|
Artykuły z poprzednich numerów: |
O sporcie
Z okazji jubileuszu 75-lecia Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie poświęcimy nieco uwagi tradycjom kształceniu nauczycieli wychowania fizycznego. O aktualnej sytuacji Akademii Wychowania Fizycznego im. Bronisława Czecha w Krakowie poinformujemy w następnym numerze "Konspektu".
Prof. Kazimierz Toporowicz i prof. Janusz Zdebski
byli rektorzy AWF w Krakowie
1 października 2002 r. w Akademii Wychowania Fizycznego w Krakowie odbyła się uroczysta inauguracja roku akademickiego. Na uroczystość przybył prezydent RP Aleksander Kwaśniewski, minister Krzysztof Janik, prezes PKOL Stefan Paszczyk oraz liczni olimpijczycy. Rok ten jest dla krakowskiej uczelni szczególny. AWF obchodzi oficjalnie swoje 75-lecie. Wyrosła ona z gleby uniwersyteckiej, początek swój bierze od uchwały senatu Uniwersytetu Jagiellońskiego z roku 1927, powołującej Studium Wychowania Fizycznego. Jest to jednak pewne uproszczenie, korzenie uczelni sięgają bowiem do kursów wychowania fizycznego, które zapoczątkował profesor Henryk Jordan, dziekan wydziału lekarskiego UJ. Z prac wybitnego historyka sportu krakowskiego, profesora Kazimierza Toporowicza, który wiele uwagi poświęcił sprawie kształcenia nauczycieli wychowania fizycznego, dowiadujemy się, że idea uniwersyteckiego kształcenia nauczycieli wychowania fizycznego oraz stosowna instytucja realizująca tę ideę w praktyce zrodziły się w Krakowie w końcu XIX stulecia. Właśnie na Wszechnicy Jagiellońskiej, według ustaleń profesora Toporowicza, 16 lutego 1893 r. utworzono kurs naukowy dla kandydatów na nauczycieli gimnastyki w szkołach średnich i seminariach nauczycielskich, zaś rok później powołano Państwową Komisję Egzaminacyjną dla absolwentów tychże kursów. Uchwałę w tym względzie senat UJ podjął na wniosek Rady Szkolnej Krajowej przy usilnych staraniach prof. H. Jordana, wspieranego przez grono postępowych profesorów Uniwersytetu (Napoleona Cybulskiego, Odona Bujwida, Emila Godlewskiego, Kazimierza Kostaneckiego i innych), działaczy "Sokoła" (Michała Bałuckiego, Tadeusza Romanowicza) oraz studentów (Eugeniusza Piaseckiego i Mariana Tokarskiego). Sam kurs naukowy, jak i komisja, wzorowane były na analogicznych instytucjach, które powstały przy uniwersytetach w Wiedniu (1870) i Pradze (1878). Podstawę prawną do ich utworzenia dawało rozporządzenie Ministra Oświecenia Publicznego z dnia 10 września 1870 r. Dwuletni kurs był ściśle powiązany z Uniwersytetem. Jego kierownikami byli kolejno profesorowie: Jordan (1894-1907), Bujwid (1907) i Godlewski junior (1907-1914). Pierwszy kurs rozpoczął się w roku akademickim 1895/1896. Do wybuchu wojny w 1914 roku odbyło się 9 pełnych 2-letnich cykli kształcenia, na których studiowało 204 słuchaczy.
Dalszy rozwój kursu i jeszcze ściślejsze jego powiązanie z Uniwersytetem nastąpiło w 1913 r., kiedy to utworzono Dwuletnie Studium Wychowania Fizycznego UJ, rozszerzono i unowocześniono plany studiów oraz wprowadzono wykłady z teorii wychowania fizycznego i ćwiczenia praktyczne (z kilku dyscyplin) dla wszystkich studentów Uniwersytetu. Kurs, a następnie Studium Wychowania Fizycznego UJ należy uznać za pionierskie instytucje uniwersyteckiego kształcenia nauczycieli wychowania fizycznego w Polsce. Wprowadzenie wykładów z teorii wychowania fizycznego oraz ćwiczeń z gimnastyki, lekkiej atletyki, gier ruchowych i strzelania dla studentów Uniwersytetu, stawia krakowską uczelnię w czołówce uniwersytetów europejskich (Gandawa 1908, Kopenhaga 1909).
Ta forma studiów, według profesora Toporowicza, zapoczątkowała określony system kształcenia kadr kultury fizycznej w Polsce, nawiązujący do koncepcji przyjętych na uniwersytetach amerykańskich i w niektórych krajach europejskich. Trwałą spuścizną Kursu Naukowego i Studium WF był niewątpliwie uniwersytecki system kształcenia kadr w dziedzinie kultury fizycznej. Ten model kształcenia wprowadzono w okresie międzywojennym w Polsce tylko na dwóch uniwersytetach: w Poznaniu i w Krakowie.
Bezpośrednio, po zakończeniu I wojny światowej, trudna sytuacja społeczno-gospodarcza i polityczna kraju udaremniła usilne starania o reaktywowanie Studium. Ogromne potrzeby kadrowe polskiego szkolnictwa zmusiły władze oświatowe do doraźnych rozwiązań. Podobnie jak przy uniwersytetach w Warszawie, Poznaniu i Lwowie, utworzono również przy UJ, Roczne Państwowe Kursy Wychowania Fizycznego. W Krakowie, głównie dzięki staraniom Stanisława Ciechanowskiego, prof. Wydziału Lekarskiego UJ, gorącego orędownika reaktywowania przedwojennego Studium WF, zorganizowano trzy takie kursy. Kierownikiem pierwszego z nich był sam Ciechanowski, pozostałych dwóch dr Zygmunt Wyrobek - wizytator wychowania fizycznego i wykładowca Studium Pedagogicznego UJ. Łącznie na trzech kursach kwalifikacje zdobyły 124 osoby.
Po rozwiązaniu Rocznych Państwowych Kursów WF w 1924 r. środowisko krakowskie ze zdwojoną energią przystąpiło do starań o utworzenie regularnych studiów wychowania fizycznego przy Uniwersytecie. W październiku 1925 roku prof. Ciechanowski doprowadził do utworzenia przy Uniwersytecie Komisji do spraw Wychowania Fizycznego i Ćwiczeń Cielesnych Młodzieży Akademickiej, na czele której stanął rektor Uniwersytetu. Opracowany przez Komisję projekt organizacyjny Studium WF wraz z wnioskiem o jego powołanie, poparty przez Radę Wydziału Lekarskiego, senat UJ przyjął i jednogłośnie uchwalił w dniu 17 maja 1927 r. Wniosek senatu o zatwierdzenie Studium WF wysłany do Ministerstwa WRiOP został wkrótce zatwierdzony. Na mocy tej decyzji powstało 3-letnie Studium Wychowania Fizycznego z prawem nadawania absolwentom niższego stopnia - tytułu magistra wychowania fizycznego. W latach 1927-1939 Studium działało przy Wydziale Lekarskim UJ w bardzo trudnych warunkach. Mimo trudności materialnych (brak etatów, katedr i zakładów naukowych, elementarnych urządzeń, pomieszczeń i obiektów sportowych) Studium odnotowało osiągnięcia. Utworzono Katedrę Wychowania Fizycznego i Anatomii Stosowanej (później Anatomii Klinicznej), rozbudowano infrastrukturę, wypromowano (w latach 1927-1950) 627 absolwentów - nauczycieli wychowania fizycznego.
Wybuch II wojny światowej i okupacja hitlerowska spowodowały znaczne straty osobowe i materialne Studium. Mimo powojennych trudności, niemal natychmiast po ustąpieniu frontu, grono pracowników i absolwentów przystąpiło do jego organizacji. Powojenne przeobrażenia znalazły wyraz także w reformie szkolnictwa wyższego. Na mocy rozporządzenia Rady Ministrów z 1 stycznia 1950 roku Wydział Lekarski został wydzielony z UJ i przekształcony w Akademię Medyczną. W ten sposób Studium WF, związane z Wydziałem Lekarskim, zostało oddzielone od Uniwersytetu.
Kolejnym rozporządzeniem Rady Ministrów z dnia 21 lipca 1950 roku Studium WF zostało wyodrębnione z Akademii Medycznej i przekształcone w Wyższą Szkołę Wychowania Fizycznego - autonomiczną uczelnię podległą Głównemu Komitetowi Kultury Fizycznej. W 1972 r. zmieniono nazwę Uczelni na Akademię Wychowania Fizycznego, nadając jej wkrótce imię Bronisława Czecha.
Na przestrzeni lat 1927-2002 wykształcono w Uczelni na różnych kierunkach i rodzajach studiów ponad 20 tysięcy absolwentów. Są to głównie trenerzy i instruktorzy sportowi, specjaliści rehabilitacji, rekreacji i turystyki, a także absolwenci kierunku wychowania fizycznego, którzy uzyskali dodatkowe tytuły trenerów lub instruktorów sportu w kilkunastu dyscyplinach. Wśród absolwentów było i jest wielu wybitnych trenerów, nauczycieli wychowania fizycznego, pracujących na AP w Krakowie. W poprzednich numerach "Konspektu" przedstawialiśmy sylwetki: Tadeusza Jarosińskiego, Leszka Krzeszowiaka, Macieja Biedy, Wiesława Badury, Boguchwała Fulary, Janusza Mendiuka, Barbary Orłowskiej, Małgorzaty i Ignacego Tokarzów. Również wielu naszych absolwentów pracuje na AWF i pełni szereg odpowiedzialnych funkcji. Warto nadmienić, że aktualny rektor AWF profesor Marian Bukowiec ukończył studia na WSWF i pedagogikę na naszej uczelni. Absolwent historii, były prezes Klubu Uczelnianego AZS WSP, profesor Ryszard Wasztyl, którego sylwetkę prezentowaliśmy w 3 numerze "Konspektu" pełni funkcję zastępcy dyrektora Instytutu Nauk Humanistycznych krakowskiej AWF i kierownika Zakładu Historii i Organizacji Kultury Fizycznej oraz dziekana Wydziału Wychowania Fizycznego w Wyższej Szkole Biznesu i Przedsiębiorczości w Ostrowcu Świętokrzyskim. Absolwent i były asystent filologii polskiej, profesor Andrzej Matuszyk kieruje Zakładem Alpinizmu.
W dniach 16-18 września br., w ramach jubileuszu 75-lecia AWF w Krakowie, została zorganizowana przez Instytut Nauk Humanistycznych AWF i Zakład Historii Oświaty i Kultury UJ II Krajowa Konferencja Naukowa Przeszłość polskiej kultury fizycznej, w której udział wzięło trzech historyków z naszej Uczelni. Profesor Ludwik Mroczka przedstawił referat Sport wodny na krakowskiej Wiśle (1918-1939), profesor Kazimierz Karolczak Podróże po ziemiach polskich w XIX wieku, a dr Czesław Michalski Sport akademicki w Wilnie w latach 1918-1939.
Czesław Michalski
cmichals@ap.krakow.pl
Copyright © "Konspekt"
Kraków, listopad 2002
Statystyka