|
|
Ewa Piotrowska, Renata Zając
Centralne katalogi bibliotek udostępniane na stronach WWW
Nie ustaniemy w poszukiwaniach,
A kresem wszelkich naszych poszukiwań
Będzie dojście do punktu wyjścia
I poznanie go, po raz pierwszy.
T.S. Eliot Little Gidding
Katalogi biblioteczne towarzyszą bibliotekom od początku ich istnienia. Katalog tradycyjny w formie kartkowej nie jest już obecnie jedynym katalogiem bibliotecznym. Od kilkudziesięciu lat na świecie, a od kilku na szerszą skalę w Polsce rozwijają się katalogi elektroniczne. Komputeryzacja bibliotek na świecie przebiegała w 3 etapach, począwszy od tworzenia wielkich katalogów centralnych (np. OCLC - biblioteki amerykańskie), poprzez zintegrowane systemy biblioteczne poszczególnych bibliotek (katalog BG AP), a skończywszy na udostępnianiu obydwu rodzajów katalogów on-line na stronach WWW bibliotek.
Największe możliwości odnalezienia poszukiwanej literatury dają czytelnikom istniejące w internecie katalogi centralne, które są wspólnymi katalogami bibliotecznymi wielu bibliotek, obejmującymi opisy katalogowe całości lub części zbiorów (książek, czasopism, dokumentów elektronicznych i in.). Każdy opis opatrzony jest siglum, czyli symbolem literowym lub literowo-cyfrowym biblioteki, w której przechowywany jest dany dokument. Katalog taki nie stanowi mechanicznego połączenia katalogów bibliotek uczestniczących, ale opracowuje się go według z góry ustalonej metody. Zadaniem katalogów centralnych jest wskazanie lokalizacji zasobów bibliotecznych, co pomaga czytelnikom w uzyskaniu informacji o miejscu przechowywania interesującego go dokumentu. Jeżeli materiał biblioteczny znajduje się w bibliotece zagranicznej, to dzięki wypożyczaniu międzybibliotecznemu istnieje możliwość sprowadzenia go do biblioteki macierzystej.
Znaczenie katalogów centralnych wzrosło wraz z rozwojem katalogów komputerowych oraz możliwością udostępniania ich w trybie on-line. Katalog on-line, czyli tzw. OPAC (Online Public Access Catalog) ułatwia czytelnikom efektywne i wygodne poszukiwanie potrzebnych dokumentów. Coraz więcej krajów umieszcza na stronach WWW centralne katalogi on-line. W Polsce trwają dopiero prace nad stworzeniem katalogu centralnego bibliotek pod nazwą NUKat, a funkcjonuje już centralny katalog czasopism CKTCZ.
NUKat - Narodowy Uniwersalny Katalog Centralny
W 1998 roku na naradzie dyrektorów bibliotek w Bibliotece Narodowej w Warszawie podjęto decyzję o powstaniu polskiego katalogu centralnego. W projekcie zadeklarowały udział: 54 biblioteki z porozumienia "Biblioteka z Horyzontem" stosujące system Horizon, 21 bibliotek z Porozumienia Bibliotek Wdrażających i Użytkujących System VTLS (w tym Biblioteka Główna AP w Krakowie), Biblioteka Narodowa użytkująca system INNOPAC i Biblioteka Publiczna M. St. Warszawy użytkująca system ALEPH.
Katalog centralny zostanie ulokowany na serwerze Biblioteki Uniwersyteckiej w Warszawie i udostępniany w systemie VIRTUA. Katalog powinien zapewnić dostęp do informacji o zasobach polskich bibliotek naukowych oraz być źródłem gotowych opisów bibliograficznych dla bibliotek. Planuje się przyjęcie danych z Centralnego Katalogu Wydawnictw Ciągłych (CKTCZ), co spowoduje, że NUKat będzie też pełnił rolę centralnego katalogu czasopism.
Obecnie trwają prace przygotowawcze i szkolenia bibliotekarzy, a uruchomienie bazy przewidywane jest na styczeń 2003 roku.
CKTCZ - Centralny Katalog Wydawnictw Ciągłych
panda.bg.univ.gda.pl/library/pl/cktcz/index.html
Baza na serwerze Biblioteki Głównej Uniwersytetu Gdańskiego tworzona od 1995 r. przez biblioteki konsorcjum VTLS (m.in. BG AP w Krakowie, Biblioteka Jagiellońska, BG AE, AGH, AR i PAT w Krakowie, biblioteki uniwersyteckie w Warszawie, Gdańsku, Lublinie, Wrocławiu i Toruniu). Katalog zawiera opisy bibliograficzne ponad 19 tysięcy wydawnictw ciągłych polskich i zagranicznych.
Centralne katalogi bibliotek zagranicznych:
COPAC
Jest połączonym katalogiem 21 brytyjskich uczelni będących członkami Consortium of University Research Library (CURL). W COPAC-u można bezpłatnie przeglądać zasoby bibliotek m.in.: University of Birmingham Library, Cambridge University Library, University of Edinburgh Library, University of Glasgow Library, University of Liverpool Library, The London School of Economics Library, University of Manchester Library, University of Newcastle Library, University of Nottingham Library, Oxford University, Trinity College Dublin Library, University of London Library.
COPAC zawiera ponad 9 milionów opisów różnych typów dokumentów, głównie książek, ale także periodyków, mikroform, nagrań muzycznych, wideo i materiałów elektronicznych. Niektóre opisy w COPAC-u posiadają linki do tekstów dokumentów, które są dostępne przez odpowiednie serwisy. Około 42% opisów w COPAC-u dotyczy dokumentów opublikowanych do 1980 r. Liczba starszych dokumentów sukcesywnie wzrasta wraz z konwersją starych kart katalogowych na formę elektroniczną. Większość opisów w COPAC-u reprezentuje dokumenty w języku angielskim, ale znajdują się tam pozycje w ponad 300 językach, w tym w języku polskim. Wyszukiwanie w COPAC-u odbywa się poprzez autora, tytuł książki, tytuł periodyku, hasło przedmiotowe.
W Niemczech polecamy przeglądanie katalogów centralnych sieci regionalnych:
GVK - GEMEINSAMER VERBUNDKATALOG
Największy niemiecki katalog centralny regionu Bremy, Hamburga, Meklemburgii, Dolnej Saksonii, Sachsen-Anhalt, Szlezwiku-Holsztyna i Turyngii. GVK zawiera ponad 16 milionów pozycji książkowych, czasopism, dysertacji, materiałów konferencyjnych, mikroform, elektronicznych dokumentów i in. Odpłatnie można zamówić dostarczenie materiałów w formie elektronicznej do własnego komputera.
HeBIS - VERBUNDKATALOG
Katalog Heskiego Systemu Informacji Bibliotecznej. W bazie znajdują się opisy książek, czasopism, publikacji on-line, mapy, mikroformy i in. materiały wydane po 1986 r. (na stronie znajdziemy także linki do katalogów lokalnych sieci m.in. Frankfurtu nad Menem, Kassel, Darmstadt/Wiesbaden oraz Marburga).
SWB - DATENBANK
Katalog centralny konsorcjum bibliotek południowo-zachodnich Niemiec (Südwestdeutscher Bibliotheks-Verbund) prowadzony przez bibliotekarskie centrum Badenii-Wirtembergii BSZ. Zawiera pozycje książkowe, czasopisma, dokumenty elektroniczne, materiały konferencyjne, dysertacje i in.
WWW - OPAC BIBLIOTHEKSVERBUND BAYERN
Katalog centralny zbiorów bibliotek rejonu Bawarii, obejmuje księgozbiór Bayerischen Staatsbibliothek, biblioteki uczelniane, kościelne, ministerialne i in. Obecnie katalog zawiera ok. 10 milionów dokumentów.
ONLINE - GESAMTKATALOG des HBZ (HOCHSCHULBIBLIOTHEKSZENTRUM)
Katalog centralny bibliotek Północnej Nadrenii-Westfalii. Znaleźć tam można książki, CD-ROMy, kasety magnetofonowe, publikacje elektroniczne i in. Katalog zawiera obecnie 10 milionów dokumentów z ponad 900 bibliotek regionu.
ÖSTERREICHISCHE VERBUNDKATALOG
http://opac.bibvb.ac.at/verbund-opac.htm
Katalog naukowych bibliotek austriackich. Katalog zawiera zbiory 53 bibliotek szkół wyższych, centralnych bibliotek medycyny i fizyki, kościelnych i in. gromadzących zbiory specjalne.
NATIONAL LIBRARY AUSTRALIA
http://www.nla.gov.au/kinetica/
Katalog 850 bibliotek australijskich, zawierający ok. 10 milionów rekordów bibliograficznych.
LIBIS
http://www.libis.kuleuven.ac.be/libis/
Katalog sieci 16 bibliotek belgijskich, głównie akademickich, zawierający ponad 2 milionów opisów książek i wydawnictw ciągłych.
SKAT
Czeski katalog centralny 28 bibliotek, przede wszystkim publicznych i szkolnych.
Instituto Centrale per il Catalogo Unico
http://opac.sbn.it/cgi-bin/IccuForm.pl?form=WebBase
Posiada centralny katalog bibliotek włoskich uczestniczących w sieci SBN (Servizio Biblitecario Nazionale), rejestrujący ok. 3 milionów książek oraz czasopisma, druki i rękopisy muzyczne.
NASJONALBIBLIOTEKET
Centralny katalog 400 bibliotek norweskich, zawierający ok. 3 milionów książek, prac doktorskich, nagrań wideo oraz dokumentów elektronicznych.
Egyptian Libraries Network
http://www.library.idsc.gov.eg/libraries/home_eng.htm
Egipska Sieć Biblioteczna z katalogiem centralnym 57 bibliotek egipskich, zawierającym 300 tys. opisów bibliograficznych dokumentów, które mogą być wyszukiwane w języku arabskim, angielskim i francuskim.
Wymienione katalogi służą często do poszukiwań literatury obcojęzycznej w bibliotekach na całym świecie, a dzięki działającej również w naszej bibliotece wypożyczalni międzybibliotecznej istnieje możliwość sprowadzenia każdej książki lub artykułu z czasopisma. Dla ułatwienia korzystania z katalogów centralnych na stronie domowej Biblioteki Głównej AP w dziale "Ciekawe linki" umieściliśmy ikonę "Katalogi centralne". Oddział Informacji Naukowej BG AP służy Państwu pomocą i wskazówkami w dotarciu do poszukiwanych informacji.
Ewa Piotrowska, Renata Zając
Copyright © zespół "Konspektu"
Kraków, lipiec 2002
Statystyka