeniu z historią powszechną - od pierwszych śladów zorganizowanego społeczeństwa po koniec wieku XX. Przy preferencji dla historii politycznej wiele miejsca poświęcono przedstawieniu najważniejszych problemów z zakresu dziejów gospodarki, kultury, przemian demograficznych i społecznych, podstawowej informacji o sprawach wyznaniowych i narodowościowych. Autorzy poszczególnych tomów szczególną uwagę zwracają na przedstawienie procesów dziejowych, uwarunkowań następujących zmian, decydujących dla zmiennych losów państwa polskiego. Teksty są wolne od zaangażowania emocjonalnego, a autorzy dbają o przedstawienie najnowszych wyników badań, wplatając do narracji wyniki własnych studiów. Nie unika się omawiania spraw trudnych, drażliwych, dyskusyjnych i ukazywania kontrowersyjnych ocen formułowanych przez różnych badaczy. Dzieło zostało przygotowane przez zespół, który nie tylko posiada dużą wiedzę historyczną, ale i zarazem umiejętności dydaktyczne. Książka jest znakomitym podręcznikiem dla słuchaczy studiów wyższych różnych kierunków. Może być też przydatna, chociaż niewystarczająca, dla studentów historii. Wojciech Wrzesiński |
Jan Małecki
