Konferencje 

A na Podbrzeziu królowały żaby i jaszczurki

Wrzesień to tradycyjny czas konferencji sympozjów i spotkań naukowców. Nie inaczej było i tym razem. W Instytucie Biologii odbyła się VI Ogólnopolska Konferencja Herpetologiczna "Biologia płazów i gadów - ochrona herpetofauny", bowiem dziedzina biologii zajmująca się tymi sympatycznymi (nie tylko dla specjalistów) zwierzętami nosi właśnie nazwę herpetologii

Pracownicy Zakładu Zoologii byli organizatorami tej konferencji już po raz piąty. Nie jest to przypadek, bowiem wieloletnim kierownikiem Zakładu Zoologii i dyrektorem Instytutu Biologii był prof. Włodzimierz Juszczyk - twórca znanej i uznanej w całym kraju krakowskiej szkoły herpetologicznej. Prof. Juszczyk jest autorem monografii Płazy i gady krajowe, której kolejne nakłady błyskawicznie znikają z księgarń. Jest to najobszerniejsze dzieło omawiające morfologię, biologię i ekologię naszych rodzimych płazów i gadów. Gatunki polskie i egzotyczne opisał w Małym słowniku zoologicznym. Gady i płazy. Trudno spotkać taką publikację z dziedziny herpetologii, w której prof. Juszczyk nie byłby cytowany. Jego uczniami są m.in. prof. Władysław Zamachowski, dziekan Wydziału Geograficzno-Biologicznego i prof. Marian Zakrzewski, prorektor AP. To właśnie krakowski ośrodek badań krajowych płazów i gadów był pierwszym i wiodącym. Dopiero wiele lat później takie badania podjęły instytuty w Toruniu, Poznaniu czy Wrocławiu. Naszym Zakładem Zoologii na Podbrzeziu kieruje prof. W. Zamachowski, który jest także przewodniczącym Sekcji Herpetologicznej Polskiego Towarzystwa Zoologicznego. W władzach PTZ pracują również dr Marek Guzik i dr Lucjan Schimscheiner.

Włodzimierz Juszczyk

Konferencje Instytutu gromadzą za każdym razem liczne grono herpetologów. W ostatniej udział wzięło ok. 70 osób, w tym znani profesorowie, wśród których niekwestionowanym autorytetem cieszy się prof. Leszek Berger z PAN w Poznaniu, specjalista od "żab zielonych". Prof. Berger należy do wąskiego grona specjalistów zajmujących się zjawiskiem hybrydyzacji w obrębie tej grupy żab, jest jednym z odkrywców tego zjawiska, a przy tym doskonałym mówcą. Wypowiedzi przeplata wspomnieniami i anegdotami związanymi z prowadzonymi badaniami.

Nieplanowany, ale niezwykle interesujący referat na temat prawnych aspektów badań na zwierzętach przedstawił prof. Kazimierz Ziemnicki z UAM w Poznaniu, przewodniczący Krajowej Komisji Etycznej ds. Doświadczeń na Zwierzętach. Wyjaśnił i uzasadnił, niekiedy na drastycznych przykładach, potrzebę uzyskiwania zezwoleń na wykonywanie badań na kręgowcach. Według wypowiedzi profesora wiele wniosków o zezwolenie jest bezsensownych. Nie wnoszą nic nowego do nauki, a mogą spowodować niepotrzebne cierpienie lub śmierć wielu zwierząt.

Spośród znanych herpetologów biorących udział w naszych konferencjach należy także wspomnieć zmarłego w ubiegłym roku prof. Henryka Szarskiego, mistrza i nauczyciela wielu obecnych na sali herpetologów, twórcy polskiej szkoły biologii ewolucyjnej, autora książek Historia zwierząt kręgowych, Mechanizmy ewolucji czy Anatomia porównawcza kręgowców. Profesor Szarski zawsze z dużą sympatią i życzliwością traktował młodych adeptów nauki. Jego cenne rady i wskazówki niejednemu z nas pomogły w dalszej pracy.

Tym razem nieobecny był prof. Marian Młynarski, specjalista od żółwi kopalnych i współczesnych. Dzięki jego staraniom uratowano wiele stanowisk żółwia błotnego w Polsce. Uczniowie profesora na każdym spotkaniu z dumą prezentują wyniki swoich działań. Specyfiką konferencji herpetologicznych jest to, że profesorowie przywożą liczne grono swoich uczniów - doktorantów i magistrantów. Dla wielu z nich wygłoszenie referatu czy przedstawienie posteru bywa pierwszym publicznym wystąpieniem. Każdy referujący spotyka się z życzliwym przyjęciem, a rady i wskazówki, nawet krytyczne, udzielane w trakcie dyskusji są bardzo pomocne w dalszej pracy.

Henryk Szarski

Lista instytucji naukowych i wyższych uczelni reprezentowanych przez uczestników jest bardzo długa, ale na naszych konferencjach spotykają się nie tylko naukowcy. Liczną grupę stanowią pracownicy parków narodowych i krajobrazowych, rezerwatów przyrody czy ogrodów zoologicznych. Przyjeżdżają również hodowcy i sympatycy tych zwierząt. Cieszy nas, że wśród obserwatorów jest liczne grono nauczycieli, naszych absolwentów. Wszyscy oni "zarazili się" sympatią do płazów i gadów w czasie pisania prac magisterskich i na własnym terenie są propagatorami i animatorami ochrony tych zwierząt. Wielu z nich jest współautorami prezentowanych prac. Często towarzyszą im uczniowie, którzy uczestniczą w szkolnych programach czynnej ochrony płazów i każdego roku ratują setki zwierząt.

Władysław Zamachowski

Wspomnieć należy również gości zagranicznych. Nie przybywają licznie, ale zaznaczają swoją obecność referatami lub posterami. W ostatnim spotkaniu uczestniczyli goście z Łotwy i Ukrainy, w poprzednich gościliśmy również przedstawicieli uniwersytetów z Rosji i Litwy. Jeden z naszych gości dr Jegor Malasziczew jest obecnie członkiem władz Europejskiego Towarzystwa Herpetologiczngo.

Tematyka konferencji na przestrzeni lat uległa pewnym zmianom, temat ostatniej dotyczy być albo nie być naszych płazów i gadów. Zanieczyszczenie środowiska, osuszanie i melioracje, budowa dróg i autostrad, zasypywanie zbiorników wodnych to tylko niektóre zagrożenia, na które są narażone płazy i gady. Oczywiście nikt nie neguje np. potrzeby budowy dróg, ale ważne jest uświadomienie sobie, że na nowo zbudowanej drodze w krótkim czasie może wy ginąć nawet do 80% osobników lokalnej po pulacji.

Badania przeprowadzone pod kierunkiem prof. W. Zamachowskiego na dwukilometrowym odcinku nowej drogi w okolicy Niedzicy wykazały, że w jednym roku, w okresie wiosennych wędrówek płazów na drodze tej zginęło 12 597 osobników żaby trawnej, 441 osobników traszki górskiej, 131 osobników ropuchy szarej i mniejsze ilości innych gatunków. Należy przy tym pamiętać, że wszystkie polskie gatunki płazów i gadów są objęte ochroną gatunkową. Zaplanowanie pod drogami przejść dla płazów ograniczy ich śmier telność na drogach, ale równocześnie podniesie bezpieczeństwo jazdy. Zatem chroniąc płazy chronimy siebie.

Konferencja nasza przeszła do historii (wygłoszono 17 referatów i przedstawiono 22 postery). Następne spotkanie herpetologów w Instytucie Biologii odbędzie się we wrześniu 2005 roku. Już teraz zapraszamy wszystkich zainteresowanych do wzięcia w nim udziału.

Marek Guzik