Konferencje

Następny artykuł
Poprzedni artykuł
Strona główna

Agnieszka Szopa

Konferencja Orkanowska

Z inicjatywy nowotarskiej Podhalańskiej Państwowej Wyższej Szkoły Zawodowej i Instytutu Filologii Polskiej Akademii Pedagogicznej z Krakowa w dniach od 11. do 13. października 2002 roku w Koninkach odbyła się konferencja naukowa pod tytułem Władysław Orkan czytany dzisiaj. Patronatem objął ją premier Jarosław Kalinowski a opieką medialną Telewizja Polska S.A. Organizatorzy spotkali się z bardzo przychylnym przyjęciem władz lokalnych, których przedstawiciele nie tylko uczestniczyli w obradach, ale i aktywnie włączyli się w przygotowania.

Celem konferencji było przypomnienie i próba odczytania na nowo twórczości Władysława Orkana, a przede wszystkim udzielenie odpowiedzi na pytanie, czy pisarstwo autora W Roztokach może dla współczesnego czytelnika być aktualne i atrakcyjne literacko.

Miejscem obrad w dniu inauguracji sesji 11. października był Ośrodek Wypoczynkowy Huty im. Sendzimira w Koninkach koło Poręby Wielkiej, skąd pochodził Franciszek Smaciarz, znany potem pod pseudonimem Władysław Orkan. Otwierający obrady prof. Stanisław A. Hodorowicz, rektor PPWSZ, odczytał list Jarosława Kalinowskiego, w którym premier przypominał jak ważne jest dzisiaj odwoływanie się do wartości oraz pielęgnowanie tradycji regionalnych. Zabierający następnie głos włodarze okolicznych ziem, a więc Władysław Bieda, starosta limanowski, Jan Hamerski, wicestarosta nowotarski, oraz Janusz Potaczek, wójt gminy Niedźwiedź, zgodnie podkreślali znaczenie twórczości "Dumaca z Poręby" dla popularyzacji regionu, konieczność jej popularyzowania oraz wyrazili nadzieję, że materiały z tej sesji nie pozostaną w teczkach lecz ukażą się drukiem.

Obrady rozpoczęto akcentem osobistym - prof. Bolesław Faron przeczytał wspomnienie Orkanowskie przesłanie (z tomu Powrót do korzeni). Albowiem od 1954 roku, czyli od momentu otrzymania nagrody książkowej - Wyboru pism Władysława Orkana, poprzez pracę magisterką, aż po konferencję naukową w Koninkach, pisarstwo tego właśnie prozaika nieodłącznie towarzyszyło jego karierze naukowej. Zasadniczą cześć obrad rozpoczął swoim wystąpieniem prof. Franciszek Ziejka, rektor Uniwersytetu Jagiellońskiego. Jak przypomniał, w latach osiemdziesiątych ubiegłego już stulecia natrafił w archiwum na listy Władysława Orkana do matki Katarzyny Smreczyńskiej. Owocem jego badań nad tymi tekstami była książka Dialog serdeczny z 1988 roku i była to jedna z ostatnich drukowanych prac dotyczących twórczości autora Drzewiej. Profesor Ziejka wskazał na nowe możliwości interpretacyjne tej prozy, przywołując metodę tematologiczną, słowa "klucze", powieści eksperymentalne. Jej aktualności upatrywał we wciąż prawdziwych wskazaniach dla młodych Podhalan, w których można odnaleźć wiele z dzisiejszej idei "Europy regionów". Kolejne wystąpienie prof. Józefy Kobylińskiej z Akademii Pedagogicznej w Krakowie zatytułowane było Obraz (stereotyp) ojca w utworach Władysława Orkana. Profesor Kobylińska od lat zajmuje się językiem "Dumaca z Poręby". Znana jest jej książka Językowy świat Orkana (słowa i stereotypy), referat wygłoszony na sesji był cennym jej dopełnieniem. Autorka wskazała i scharakteryzowała jak wyrażają się w warstwie językowej cztery stereotypy ojca w prozie Orkana. Obok standardowych - dobrego i złego, również stereotyp ojca skrzywdzonego i ojca tragicznego.

Referat doktora Edwarda Chudzińskiego poświęcony był aktywności pisarskiej Orkana w dwudziestoleciu międzywojennym oraz recepcji jego myśli społecznej i idei regionalistycznych. Z kolei prof. Stefan Rittel z Akademii Świętokrzyskiej wygłosił odczyt na temat Negocjowanie wartości społecznych w powieści Władysława Orkana "W Roztokach". Skupił się w nich na dwóch kategoriach określających charakter negocjacji: przestrzeni negocjacyjnej i postawach negocjacyjnych. Po przerwie uczestnicy wysłuchali dwóch referatów wygłoszonych przez osoby związane naukowo nie z literaturą, lecz z biologią i inżynierią środowiska. Doktor Alfred Król reprezentował Regionalną Dyrekcję Lasów Państwowych i zajął się związkiem człowieka z lasem, rolą i funkcją lasu w kształtowaniu krajobrazu, a wszystko to w kontekście prozy bohatera sesji. Duże zainteresowanie wywołało wystąpienie mgr Ewy Strauchamann z Gorczańskiego Parku Narodowego, zwłaszcza że autorka wytknęła pisarzowi błędy i pomyłki topograficzne, nieścisłości w opisach. Podkreśliła także, że w prozie Orkana zostały utrwalone takie miejsca w Gorcach, których już dziś nie można zobaczyć, takimi jak widział je prozaik. Pierwszy dzień obrad zamknęło wystąpienie dr Anny Skoczek z Instytutu Dziennikarstwa UJ zatytułowane Twórczość Władysława Orkana jako tekst folkloru. Atrakcją dla uczestników była uroczysta kolacja z udziałem kapeli regionalnej z Miejskiego Ośrodka Kultury w Limanowej.

Drugi dzień sesji rozpoczął się od złożenia wiązanki na grobie Władysława Orkana na Pęksowym Brzysku w Zakopanem. Następnie uczestnicy wysłuchali siedmiu referatów wygłoszonych w sali widowiskowej Miejskiego Ośrodka Kultury w Nowym Targu. Na widowni obecni byli przedstawiciele władz lokalnych oraz studenci PPWSZ i nauczyciele z okolicznych szkół. W przerwie obradujących podjęto poczęstunkiem przygotowanym przez miejscowy oddział Związku Podhalan. Pierwszy referat wygłosił prof. Bolesław Faron, a był on zatytułowany "Listy ze wsi" czytane dzisiaj. Autor podjął próbę odpowiedzi na pytanie, czy dwa tomy listów stanowiące trzon myśli społecznej Orkana są wciąż aktualne, czy być może należy je odłożyć do lamusa literatury. Za ich walory profesor Faron uznał dobre współistnienie w nich gwary obok języka literackiego, prawdziwość przekazu oraz pasję obserwatorską ich autora. Niektóre obserwacje zawarte w Listach pozostają do dziś jak najbardziej aktualne, jak choćby sprawa przedstawicieli chłopstwa w samorządach lokalnych, ważnej roli inteligencji wiejskiej, krytyka zawodowych polityków. W swoim wystąpieniu dr Ewa Młynarczyk zbadała materiał językowy powieści Orkana pod kątem budowania opozycji "swoi" - "obcy", aby poprzez tę analizę scharakteryzować światopogląd bohaterów. Również dr Maciej Mączyński poświęcił swe rozważania barwom w powieści W Roztokach. Jego zabiegi zmierzały do ustalenia, jakie kolory występują w tym utworze, ich interpretacja oraz usytuowanie barw Orkanowskich w kontekście kulturowym. Z dokonanych przez referenta skwapliwych wyliczeń wynika, że Władysław Orkan wykorzystał w tekście powieści nazwy 9 barw, użył ich 125 razy, z czego najczęściej, bo 29 razy, wymieniał kolor biały. Także problemu języka literackiego Orkana dotyczył odczyt mgr Anny Mlekodaj. Badaniu poddała ona słownictwo związane z rodziną, więzami rodzinnymi i relacjami między jej członkami. Z osiągnięć francuskiej krytyki tematycznej, a głównie pracy G. Bachelarda skorzystał dr Wojciech Kudyba opracowując referat pod tytułem Przestrzeń domu i drogi w prozie Władysława Orkana. Obrady zamykały referaty, które prezentowały Władysława Orkana jako myśliciela społecznego i założyciela Związku Podhalan: dr. Jerzego Roszkowskiego (Muzeum Tatrzańskie) Władysław Orkan jako twórca regionalizmu podhalańskiego, mgr. Jana Hamerskiego (Związek Podhalan) Władysław Orkan - współtwórca Związku Podhalan. Po zakończeniu posiedzenia uczestnicy udali się w uroczystym pochodzie pod pomnik bohatera konferencji, gdzie złożono kwiaty. W drodze powrotnej do Koninek zatrzymano się na chwilę zadumy nad grobem profesora Józefa Tischnera oraz na krótkie spotkanie z prałatem bazyliki w Ludźmierzu. Drugi dzień obrad zamknął występ młodzieży z Liceum Ogólnokształcącego im. Władysława Orkana w Limanowej.

W niedzielę 13. października gościem sesji był prozaik Julian Kawalec. Wystąpienie bohatera spotkania poprzedził prof. Bolesław Faron swoim esejem Juliana Kawalca pieśń o starości. Następnie odczytano fragmenty z książki Harfa Gorców i odbyła się rozmowa z pisarzem na temat jego twórczości. Ostatnią atrakcją trzydniowej konferencji była wizyta w "Orkanówce" - willi zbudowanej przez Władysława Orkana, gdzie obecnie mieści się muzeum mu poświęcone, a także w klasztorze ojców cystersów w Szczyrzycu, gdzie Orkan pobierał nauki przez długie lata.

Agnieszka Szopa