Profesor Zbigniew Kawecki (1908-1981)

Odeszli

Profesor Zbigniew Kawecki
(1908-1981)

Korzystając z okazji, że "Konspekt" udostępnia swoje łamy także na utrwalanie pamięci o pracownikach AP, pragnę wspomnieć prof. Zbigniewa Kaweckiego w 21 rocznicę Jego śmierci.

Prof. Z. Kawecki

Zbigniew Kawecki urodził się 26 marca 1908 r. w Jaworznie. Dzieciństwo i młodość spędził we Lwowie, gdzie jako 10-letni chłopiec brał udział w obronie miasta w 1918 r. Szkołę średnią ukończył w Krakowie i tu podjął studia przyrodnicze na Uniwersytecie Jagiellońskim. W roku 1933 uzyskał stopień doktora filozofii w zakresie zoologii. Pracował w Stacjach Ochrony Roślin w Krakowie, Kielcach i Radomiu. Związał się wtedy ze Stronnictwem Ludowym. W czasie okupacji walczył w szeregach AK. W roku 1945 został aresztowany i zesłany na Syberię, gdzie ze współtowarzyszami niedoli w okropnych warunkach karczował tajgę. Po powrocie do kraju w 1947 r. rozpoczął pracę w Zakładzie Zoologii Systematycznej UJ jako asystent, potem adiunkt i od 1951 r. - docent. Od 1952 r. kierował Katedrą Zoologii AR, równocześnie prowadząc zajęcia w krakowskiej WSP i AGH. W roku 1957 został profesorem nadzwyczajnym, a rok później przeniesiono go służbowo do SGGW w Warszawie. Od 1964 r. był profesorem zwyczajnym. Zmarł 29 stycznia 1981 r.

Pracując w Wyższej Szkole Pedagogicznej, Profesor Kawecki wiedział, jaką rolę spełnia nauczyciel i zdawał sobie sprawę, że od niego trzeba zacząć edukację społeczeństwa w dziedzinie ochrony przyrody. Dzięki staraniom Profesora wprowadzono ten przedmiot do programu studiów biologicznych w WSP. Z jego inicjatywy organizowano coroczne wycieczki w Tatry w czasie kwitnienia krokusów. Tradycja tych wycieczek jest nadal podtrzymywana przez Studenckie Koło Naukowe Biologów. Związki Profesora z WSP w Krakowie były trwałe i serdeczne. Często zapraszał nas do siebie, do Warszawy. "Chętnie pogawędziłbym o Krakowie" - pisał w korespondencji. Kraków był bowiem umiłowanym miastem Profesora, który wciąż marzył, aby do niego kiedyś powrócić.

Profesor Kawecki jest autorem około 140 publikacji dotyczących różnorodnych zagadnień. Wymieńmy najważniejsze: biologia i morfologia szkodników roślin oraz metody ich zwalczania, ochrona przyrody i ochrona wybranych gatunków, entomologia, biografie i wspomnienia po zmarłych profesorach i współpracownikach.

W dziedzinie entomologii największą pasją Profesora były czerwce (Coccoidea). Do czasu rozpoczęcia przez niego prac nad tą grupą owadów znano w Polsce około 40 najpospolitszych gatunków, głównie z drzew i krzewów. Prace Kaweckiego i Jego szkoły pozwoliły zwielokrotnić tę liczbę, która obejmuje 159 gatunków krajowych, zamieszczonych w Katalogu fauny czerwców (1985). Liczba ta wciąż wzrasta dzięki pracom krakowskich i warszawskich wychowanków Profesora.

Obecnie rozwinęły się badania biologiczno-morfologiczne, taksonomiczno-faunistyczne, anatomiczno-histologiczne; powstały prace dotyczące ekologii i ewolucji Coccoidea oraz ich pasożytów. Poznano skład gatunkowy czerwców w takich regionach kraju jak Tatry, Pieniny, Ojcowski Park Narodowy, Wyżyna Krakowsko-Częstochowska, Góry Świętokrzyskie, Dolina Nidy, Puszcza Kampinoska i inne. Sprostowano wiele błędów obcych autorów dotyczących biologii i morfologii różnorodnych gatunków, wzbogacono wiedzę o gatunkach dotąd nieznanych. Obecnie prowadzi się badania nie tylko nad czerwcami drzew i krzewów, ale także nad szklarniowymi, korzeniowymi oraz nad gatunkami żyjącymi na roślinach zielnych. Bada się czerwce zatopione w bursztynie. Rozwinęła się zapoczątkowana przez Profesora ścisła współpraca z badaczami czerwców na całym świecie. Są to trwałe wartości, które znaczą ślad życia profesora Kaweckiego.

Ukoronowaniem wieloletniej pracy badawczej Kaweckiego jest podręcznik Zoologia stosowana (1976). Łączy on wyniki własnych badań Profesora oraz jego zainteresowania historyczne z doświadczeniami dydaktyka i pedagoga. W podręczniku, oprócz wiedzy ogólnej, zawarto, jak pisze autor, "wiadomości praktyczne potrzebne każdemu na temat możliwości wykorzystania różnych gatunków zwierząt w gospodarce człowieka, ochrony gatunkowej, ekologii, etologii, itp."

Oprócz działalności dydaktycznej i naukowej Profesor Kawecki zawsze włączał się w nurt życia społecznego. W okresie swojej młodości brał udział w pracach organizacji harcerskiej, następnie działał w tajnym nauczaniu i organizacjach politycznych w czasie okupacji hitlerowskiej. Nie pozostawał obojętny wobec żadnych zjawisk życia codziennego. Był człowiekiem niepospolitego formatu, wielkiego serca, umysłu i charakteru, utalentowanym wychowawcą wielu pokoleń pracowników nauki, nauczycieli i rolników. Jego zasługi dla nauki i kultury polskiej są nieprzemijające.

Anna Dziedzicka