Konferencje

Następny artykuł
Poprzedni artykuł
Strona główna

Czesław Nowarski

Muzea łącznikiem między przeszłością i teraźniejszością

Myśl o zwołaniu konferencji Muzea dla edukacji (19-21 września 2002 r.) zrodziła się w środowisku krakowskich muzealników. Anna Kozieł z Muzeum Etnograficznego w trakcie dyskusji nad programem działania Stowarzyszenia Muzealników Polskich - Oddział Małopolski zgłosiła postulat współpracy z historykami - badaczami, dydaktykami historii i nauczycielami tego przedmiotu w szkołach podstawowych i gimnazjach, współodpowiedzialnymi za szeroko rozumianą edukację dzieci i młodzieży. Uznano wtedy, że właśnie forum konferencyjne pozwoliłoby muzeom w pełni ukazać posiadane możliwości ekspozycyjne i zaprezentować oferty edukacyjne. Z kolei nauczycielom dałoby szansę wyrażenia potrzeb i oczekiwań adresowanych do tej instytucji. W efekcie można by wypracować wzorcowy model współdziałania obu środowisk.

Pomysł Anny Kozieł przybrał wnet konkretne kształty. Zyskał poparcie Małopolskiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli. Wkrótce po rozmowach z dyrektorem Instytutu Historii naszej uczelni oraz pracownikami Zakładu Dydaktyki Historii powstał 3-osobowy zespół koordynujący prace przygotowawcze. W wyniku dyskusji i konsultacji skonkretyzowano problematykę konferencji, obejmującą sześć następujących zagadnień: potencjał edukacyjny muzeów małopolskich (zakres tematyczny i funkcje poznawcze programów oświatowych różnych typów muzeów), rola muzeów w kształtowaniu poczucia tożsamości narodowej i regionalnej, rola muzeów w budowaniu postaw tolerancji i otwartości, współpraca szkół z muzeami, miejsce i rola edukacji muzealnej w programach szkolnych, rola wyższych uczelni i instytucji doskonalenia nauczycieli we wspieraniu edukacji muzealnej.

W rezultacie kilkumiesięcznych przygotowań, na trzydniowe obrady do Krakowa przybyli pracownicy muzeów małopolskich, dydaktycy przedmiotowi i nauczyciele historii. W sumie zjawiło się blisko 150 osób (w poszczególnych dniach konferencji liczba ta ulegała zmianom). Czynny udział w konferencji wzięli przedstawiciele 9 muzeów krakowskich i 5 pozakrakowskich (Bochnia, Chrzanów, Kielce, Oświęcim, Wieliczka). Wygłoszono pięć referatów plenarnych, podano kilkanaście komunikatów i sprawozdań z lekcji muzealnych, zorganizowano osiem warsztatów, wyemitowano film i dokonano prezentacji multimedialnej. Obradom towarzyszyła wystawa posterowa, zorganizowana w auli AP, prezentująca plakaty, foldery i wydawnictwa muzealnicze.

19 września sesję plenarną w auli naszej uczelni otworzył i zebranych powitał prof. Henryk Żaliński, prorektor AP. Słowa powitania padły również z ust głównego organizatora konferencji - Bogumiły Haczewskiej, prezesa Małopolskiego Oddziału Stowarzyszenia Muzealników Polskich, oraz Danuty Sołtys, dyrektora Małopolskiego Centrum Doskonalenia Nauczycieli. Następnie głos zabrali referenci. Pierwszy wystąpił prof. Jacek Woźniakowski, który mówił na temat Regionalizm. Muzea. Edukacja. W ciekawych rozważaniach m.in. opisywał i komentował funkcjonowanie muzeów w odwiedzanych przez siebie krajach europejskich. Z kolei ks. prof. Stanisław Obirek skupił uwagę słuchaczy na problemie Od tolerancji do fascynacji. Wpływ poznania na postawy wobec innych, szczególnie uwydatniając potrzebę otwierania się na inne kultury, religie, obyczaje. W dyskusji nad tym referatem padła sugestia, by "od tolerancji" najpierw przechodzić "do akceptacji", a dopiero w końcu "do fascynacji". W referacie prof. Feliksa Kiryka (U źródeł regionalizmu polskiego na przykładzie Małopolski) znalazły się m.in. uwagi o wkładzie niektórych badaczy, np. F. Bujaka i J. Rutkowskiego, w rozwój i dorobek polskiej regionalistyki. Rozważania dr L. Kudły o Miejscu i roli muzeum we współczesnej szkole nawiązywały do ustaleń podstawy programowej i innych dokumentów MENiS w tym zakresie, ilustrowane zaś były przykładami z praktyki szkolnej. Kończący część plenarną referat prof. Jacka Purchli na temat Matecznik polski. Rola Krakowa w kształtowaniu poczucia tożsamości narodowej i regionalnej podkreślał wyjątkową rolę tego miasta w podtrzymywaniu i utrwalaniu ducha polskości oraz uświadamianiu ciągłości dziejowej naszego narodu. W zastępstwie zapowiadanego, a nieobecnego z powodu wyjazdu służbowego, jeszcze jednego referenta, prof. Stanisława Waltosia, wystąpił prezes Ogólnopolskiego Stowarzyszenia Muzealników Polskich, dr Ryszard Skowron. W swojej wypowiedzi omówił cele i zadania stojące przed Stowarzyszeniem.

W drugim dniu konferencji pracowało sześć grup dyskusyjnych, kierowanych przez pary moderatorów. Każda z grup zajmowała się odrębnym tematem, w zakresie wspomnianej wyżej problematyki: Programy edukacyjne małopolskich muzeów archeologicznych i historycznych, Programy edukacyjne małopolskich muzeów dziedzictwa narodowego i etnograficzno-skansenowskich, Programy edukacyjne małopolskich muzeów nauki i techniki oraz przyrodniczych, Edukacja w muzeach dla najmłodszych, Rola muzeów w kształtowaniu poczucia tożsamości narodowej i regionalnej oraz Rola muzeów w kształtowaniu postaw tolerancji i otwartości na inne kultury.

W pierwszej grupie dyskutowano m.in. nad takimi szczegółowymi kwestiami, jak: Bogowie starożytnego Egiptu, Najmłodsi więźniowie KL Auschwitz i Historia UJ w portretach profesorów. Uczestnicy obrad w grupie drugiej obejrzeli m.in. film na temat Od ziarna do chleba - nie święci garnki lepią - jak to ze lnem było, wysłuchali komunikatu W szkole pradziadka. O funkcjonowaniu szkół podstawowych w Polsce od końca XIX do końca XX w., a także dowiedzieli się Jak muzeum pomaga ożywić lekturę szkolną. Grupa trzecia przeniosła się do Ogrodu Botanicznego UJ, by m.in. uczestniczyć w warsztatach pt. Zbiory z wypraw naukowych krakowskich botaników i Ogród botaniczny - żywe muzeum flory świata. W grupie czwartej wygłoszono dwa komunikaty: Przedszkolak w muzeum i Edukacja dzieci przedszkolnych w Muzeum w Bochni. Obradujący w grupie piątej koncentrowali się m.in. na Życiu codziennym Górali Podhalańskich na przełomie XIX i XX w., podążali Szlakiem małopolskich zabytków techniki, podziwiali Arrasy Zygmunta Augusta, a także wysłuchali komunikatu o Kształtowaniu poczucia tożsamości regionalnej poprzez lekcje z zakresu obrzędowości dorocznej. Wreszcie w grupie szóstej padło pytanie Czy Eskimosi i Murzyni chodzą do szkoły? Lekcja muzealna o ludach i kulturach pozaeuropejskich, omówione zostały zajęcia warsztatowe ukazujące Los Polaków i Żydów w KL Auschwitz na podstawie dokumentów, relacji byłych więźniów i materiałów muzealnych. Pojawił się tam również Dwugłos o edukacji w muzeum judaistycznym.

Obrady poszczególnych grup odbywały się w pomieszczeniach różnych muzeów krakowskich. Po ich zakończeniu w celu podsumowania uzyskanych wyników i sformułowania uogólnień, wszystkie grupy zebrały się w sali konferencyjnej Muzeum Narodowego. Moderatorzy przedstawili krótko wnioski i postulaty, wypracowane przez obradujących. W dyskusji podkreślano, iż ekspozycja muzealna musi być zgodna z najnowszymi ustaleniami nauki historycznej i dyscyplin pokrewnych, dlatego powinna odzwierciedlać nie tylko konkretne fakty i zjawiska historyczne, ale także podstawowe założenia metodologiczne historii. Ten wymóg naukowości ekspozycji powoduje konieczność takiego ukazywania zbiorów, żeby służyły one przekazywaniu wiedzy w logicznym układzie, usystematyzowanej i właściwie uporządkowanej, aby wywoływały korzystne wrażenia.

Myśląc o przydatności edukacyjnej muzeum trzeba pamiętać, iż scenariusz wystawy, a nade wszystko pogrupowanie i rozmieszczenie eksponatów, mają tworzyć zwartą i przejrzystą całość, w której poszczególne prezentowane zjawiska pozostają w związkach przyczynowo-skutkowych i czasowo-przestrzennych, zaś tematy drugoplanowe (podrzędne) wypływają z zasadniczego problemu ekspozycji, nie tylko go nie zacierając, ale służąc lepszemu jego zrozumieniu. Jednym z podstawowych walorów ekspozycji muzealnej jest okoliczność, że nie tylko przekazuje konkretną wiedzę, ale sprzyja również rozbudzaniu emocjonalnego stosunku do oglądanych przedmiotów, a pośrednio i do tych zagadnień, które za pomocą eksponatów są ilustrowane. Szczególnie ekspozycje typu regionalnego rozbudzają związki uczuciowe młodzieży ze swoim regionem.

Ponadto zwracano uwagę, iż lekcje muzealne muszą być dokładnie przez nauczyciela zaplanowane, przemyślane i przygotowane zarówno pod względem merytorycznym, metodycznym, jak i organizacyjnym. W planowaniu trzeba wziąć pod uwagę treści ekspozycji muzealnej oraz stopień ich zbieżności z wymogami podstawy programowej i programu nauczania. Należy przy tym uwzględnić poziom wiedzy uczniów i ich zainteresowania, a nawet odległość od szkoły do najbliższego muzeum, by wybrać właściwy środek lokomocji. W dyskusji nie brakło też głosów krytycznych, pochodzących od nauczycieli, wytykających personelowi niektórych muzeów - zdarzające się sporadycznie - usterki organizacyjne.

Zakończenie konferencji nazwane zostało "dniem otwartych drzwi", bowiem uczestnicy obrad mogli w godzinach otwarcia muzeów dla publiczności bezpłatnie zwiedzać ekspozycje oraz uzyskiwać informacje i wyjaśnienia dotyczące programów edukacyjnych w tychże instytucjach. Należy mieć nadzieję, iż trzydniowa konferencja Muzea dla edukacji dostarczyła wszystkim uczestnikom obfitego materiału do przemyśleń i refleksji. Tego typu spotkania powinny być kontynuowane również w nadchodzących latach.

Czesław Nowarski