Recenzje

Następny artykuł
Poprzedni artykuł
Strona główna

Remigiusz Forycki

Oblicza Innego

Książka Marii Gubińskiej L'Image de l'Autre dans la littérature coloniale française au Maghreb (Obraz Innego w kolonialnej literaturze francuskiej dotyczącej Maghrebu) stanowi cenne źródło informacji na temat ewolucji tak zwanej literatury egzotycznej i kolonialnej. Z wnikliwej interpretacji obszernego i zarazem reprezentatywnego korpusu tekstów pisarzy francuskich z przełomu XIX i XX wieku wyłania się niezwykle interesujący obraz Innego. W przekładzie polskim autorka sugeruje "Obcego", wydaje się jednak, że nie chodzi tu o etranżera, obcego w rozumieniu Alberta Camus, ale o l'Autre - Innego w rozumieniu Tzvetana Todorova z jego książki Nous et les Autres (My a Inni, a więc ci, którzy pochodzą z innego kręgu kulturowo-cywilizacyjnego, z innego świata).

W swoje pracy autorka ukazuje kwestię Innego w całej złożoności problemu tożsamości tych, którzy postawili swoją nogę na północnej części Czarnego Kontynentu: ich polityczne, kulturowe, cywilizacyjne, religijne oraz narodowe wybory i opcje. Bardzo często są to losy dramatyczne, niekiedy uwikłane w zawirowania szowinistyczne, albo zbyt estetyzujące, a przez to gubiące gdzieś po drodze egzystencjalny dylemat. W tym kontekście bardzo ciekawe są analizy, w których autorka próbuje uchwycić historyczną ewolucję postaw bohaterów omawianych utworów, nie zawsze układającą się linearnie, w duchu dziejowej humanizacji świata zachodniego.

Przejrzysty i logiczny wywód wynika z podporządkowania go nadrzędnemu tematowi Innego. Jego frapującą złożoność autorka ujawnia poprzez analizę i opis stereotypów językowych i obyczajowych, ale też słów-kluczy i obiegowych wyobrażeń, a nawet fantazmatów w przypadku pisarzy dotkniętych zbyt "gorącym", pulsującym, klimatem Maghrebu. Pojawia się również problematyka literatury kobiecej, artykułująca w ciekawy sposób kwestię tożsamości Innej płci. Niewątpliwą zasługą autorki jest, że przedstawiła tę kwestię z dużym wyczuciem proporcji i umiaru. Godne odnotowania są również obecne w pracy reminiscencje na temat naszych kresów. Zasygnalizowana problematyka pracy wskazuje, jak bardzo złożonych kwestii ona dotyczy. Uzmysławia bowiem, iż pomimo, zdawałoby się, odległej czasowo perspektywy, książka dotyka "pulsującej rzeczywistości", stanowi interesujący wkład do trudnego, dramatycznego wręcz dialogu między kulturą Zachodu a światem muzułmańskim.

Remigusz Forycki

Maria Gubińska, L'Image de l'Autre dans la littérature coloniale française au Maghreb, Wydawnictwo Naukowe AP, Kraków 2002, 196 s.