Edukacja

Następny artykuł
Poprzedni artykuł
Strona główna

Przeczytaj też:

O reformie oświaty i nauczaniu języka polskiego

Klaudia B. Sosin

Zmiany w oświacie a integracja z Unią Europejską

Podczas konferencji która została zorganizowana przez Instytut Spraw Publicznych przy współpracy z Ministerstwem Edukacji Narodowej i Sportu zostały przedstawione wnioski z badań prowadzonych przez ISP na temat zmian, które trzy lata temu rozpoczęły się w oświacie w obliczu integracji z Unią Europejską.

Gospodarzem spotkania, które odbyło się 5 listopada br., była prof. Lena Kolarska-Bobińska, dyrektor ISP. Hanna Matuszak, dyrektor Departamentu Współpracy Zagranicznej, która reprezentowała na konferencji prof. Krystynę Łybacką, ministra edukacji narodowej i sportu, nakreśliła w kilku słowach plan projektu Monitorowanie reformy systemu oświaty, przedstawiającego strategie poprawy jakości systemu edukacyjnego oraz wyrównywania szans uczniów.

O wynikach badań dotyczący zmian w oświacie mówił prof. Krzysztof Konarzewski z Instytutu Psychologii PAN, który podjął próbę odpowiedzi na dwa pytania: jak funkcjonują gimnazja po dwóch latach od ich utworzenia i które z celów przyświecających autorom reformy strukturalnej udało się osiągnąć? Z przeprowadzonych badań wynika, że utworzenie ponad dwudziestu tysięcy tego typu placówek przysporzyło oszczędności, zapoczątkowało racjonalizację zatrudnienia w oświacie i podniosło nieco jakość kształcenia młodzieży w wieku 13-15 lat, pomogło zmniejszyć różnice w warunkach kształcenia między wsią i miastem. Prof. Konarzewski zwrócił uwagę na fakt, że do tej pory nie usunięto uczniowskiego poczucia ubezwłasnowolnienia w stosunkach z nauczycielami i różnic wynikających z niedostosowania aspiracji uczniów do wysokich wymagań dydaktycznych. Reformatorzy otrzymali ocenę dobrą "za oszczędności", za poprawę warunków kształcenia - dostateczną, a za zmniejszanie przepaści między edukacją na wsi i w miastach - bardzo dobrą. Niestety, za dostosowanie metod nauczania do wieku uczniów - zaledwie mierną. Łącznie otrzymaliśmy w opinii referenta - "mocne trzy plus", co jego zdaniem jest "powodem do radości".

W nieco bardziej minorowy nastrój wprowadziła uczestników prof. Elżbieta Putkiewicz z Wydziału Pedagogicznego UW, która zajęła się Programami i podręcznikami gimnazjalnymi. Z dwunastoletniej już perspektywy, nade wszystko zaś na podstawie wywiadów przeprowadzanych z autorami podręczników do języka polskiego, matematyki i wiedzy o społeczeństwie, próbowała ocenić jak powstawały poszczególne podręczniki i jak są one odbierane przez uczniów. Jak sama podkreślała, nauczyciele tych przedmiotów wykorzystują w pracy dydaktycznej gotowe programy z wykazu MEN, co decyduje o wyborze podręcznika. Z negatywną oceną spotkał się brak dyskusji nad programami oraz brak porozumienia między twórcami programów i podręczników a nauczycielami i środowiskami akademickimi.

Prof. Bożena Chrząstowska z Uniwersytetu im. Adama Mickiewicza w Poznaniu, redaktor naczelna "Polonistyki", odniosła się do kwestii rozbieżności ideologicznych istniejących pomiędzy nauczycielami, autorami podręczników i ich wydawcami. Rozstrzygnięcia domaga się, jej zdaniem, kwestia wyboru strategii redagowania podręczników do języka polskiego. Nauczyciele radzą wybór emocjonalnego, intuicyjnego nauczania, wydawcy stawiają na treści intelektualne w nauczaniu. "Lekiem na całe zło" - zdaniem prof. B. Chrząstowskiej - jest, najlepsza w kraju, wydawana systematycznie od 1994 roku, przez krakowskie Wydawnictwo Edukacyjne, seria "To lubię!" "Te podręczniki to lokomotywa polskiej reformy, umożliwiają nowe myślenie o szkole, odrzucają, tak uciążliwy w tradycyjnych podręcznikach, encyklopedyzm, nie mają nic wspólnego z tym wszystkim, co kojarzy się ze złą dydaktyką". Pokreśliła równocześnie, że dopóki wydawcy będą "zabawiać" recenzentów i dopóki nie zniknie kumoterstwo, a nawet przekupstwo na rynku wydawniczym, dopóty nie zostanie - posługując się biblijną metaforą - "oddzielone ziarno od plew". Ta jednoznaczna i bezkompromisowa wypowiedź została, jako jedyna tego dnia, nagrodzona gromkimi brawami.

Optymistyczny obraz gimnazjum, jako nowej jakości w systemie instytucji oświatowych nie do końca znajduje potwierdzenie w badaniach ISP dotyczących zachowań i postaw samych gimnazjalistów - zauważyła dr Krystyna Siellawa-Kolbowska z Instytutu Socjologii UW. Zaniepokoiło ją niskie morale pracy uczniów w szkole, które może wynikać z lekceważenia obowiązków szkolnych. Jednocześnie wskazywała na proces obniżania się odsetka uczniów, u których zaobserwowano agresję w stosunku do kolegów w klasie. Dyskutanci uznali taki stan rzeczy za oznakę krzepnięcia i oznakę integracji społeczności gimnazjalnej.

Ostatnim tematem była kwestia Infrastruktury oświaty podjęta przez prof. Rafała Piwowarskiego z Instytutu Badań Edukacyjnych, który dowodził, że mimo wcześniejszych, tak pozytywnych wypowiedzi dotyczących reformy na poziomie gimnazjum na terenach wiejskich, dane liczbowe świadczą o czymś zgoła odmiennym. "Wieś wciąż wypada gorzej!" - skomentował.

W trakcie dyskusji, podczas której goście zabierali głos w wielu, niekiedy luźno ze sobą powiązanych kwestiach, zabrakło, jak się wydaje, myśli przewodniej.

Najżywsza dyskusja wywiązała się wokół problemów przezwyciężania nierówności edukacyjnych. Prof. Zbigniew Kwiecieński z Instytutu Nauk o Wychowaniu UWM "wyrównywanie szans edukacyjnych" proponował rozumieć, jako prawo do konkurencji i pomnażania już posiadanych korzyści, jako równe prawo do ubiegania się o wejście do elit, powszechną dostępność, wyrównywanie startu, przebiegu i efektów edukacji. O segregacji społecznej w polskiej oświacie i problemie równości szans edukacyjnych mówili m.in. dr Roman Dolata z Wydziału Pedagogicznego, Anna Urbanowicz, dyrektor Wydziału Oświaty Gminy Warszawa-Centrum i Anna Wiłkomirska z Wydziału Pedagogicznego UW. O systemie instytucji doradczych i opiniodawczych oraz ich partnerskim stosunku do organów władzy publicznej mówił prof. Jerzy Woźnicki, prezes Fundacji Rektorów Polskich.

Dyskusja świadczy o tym, że reforma oświaty wymaga szerokiego poparcia społecznego, że do jej realizacji niezbędny jest udział organizacji pozarządowych a nawet mediów.

Z zainteresowaniem spotkała się także książka Zmiany w oświacie. Wyniki badań empirycznych, wydana przez ISP.

Klaudia B. Sosin