Nominacje profesorskie

Tadeusz Budrewicz urodził się 17 listopada 1951 r. w Kętrzynie na Mazurach. Kresowe i sybirskie korzenie rodziny oraz środowisko, w jakim się wychował, miały później wpływ na podejmowane przez niego tematy badawcze. Kończąc Liceum Ogólnokształcące w Kętrzynie stwierdził, że nie potrafi dokonać wyboru między polonistyką a historią, więc jako kierunek studiów wybrał filologię polską z historią w Wyższej Szkole Nauczycielskiej w Olsztynie. Tu rozwinęły się jego zainteresowania teorią literatury oraz językoznawstwem. Uzyskawszy dyplom ukończenia studiów z wyróżnieniem (1972), został skierowany na studia magisterskie - już tylko w zakresie filologii polskiej, gdyż możliwości dalszego łączenia specjalności nie było - do krakowskiej Wyższej Szkoły Pedagogicznej. Ukończył je, również z wyróżnieniem, w roku 1974. Pracę magisterską o ludowości w poezji romantyzmu krajowego przygotował pod kierunkiem prof. Jana Nowakowskiego. Dla tych potrzeb poznawał folklorystykę; dał się też poznać jako adept stylistyki z zapałem studiujący językoznawstwo. W późniejszym rozwoju naukowym starał się łączyć wszystkie te dyscypliny, tworząc koncepcję analizy utworu literackiego z perspektywy teoretycznoliterackiej, wykorzystując mechanizmy tekstotwórcze dzieł folklorystycznych oraz interpretacji stylistycznej, w której lingwistyczna organizacja dzieła jest postrzegana jako rusztowanie dla treści ideowych. Takie stanowisko zajął w studiach o stylu pisarzy tzw. nurtu chłopskiego, m.in. Juliana Kawalca i Zygmunta Trziszki, a także w pracach o stylizacji kresowej. Jak twierdzi - prace te dały mu wiele satysfakcji, ale też wywołały niemałe zdziwienie tym, że między literaturoznawcami, językoznawcami i folklorystami nie istnieje stała współpraca i wymiana myśli. Wyjątkiem jest tu osoba Jerzego Bartmińskiego, stąd w jego pracach najczęściej szukał inspiracji.

Prof. T. Budrewicz

Bezpośrednio po studiach T. Budrewicz został asystentem w Instytucie Filologii Polskiej, specjalizując się głównie w poetyce i literaturze romantyzmu. Wszechstronność zainteresowań sprawiała, że w miarę potrzeb prowadził też zajęcia dydaktyczne z wielu innych dyscyplin polonistycznych.

Praca doktorska, którą przygotował pod kierunkiem prof. Bolesława Farona (1980), dotyczyła wycinka nurtu kresowo-repatrianckiego prozy współczesnej. W skróconej wersji ogłosiło ją drukiem Ossolineum (Poetyka "Ptasiego gościńca" i "Babiego lata" Haliny Auderskiej). Inną książką z tego zakresu była monografia Zygmunt Trziszka. Plebej na rozdrożu. Napisana na zamówienie Ludowej Spółdzielni Wydawniczej, przed przystąpieniem do druku podzieliła los innych prac złożonych w firmach, które nie utrzymały się na rynku wydawniczym. Szpalty korektowe byłyby jedyną pamiątką, gdyby nie przychylność Wydawnictwa Naukowego WSP, które opublikowało książkę w 1992 r.

W latach osiemdziesiątych T. Budrewicz wnikliwie studiował rękopiśmienne i drukowane źródła do dziejów polskiej refleksji o stylu w XVIII i XIX wieku. W wyniku nabytej orientacji w różnych poglądach na styl, napisał książkę "Lalka". Konteksty stylu (1990). Dokonał w niej analizy kilku tysięcy skreśleń i poprawek Bolesława Prusa na autografie Lalki i tą drogą ustalił intencje autora oraz ideowo-estetyczne funkcje stylistycznych mechanizmów powieści. Praca ta była podstawą habilitacji na Wydziale Humanistycznym krakowskiej WSP (1990). Za prace doktorską i habilitacyjną otrzymał nagrody Ministra Nauki III i II stopnia.

Metoda badawcza zastosowana w pracach nad Bolesławem Prusem wiązała się z pogłębieniem doświadczeń w pracach edytorskich. Przygotował edycje pięciu książek autorów XIX-wiecznych (A. Osipowicza, J.I. Kraszewskiego, M. Konopnickiej) oraz kilku drobniejszych prac, w których zestawiał rękopiśmienne wersje utworów ze zmianami, jakie zachodziły w tekstach drukowanych. Dzięki temu odkrył i opisał sporo edytorskich niesumienności i pomyłek, a ponadto ujawnił nieznane wersje różnych pomysłów literackich M. Konopnickiej. Łącząc praktykę edytorską z tzw. "gramatyką tekstu" przygotował tom studiów Maria Konopnicka. Szkice historycznoliterackie (2000). Podobne założenia metodologiczne przyjął w książce Wiersze pozytywistów. Interpretacje (2000), które jest pierwszym w nauce o literaturze książkowym ujęciem poezji pozytywistycznej. Prace o Kraszewskim, Prusie, Konopnickiej, Lamie, Orzeszkowej, stała współpraca z Instytutem Badań Literackich i Uniwersytetem Warszawskim, regularny udział w wielu konferencjach naukowych sprawiły, iż T. Budrewicz należy dzisiaj do grona najbardziej znanych w Polsce badaczy literatury pozytywizmu.

Mniej znaną na arenie ogólnopolskiej jest jego praca nad dziejami literatury na Kresach Wschodnich i na Suwalszczyźnie. Latami studiował zdekompletowane roczniki czasopism, rękopiśmienne zbiory listów i dokumenty archiwalne, aby na tej podstawie zrekonstruować literackie biografie, m.in. F.M. Eysymonta, P. Chrzanowskiego, L. Kolankowskiego, L. Modzelewskiego, A. Osipowicza czy E. Żmijewskiego. Ogłosił też kilka syntetycznych studiów o pamiętnikarstwie kresowym, kulturze literackiej guberni suwalskiej i grodzieńskiej, tradycjach literackich Grodna i in.

Związany - przez żonę Zofię - z Suwałkami, przyczynił się do skupienia tam grona osób badających tradycje regionu. Z prac tego zespołu powstało 5 zeszytów Biografii suwalskich (obecnie pod red. T. Budrewicza przygotowywany jest Słownik biograficzny Suwalszczyzny). Zainteresowania biografistyką pozwoliły mu wrócić do młodzieńczych zainteresowań historycznych. Jako członek Pracowni Biografistyki Polskiej kierowanej przez prof. Feliksa Kiryka był współautorem Szkolnego słownika biograficznego, Encyklopedii popularnej A-Z i Wielkiej Historii Polski, a także autorem i redaktorem działu przygotowanego dla Ossolineum obszernego dzieła Słownika biograficznego zasłużonych Polaków.

Dorobek badawczy prof. T. Budrewicza to: 5 książek autorskich, 5 współautorskich, 6 prac zbiorowych, których był redaktorem naukowym, ponadto z górą 100 artykułów i szkiców z zakresu historii i teorii literatury, stylistyki i biografistyki. Z rozbawieniem, ale i z satysfakcją mówi, że odczuwa największą przyjemność, gdy przedstawiciele pokrewnych wobec literaturoznawstwa dyscyplin (językoznawcy, historycy, folkloryści) powołują się na jego ustalenia przekonani, że mają do czynienia z dyplomowanym profesjonalistą.

W latach 1996-1999 był prodziekanem, a od roku 1999 jest dziekanem Wydziału Humanistycznego Akademii Pedagogicznej. 16 października 2001 r. nadano mu tytuł profesora nauk humanistycznych.

(mz)