G. Meinardi, Prix Goncourt

Kultura

Gabriela Meinardi

Prix Goncourt - polski wybór

Nagroda Goncourtów - "Prix Goncourt", najbardziej znana w dziedzinie literatury po literackim Noblu, została ustanowiona w testamencie Edmonda de Goncourt dla uczczenia pamięci brata Julesa. Obaj byli krytykami i pisarzami. Przyznawana jest we Francji od 1903 r. przez 10 wybieranych dożywotnio członków Akademii Goncourtów. Członkowie Akademii to w większości znani pisarze i wcześniejsi laureaci tej nagrody. Otrzymali ją m.in. tacy znani pisarze jak: André Malraux, Simone de Beauvoire, Romain Gary, Michel Tournier, Marguerite Duras. Członkowie Akademii, której przewodniczy od kilku lat Francois Nourrissier, ogłaszają swój werdykt każdego roku w listopadowy poniedziałek, zawsze podczas uroczystego obiadu w paryskiej restauracji "Drouant".

Bracia Goncourt

Nagroda dla najlepszej książki (najczęściej powieści) wynosi 50 franków! Suma jest symboliczna, ale przyznanie nagrody przynosi niewątpliwe korzyści autorowi i wydawcy. Obwoluta "Prix Goncourt" na okładce książki gwarantuje świetną sprzedaż, wiec nakłady sięgają 300 tys. egzemplarzy, a często i więcej. Autor otrzymuje od każdego egzemplarza 10 franków - łatwo więc policzyć, że nagroda przynosi mu obok popularności również korzyści finansowe.

W 1998 roku Akademia Goncourtów zgodziła się na wykorzystanie nazwy "Prix Goncourt" i wyznaczenie jej laureata poza granicami Francji. Zrodził się pomysł, aby dokładnie 24 godziny przed ogłoszeniem nazwiska laureata "Prix Goncourt" w Paryżu - polskie, w dodatku studenckie jury - wybrało laureata tej nagrody w Krakowie. Pomysłodawcą był ówczesny dyrektor Instytutu Francuskiego Patrice Champion. Najpierw wynegocjował w Paryżu zgodę Akademii Goncourtów na wykorzystanie nazwy nagrody za granicą, a potem rozesłał do wybranych instytutów filologii romańskiej pięciu polskich uniwersytetów po 15 książek, wydanych w ostatnim roku we Francji i nominowanych przez Akademię do nagrody.

Zarówno pomysł, jak i jego realizacja spotkały się z dużym zainteresowaniem we wszystkich romanistycznych kręgach i od czterech lat stały się literackim wydarzeniem. W ten sposób stworzono studentom romanistyki w Polsce okazję szybkiego dotarcia do najnowszej prozy francuskiej i przeczytania jej w oryginale.

W skład polskiego jury wchodzą obecnie 5-10 osobowe grupy studentów z kilku ośrodków romanistycznych w Polsce. Od 3 lat jej członkami są również wybrani studenci filologii romańskiej Akademii Pedagogicznej w Krakowie (nie brali udziału tylko w pierwszej polskiej edycji tej nagrody). Ich głosy decydują m.in. o polskim wyborze laureata. Obrady ogólnopolskiego studenckiego jury odbywały się do tej pory w Krakowie, a patronowały im takie autorytety literackie, jak: Czesław Miłosz, Sławomir Mrożek i Antoni Libera. Bierze w nich udział tylko wybrany przewodniczący lokalnego jury, który przedstawia nazwisko kandydata typowanego do nagrody przez jego ośrodek. Ostatnie ogłoszenie werdyktu (w listopadzie 2001 r.) odbyło się podczas uroczystego obiadu, podobnie jak w Paryżu, w krakowskiej Willi Decjusza.

W Polsce wybrano książkę Christophe'a Donnera L'empire de la morale. We Francji przyznanie nagrody wzbudziło wiele kontrowersji, ostatecznie "Prix Goncourt" otrzymał Jean Christophe Rufin za powieść Rouge Brésil, ale dopiero po sześciu turach wewnętrznego głosowania.

Przez cztery kolejne lata, od kiedy "Prix Goncourt" jest przyznawana w Polsce, decyzje studenckiego jury ani razu nie pokryły się z oficjalnymi werdyktami we Francji. Należy też podkreślić jeszcze inny pozytywny aspekt tej, podjętej przed czterema laty, inicjatywy. Studenci - jurorzy otrzymują do podziału jeden komplet nominowanych tytułów, a drugi zestaw przysłanych do oceny książek zostaje w bibliotekach poszczególnych romanistyk w Polsce, wzbogacając ich księgozbiory. W ten sposób książki te są dostępne dla wszystkich zainteresowanych współczesną prozą francuską. Dla tych, którzy nie radzą sobie z czytaniem oryginałów - ukazały się polskie tłumaczenia dotychczas nagrodzonych w Polsce powieści: Klientka Pierre'a Assouline'a w 1998 r., Przeklęta pierwsza linijka Jeana-Marie Laclavetine'a w 1999 r., 99 F Frédérica Beigbedera w 2000 r. Powieść, która jako pierwsza była laureatką Nagrody Goncourtów w Polsce w 1998 r. oraz ta nagrodzona w 2000 r. zostały przetłumaczone przez studencką ekipę filologii romańskiej UJ i opublikowane przez Wydawnictwo Noir sur Blanc. Być może w tłumaczeniu kolejnej powieści wezmą udział studenci naszej romanistyki?

Ciekawym wydarzeniem w tej krótkiej historii polskiej edycji Nagrody Goncourtów, był przyjazd do Krakowa sześciu członków Akademii w październiku 1999 roku. Było to spotkanie bezprecedensowe, będące wyrazem uznania dla wyboru dokonanego przez polskich studentów.

Wcześniej, w lutym 1999 r., również w Krakowie, francuski pisarz Pierre Assouline spotkał się z członkami polskiego jury i czytelnikami jego nagrodzonej w Polsce powieści i wtedy zaproponował studentom filologii romańskiej UJ przetłumaczenie Klientki na język polski. Laureat z 2000 r., autor powieści 99 F Frédéric Beigbeder (w polskiej wersji 29,99 - bo taka jest też cena książki) był gościem ostatnich Targów Książki w Krakowie jesienią ubiegłego roku. Pojawienie się tej powieści w 2000 r. wywołało we Francji prawdziwą burzę. Jej autor pracujący w wielu agencjach reklamowych jest dziś postacią powszechnie znaną we Francji, a jego książka nie schodzi z list bestsellerów. Nagrodzili ją nie tylko polscy studenci, ale także licealiści francuscy, którzy zbierają się w bretońskim Rennes w 14-osobowym składzie, reprezentującym 60 klas z całej Francji. Wydając werdykt, podobnie jak studenci, nie przejmują się ustaleniami profesjonalnych jurorów innych nagród. Jurorem - licealistą lub jurorem - studentem nie jest się dożywotnio, można więc mówić, co się myśli i wydać niezależny werdykt. Studenci szukają na pewno czegoś nowego w tym często skostniałym literackim świecie i trudno się dziwić, że podoba im się to co jest im bliższe i co potrafią lepiej ocenić. Zostanie jurorem było dla nich wspaniałą przygodą, a jednocześnie dodatkową lekcją języka i literatury francuskiej.

Gabriela Meinardi